Sol, qui flammigeris mundum complexus habenis

volvis inexhausto redeuntia saecula motu,

sparge diem meliore coma crinemque repexi

blandius elato surgant temone iugales

efflantes roseum frenis spumantibus ignem.

iam nova germanis vestigia torqueat annus

consulibus, laetique petant exordia menses.

Scis genus Auchenium, nec te latuere potentes

Anniadae; nam saepe soles ductoribus illis

instaurare vias et cursibus addere nomen.

his neque per dubium pendet Fortuna favorem

nec novit mutare vices, sed fixus in omnes

cognatos procedit honos. quemcumque require

hac de stirpe virum; certum est de consule nasci.

per fasces numerantur avi semperque renata

nobilitate virent, et prolem fata sequuntur

continuum simili servantia lege tenorem.

nec quisquam procerum temptat, licet aere vetusto

floreat et claro cingatur Roma senatu,

se iactare parem; sed, prima sede relicta

Aucheniis, de iure licet certare secundo:

haud secus ac tacitam Luna regnante per Arcton

sidereae cedunt acies, cum fratre retuso

aemulus adversis flagraverit ignibus orbis;

tunc iubar Arcturi languet, tunc fulva Leonis

ira perit, Plaustro iam rara intermicat Arctos

indignata tegi, iam caligantibus armis

debilis Orion dextram miratur inertem.

Quem prius adgrediar? veteris quis facta Probini

nesciat aut nimias laudes ignoret Olybri?

Vivit adhuc completque vagis sermonibus aures

gloria fusa Probi, quam non ventura silebunt

lustra nec ignota rapiet sub nube vetustas.

illum fama vehit trans aequora transque remotas

Tethyos ambages Atlanteosque recessus.

audiit et gelido si quem Maeotia pascit

sub love vel calido si quis coniunctus in axe

nascentem te, Nile, bibit. virtutibus ille

Fortunam domuit numquamque levantibus alte

intumuit rebus; sed mens circumflua luxu

noverat intactum vitio servare rigorem.

hic non divitias nigrantibus abdidit antris

nec tenebris damnavit opes; sed largior imbre

sueverat innumeras hominum ditare catervas.

quippe velut denso currentia munera nimbo

cernere semper erat, populis undare penates,

adsiduos intrare inopes, remeare beatos.

praeceps ilia manus fluvios superabat Hiberos

aurea dona vomens (sic vix 1 tellure revulsa

sollicitis fodiens miratur collibus aurum),

quantum stagna Tagi rudibus stillantia venis

effluxere decus, quanto pretiosa metalli

Hermi ripa micat, quantas per Lydia culta

despumat rutilas dives Pactolus harenas.

Non, mihi centenis pateant si vocibus ora

multifidusque ruat centum per pectora Phoebus,

acta Probi narrare queam, quot in ordine gentes

rexerit, ad summi quotiens fastigia iuris

venerit, Italiae late cum frena teneret

Illyricosque sinus et quos arat Africa campos.

sed nati vicere patrem solique merentur

victores audire Probi. non contigit illi

talis honor, prima cum parte viresceret aevi,

nec consul cum fratre fuit. vos nulla fatigat

cura diu maiora petens, non anxia mentem

spes agit et longo tendit praecordia voto:

coepistis quo finis erat. primordia vestra

vix pauci meruere senes, metasque tenetis

ante genas dulces quam flos iuvenilis inumbret

oraque ridenti lanugine vestiat aetas.

tu, precor, ignarum doceas, Parnasia, vatem,

quis deus ambobus tanti sit muneris auctor.

Postquam fulmineis impellens viribus hostem

belliger Augustus trepidas laxaverat Alpes,

Roma Probo cupiens dignas persolvere grates

sedula pro natis dominum flexura rogando

ire parat. famuli currum iunxere volantem

Impetus horribilisque Metus, qui semper agentes

proelia cum fremitu Romam comitantur anhelo,

sive petat Parthos seu cuspide turbet Hydaspen.

hic ligat axe rotas; hic sub iuga ferrea nectit

cornipedes rigidisque docet servire lupatis.

ipsa, triumphatis qua possidet aethera regnis,

adsilit innuptae ritus imitata Minervae.

nam neque caesariem crinali stringere cultu

colla nec ornatu patitur mollire retorto;

dextrum nuda latus, niveos exerta lacertos,

audacem retegit mammam, laxumque coercens

mordet gemma sinum; nodus, qui sublevat ensem,

album puniceo pectus discriminat ostro.

miscetur decori virtus pulcherque severo

armatur terrore pudor, galeaeque minaci

flava cruentarum praetenditur umbra iubarum,

et formidato clipeus Titana lacessit

lumine. quem tota variarat Mulciber arte.

hic patrius Mavortis amor fetusque notantur

Romulei; plus amnis inest et belua nutrix;

electro Tiberis, pueri formantur in auro;

fingunt aera lupam; Mavors adamante coruscat.

Iam simul emissis rapido velocior Euro

fertur equis; strident Zephyri cursuque rotarum

saucia dividuis clarescunt nubila sulcis.

nec traxere moras, sed lapsu protinus uno,

quem poscunt, tetigere locum: qua fine sub imo

angustant aditum curvis anfractibus Alpes

claustraque congestis scopulis durissima tendunt,

non alia reseranda manu, sed pervia tantum

Augusto geminisque fidem mentita tyrannis.

semirutae turres avulsaque moenia fumant;

crescunt in cumulum strages vallemque profundam

aequavere iugis; stagnant inmersa cruore

corpora; turbantur permixto funere manes.

Haud procul exhausto laetus certamine victor

caespite gramineo consederat arbore fultus

adclines umeros; dominum gavisa coronat

terra suum, surguntque toris maioribus herbae.

sudor adhuc per membra calet creberque recurrit

halitus et placidi radiant in casside vultus:

qualis letifera populatus caede Gelonos

procubat horrendus Getico Gradivus in arvo;

exuvias Bellona levat, Bellona tepentes

pulvere solvit equos, inmensaque cornus in hastam

porrigitur tremulisque ferit splendoribus Hebrum.

Ut stetit ante ducem discussas Roma per auras,

conscia ter sonuit rupes et inhorruit atrum

maiestate nemus. prior hic: o numen amicum

dux ait “et legum genetrix longeque regendo

circumfusa polo consors ac dicta Tonantis,

die agedum, quae causa viae? cur deseris arces

Ausonias caelumque tuum? die, maxima rerum!

non ego vel Libycos cessem tolerare labores

Sarmaticosve pati medio sub frigore Cauros,

si tu, Roma, velis; pro te quascumque per oras

ibimus et nulla sub tempestate timentes

solstitio Meroen, bruma temptabimus Histrum,”

Tum regina refert: “non me latet, indite rector,

quod tua pro Latio victricia castra laborant

nec quod servitium rursus Furiaeque rebelles

edomitae paribus sub te cecidere triumphis.

sed precor hoc donum cum libertate recenti

adicias, si vera manet reverentia nostri.

sunt mihi pubentes alto de semine fratres,

pignora cara Probi, festa quos luce creatos

ipsa meo fovi gremio. cunabula parvis

ipsa dedi, cum matris onus Lucina beatum

solveret et magnos proferrent sidera partus,

his ego nec Decios pulchros fortesve Metellos

praetulerim, non, qui Poenum domuere ferocem,

Scipiadas Gallisque genus fatale Camillos.

Pieriis pollent studiis multoque redundant

eloquio; nec desidiis dapibusve paratis

indulgere iuvat nec tanta licentia vitae

adripit aut mores aetas lasciva relaxat:

sed gravibus curis animum sortita senilem

ignea longaevo frenatur corde iuventus.

illis, quam propriam ducunt ab origine, sortem

oramus praebere velis annique futurum

devoveas venientis iter, non improba posco,

non insueta dabis: domus haec de more requirit.

adnue: sic nobis Scythicus famuletur Araxes,

sic Rhenus per utrumque latus, Medisque subactis

nostra Semiramiae timeant insignia turres;

sic fluat attonitus Romana per oppida Ganges.”

Ductor ad haec: “optata iubes ultroque volentem,

diva, rogas; non haec precibus temptanda fuissent.

usque adeone meam condunt oblivia mentem,

ut pigeat meminisse Probi, quo vindice totam

vidimus Hesperiam fessasque resurgere gentes?

ante dabunt hiemes Nilum, per flumina dammae

errabunt glacieque niger damnabitur Indus,

ante Thyesteis iterum conterrita mensis

intercisa dies refugos vertetur in ortus,

quam Probus a nostro possit discedere sensu.”

Dixerat et velox iam nuntius advolat urbem.

extemplo strepuere chori collesque canoris

plausibus impulsi septena voce resultant,

laetatur veneranda parens et pollice docto

iam parat auratas trabeas cinctusque micantes

stamine, quod molli tondent de stipite Seres

frondea lanigerae carpentes vellera silvae,

et longum tenues tractus producit in aurum

filaque concreto cogit squalere metallo:

qualis purpureas praebebat Candida vestes

numinibus Latona suis, cum sacra redirent

ad loca nutricis iam non errantia Deli,

ilia feros saltus et desolata relinquens

Maenala lassato certis venatibus arcu,

Phoebus adhuc nigris rorantia tela venenis

extincto Pythone gerens; tunc insula notos

lambit amica pedes ridetque Aegaeus alumnis

lenior et blando testatur gaudia fluctu.

Sic Proba praecipuo natos exornat amictu:

quae decorat mundum, cuius Romana potestas

fetibus augetur. credas ex aethere lapsam

stare Pudicitiam vel sacro ture vocatam

Iunonem Inachiis oculos advertere templis.

talem nulla refert antiquis pagina libris

nec Latiae cecinere tubae nec Graeca vetustas.

coniuge digna Probo; nam tantum coetibus extat

femineis, quantum supereminet ille maritos.

ceu sibi certantes, sexus quid possit uterque,

hunc legere torum. taceat Nereida nuptam

Pelion. o duplici fecundam consule matrem

felicemque uterum, qui nomina parturit annis!

Ut sceptrum gessere manu membrisque rigentes

aptavere togas, signum dat summus hiulca

nube Pater gratamque facem per inane rotantes

prospera vibrati tonuerunt omina nimbi,

accepit sonitus curvis Tiberinus in antris

ima valle sedens. adrectis auribus haesit,

unde repentinus populi fragor. ilicet herbis

pallentes thalamos et structa cubilia musco

deserit ac Nymphis urnam commendat erilem.

illi glauca nitent hirsute lumina vultu

caeruleis infecta notis, reddentia patrem

Oceanum; crispo densantur gramine colla;

vertice luxuriat toto crinalis harundo,

quam neque fas Zephyris frangi nec sole perustam

aestivo candore mori; sed vivida frondet

aequaevum complexa caput, taurina levantur

cornua temporibus raucos sudantia rivos;

distillant per pectus aquae; frons hispida manat

imbribus; in liquidos fontes se barba repectit.

palla graves umeros velat, quam neverat uxor

Ilia percurrens vitreas sub gurgite telas.

Est in Romuleo procumbens insula Thybri

qua medius geminas interfluit alveus urbes

discretas subeunte freto, pariterque minantes

ardua turrigerae surgunt in culmina ripae.

hic stetit et subitum prospexit ab aggere votum:

unanimos 1 fratres iuncto stipante senatu

ire forum strictasque procul radiare secures

atque uno biiuges tolli de limine fasces.

obstupuit visu suspensaque gaudia vocem

oppressam tenuere diu; mox incohat ore:

“Respice, si tales iactas aluisse fluentis,

Eurota Spartane, tuis. quid protulit aequum

falsus olor, valido quamvis decernere caestu

noverit et ratibus saevas arcere procellas .''

en nova Ledaeis suboles fulgentior astris,

ecce mei cives, quorum iam Signifer optat

adventum stellisque parat convexa futuris.

iam per noctivagos dominetur Olybrius axes

pro Polluce rubens, pro Castore flamma Probini.

ipsi vela regent, ipsis donantibus auras

navita tranquillo moderabitur aequore pinum.

nunc pateras libare deis, nunc solvere multo

nectare corda libet. niveos iam pandite coetus,

Naides, et totum violis praetexite fontem;

mella ferant silvae; iam profluat ebrius amnis

mutatis in vina vadis: iam sponte per agros

sudent inriguae spirantia balsama venae!

currat, qui sociae roget in convivia mensae

indigenas Fluvios, Italis quicumque suberrant

montibus Alpinasque bibunt de more pruinas:

Vulturnusque rapax et Nar vitiatus odoro

sulphure tardatusque suis erroribus Ufens

et Phaethonteae perpessus damna ruinae

Eridanus flavaeque terens querceta Maricae

Liris et Oebaliae qui temperat arva Galaesus.

semper honoratus nostris celebrabitur undis

iste dies, semper dapibus recoletur opimis.”

Sic ait et Nymphae patris praecepta secutae

tecta parant epulis ostroque infecta corusco

umida gemmiferis inluxit regia mensis.

O bene signatum fraterno nomine tempus!

o consanguineis felix auctoribus annus,

incipe quadrifidum Phoebi torquere laborem.

prima tibi procedat hiems non frigore torpens,

non canas vestita nives, non aspera ventis,

sed tepido calefacta Noto; ver inde serenum

protinus et liquidi clementior aura Favoni

pratis te croceis pingat; te messibus aestas

induat autumnusque madentibus ambiat uvis.

omni nobilior lustro, tibi gloria soli

contigit exactum numquam memorata per aevum,

germanos habuisse duces; te cuncta loquetur

tellus; te variis scribent in floribus Horae

longaque perpetui ducent in saecula fasti.