Auspiciis iterum sese regalibus annus

induit et nota fruitur iactantior aula,

limina nec passi circum privata morari

exultant reduces Augusto consule fasces,

cernis ut armorum proceres legumque potentes

patricios sumant 1 habitus? et more Gabino

discolor incedit legio positisque parumper

bellorum signis sequitur vexilla Quirini.

lictori cedunt aquilae ridetque togatus

miles et in mediis effulget curia castris.

ipsa Palatino circumvallata senatu

iam trabeam Bellona gerit parmamque removit

et galeam sacras umeris vectura curules.

nec te laurigeras pudeat, Gradive, secures

pacata gestare manu Latiaque micantem

loricam mutare toga, dum ferreus haeret

currus et Eridani ludunt per prata iugales.

Haud indigna coli nec nuper cognita Marti

Ulpia progenies et quae diademata mundo

sparsit Hibera domus. nec tantam vilior unda

promeruit gentis seriem: cunabula fovit

Oceanus; terrae dominos pelagique futuros

inmenso decuit rerum de principe nasci.

hinc processit avus, cui post Arctoa frementi

classica Massylas adnexuit Africa laurus,

ille, Caledoniis posuit qui castra pruinis,

qui medios Libyae sub casside pertulit aestus,

terribilis Mauro debellatorque Britanni

litoris ac pariter Boreae vastator et Austri.

quid rigor aeternus, caeli quid frigora prosunt

ignotumque fretum? maduerunt Saxone fuso

Orcades; incaluit Pictorum sanguine Thyle;

Scottorum cumulos flevit glacialis Hiverne.

quid calor obsistit forti? per vasta cucurrit

Aethiopum cinxitque novis Atlanta maniplis,

virgineum Tritona bibit sparsosque venenis

Gorgoneos vidit thalamos et vile virentes

Hesperidum risit, quos ditat fabula, ramos.

arx incensa Iubae, rabies Maurusia ferro

cessit et antiqui penetralia diruta Bocchi.

Sed laudes genitor longe transgressus avitas

subdidit Oceanum sceptris et margine caeli

clausit opes, quantum distant a Tigride Gades,

inter se Tanais quantum Nilusque relinquunt:

haec tamen innumeris per se quaesita tropaeis,

non generis dono, non ambitione potitus.

digna legi virtus, ultro se purpura supplex

obtulit et solus meruit regnare rogatus.

nam cum barbaries penitus commota gementem

inrueret Rhodopen et mixto turbine gentes

iam deserta suas in nos transfunderet Arctos,

Danuvii totae vomerent cum proelia ripae,

cum Geticis ingens premeretur Mysia plaustris

flavaque Bistonios operirent agmina campos,

omnibus adflictis et vel labentibus ictu

vel prope casuris: unus tot funera contra

restitit extinxitque faces agrisque colonos

reddidit et leti rapuit de faucibus urbes.

nulla relicta foret Romani nominis umbra,

ni pater ille tuus iamiam ruitura subisset

pondera turbatamque ratem certaque levasset

naufragium commune manu: velut ordine rupto

cum procul insanae traherent Phaethonta quadrigae

saeviretque dies terramque et stagna propinqui

haurirent radii, solito cum murmure torvis

sol occurrit equis; qui postquam rursus eriles

agnovere sonos, rediit meliore magistro

machina concentusque poli, currusque recepit

imperium flammaeque modum. Sic traditus ille

servatusque Oriens. at non pars altera rerum

tradita: bis possessa manu, bis parta periclis.

per varium gemini scelus erupere tyranni

tractibus occiduis: hunc saeva Britannia fudit;

hunc sibi Germanus famulum delegerat exul:

ausus uterque nefas, domini respersus uterque

insontis iugulo. novitas audere priori

suadebat cautumque dabant exempla sequentem.

hic nova moliri praeceps, hic quaerere tuta

providus; hic fusis, collectis viribus ille;

hic vagus excurrens, hic intra claustra reductus.

dissimiles, sed morte pares, evadere neutri

dedecus aut mixtis licuit procumbere talis,

amissa specie, raptis insignibus ambo

in vultus rediere suos manibusque revinctis

oblati gladiis summittunt colla paratis

et vitam veniamque rogant. pro damna pudoris!

qui modo tam densas nutu movere cohortes,

in quos iam dubius sese libraverat orbis,

non hostes victore cadunt, sed iudice sontes;

damnat voce reos, petiit quos Marte tyrannos.

amborum periere duces: hic sponte carina

decidit in fluctus, illum suus abstulit ensis;

hunc Alpes, hunc pontus habet. solacia caesis

fratribus haec ultor tribuit: necis auctor uterque

labitur; Augustas par victima mitigat umbras.

has dedit inferias tumulis, iuvenumque duorum

purpureos merito placavit sanguine manes.

Illi iustitiam confirmavere triumphi,

praesentes docuere deos. hinc saecula discant

indomitum nihil esse pio tutumve nocenti:

nuntius ipse sui longas incognitus egit

praevento rumore vias. inopinus utrumque

perculit et clausos montes, ut plana, reliquit.

extruite inmanes scopulos, attollite turres,

cingite vos fluviis, vastas opponite silvas,

Garganum Alpinis Appenninumque nivalem

permixtis sociate iugis et rupibus Haemum

addite Caucasiis, involvite Pelion Ossae:

non dabitis murum sceleri. qui vindicet, ibit:

omnia subsident meliori pervia causae.

Nec tamen oblitus civem cedentibus atrox

partibus infremuit; non insultare iacenti

malebat: mitis precibus, pietatis abundans,

poenae parens erat; paci non intulit iram;

post acies odiis idem qui terminus armis.

profuit hoc vincente capi, multosque subactos

prospera 1 laturae commendavere catenae,

magnarum largitor opum, largitor honorum

pronus et in melius gaudens convertere fata,

hinc amor, hinc validum devoto milite robur.

hinc natis mansura fides. Hoc nobilis ortu

nasceris aequaeva cum maiestate creatus

nullaque privatae passus contagia sortis.

omnibus acceptis ultro te regia solum

protulit et patrio felix adolescis in ostro,

membraque vestitu numquam violata profano

in sacros cecidere sinus. Hispania patrem

auriferis eduxit aquis, te gaudet alumno

Bosphorus. Hesperio de limine surgit origo,

sed nutrix Aurora tibi; pro pignore tanto

certatur, geminus civem te vindicat axis.

Herculis et Bromii sustentat gloria Thebas,

haesit Apollineo Delos Latonia partu

Cretaque se iactat tenero reptata Tonanti;

sed melior Dele, Dictaeis clarior oris

quae dedit hoc numen regio; non litora nostro

sufficerent angusta deo. nec inhospita Cynthi

saxa tuos artus duro laesere cubili:

adclinis genetrix auro, circumflua gemmis

in Tyrios enixa toros; ululata verendis

aula puerperiis. quae tunc documenta futuri?

quae voces avium? quanti per inane volatus?

qui vatum discursus erat? tibi corniger Hammon

et dudum taciti rupere silentia Delphi,

te Persae cecinere magi, te sensit Etruscus

augur et inspectis Babylonius horruit astris,

Chaldaei stupuere senes Cumanaque rursus

intonuit rupes, rabidae delubra Sibyllae.

nec te progenitum Cybeleius acre sonoro

lustra vit Corybas: exercitus undique fulgens

adstitit; ambitur signis augustior infans,

sentit adorantes galeas, redditque ferocem

vagitum lituus. Vitam tibi contulit idem

imperiumque dies; inter cunabula consul

proveheris, signas posito modo nomine fastos

donaturque tibi, qui te produxerat, annus.

ipsa Quirinali parvum te cinxit amictu

mater et ad primas docuit reptare curules.

uberibus Sanctis inmortalique dearum

crescis adoratus gremio: tibi saepe Diana

Maenalios arcus venatricesque pharetras

suspendit, puerile decus; tu saepe Minervae

lusisti clipeo fulvamque impune pererrans

aegida tractasti blandos interritus angues;

saepe tuas etiam iam tum gaudente marito

velavit regina comas festinaque voti

praesumptum diadema dedit, tum lenibus ulnis

sustulit et magno porrexit ad oscula patri.

nec dilatus honos: mutatur principe Caesar;

protinus aequaris fratri. Non certius umquam

hortati superi, nullis praesentior aether

adfuit ominibus. tenebris involverat atra

lumen hiems densosque Notus collegerat imbres.

sed mox, cum solita miles te voce levasset,

nubila dissolvit Phoebus pariterque dabantur

sceptra tibi mundoque dies: caligine liber

Bosphorus adversam patitur Calchedona cerni.

nec tantum vicina nitent, sed tota repulsis

nubibus exuitur Thrace, Pangaea renident

insuetosque palus radios Maeotia vibrat.

nec Boreas nimbos aut sol ardentior egit:

imperii lux ilia fuit; praesagus obibat

cuncta nitor risitque tuo natura sereno.

visa etiam medio populis mirantibus audax

Stella die, dubitanda nihil nec crine retuso

languida, sed quantus numeratur nocte Bootes,

emicuitque plagis alieni temporis hospes

ignis et agnosci potuit, cum luna lateret:

sive parens Augusta fuit, seu forte reluxit

divi sidus avi, seu te properantibus astris

cernere sol patiens caelum commune remisit.

adparet quid signa ferant. ventura potestas

claruit Ascanio, subita cum luce comarum

innocuus flagraret apex Phrygioque volutus

vertice fatalis redimiret tempora candor.

at tua caelestes inlustrant omina flammae.

talis ab Idaeis primaevus Iuppiter antris

possessi stetit arce poli famulosque recepit

natura tradente deos; lanugine nondum

vernabant vultus nec adhuc per colla fluebant

moturae convexa comae; tum scindere nubes

discebat fulmenque rudi torquere lacerto.

Laetior augurio genitor natisque superbus

iam paribus duplici fultus consorte redibat

splendebatque pio complexus pignora curru.

haud aliter summo gemini cum patre Lacones,

progenies Ledaea, sedent: in utroque relucet

frater, utroque soror; simili chlamys effluit auro;

stellati pariter crines. iuvat ipse Tonantem

error et ambiguae placet ignorantia matri;

Eurotas proprios discernere nescit alumnos.

Ut domus excepit reduces, ibi talia tecum

pro rerum stabili fertur dicione locutus:

“Si tibi Parthorum solium Fortuna dedisset,

care puer, terrisque procul venerandus Eois

barbarus Arsacio consurgeret ore tiaras:

sufficeret sublime genus luxuque fluentem

deside nobilitas posset te sola tueri.

altera Romanae longe rectoribus aulae

condicio. virtute decet, non sanguine niti.

maior et utilior fato coniuncta potenti,

vile latens virtus, quid enim? submersa tenebris

proderit obscuro veluti sine remige puppis

vel lyra quae reticet vel qui non tenditur arcus.

Hanc tamen haud quisquam, qui non agnoverit ante

semet et incertos animi placaverit aestus,

inveniet; longis illuc ambagibus itur.

disce orbi, quod quisque sibi. cum conderet artus

nostros, aetheriis miscens terrena, Prometheus,

sinceram patri mentem furatus Olympo

continuit claustris indignantemque revinxit

et, cum non aliter possent mortalia fingi,

adiunxit geminas. illae cum corpore lapsae

intereunt, haec sola manet bustoque superstes

evolat. hanc alta capitis fundavit in arce

mandatricem operum prospecturamque labori;

illas inferius collo praeceptaque summae

passuras dominae digna statione locavit.

quippe opifex veritus confundere sacra profanis

distribuit partes animae sedesque removit.

iram sanguine! regio sub pectore cordis

protegit imbutam flammis avidamque nocendi

praecipitemque sui. rabie succensa tumescit,

contrahitur tepefacta metu. cumque omnia secum

duceret et requiem membris vesana negaret,

invenit pulmonis opem madidumque furenti

praebuit, ut tumidae ruerent in mollia fibrae.

at sibi cuncta petens, nil conlatura cupido

in iecur et tractus imos compulsa recessit,

quae, velut inmanis reserat dum belua rictus,

expleri pascique nequit: nunc verbere curas

torquet avaritiae, stimulis nunc flagrat amorum,

nunc gaudet, nunc maesta dolet satiataque rursus

exoritur caesaque redit pollentius hydra.

Hos igitur potuit si quis sedare tumultus,

inconcussa dabit purae sacraria menti.

tu licet extremos late dominere per Indos,

te Medus, te mollis Arabs, te Seres adorent:

si metuis, si prava cupis, si duceris ira,

servitii patiere iugum; tolerabis iniquas

interius leges, tunc omnia iure tenebis,

cum poteris rex esse tui. proclivior usus

in peiora datur suadetque licentia luxum

inlecebrisque effrena favet. tum vivere caste

asperius, cum prompta Venus; tum durius irae

consulitur, cum poena patet. sed comprime motus

nec tibi quid liceat, sed quid fecisse decebit

occurrat, mentemque domet respectus honesti.

Hoc te praeterea crebro sermone monebo,

ut te totius medio telluris in ore

vivere cognoscas, cunctis tua gentibus esse

facta palam nec posse dari regalibus usquam

secretum vitiis; nam lux altissima fati

occultum nihil esse sinit, latebrasque per omnes

intrat et abstrusos explorat fama recessus.

Sis pius in primis; nam cum vincamur in omni

munere, sola deos aequat dementia nobis,

neu dubie suspectus agas neu falsus amicis

rumorumve avidus: qui talia curat, inanes

horrebit strepitus nulla non anxius hora.

non sic excubiae, non circumstantia pila

quam tutatur amor, non extorquebis amari;

hoc alterna fides, hoc simplex gratia donat.

nonne vides, operum quod se pulcherrimus ipse

mundus amore liget, nec vi conexa per aevum

conspirent elementa sibi? quod limite Phoebus

contentus medio, contentus litore pontus

et, qui perpetuo terras ambitque vehitque,

nec premat incumbens oneri nec cesserit aer?

qui terret, plus ipse timet; sors ista tyrannis

convenit; invideant claris fortesque trucident,

muniti gladiis vivant saeptique venenis,

ancipites habeant arces trepidique minentur:

tu civem patremque geras, tu consule cunctis,

non tibi, nec tua te moveant, sed publica vota.

In commune iubes si quid censesque tenendum,

primus iussa subi: tunc observantior aequi

fit populus nec ferre negat, cum viderit ipsum

auctorem parere sibi. componitur orbis

regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus

humanos edicta valent quam vita regentis:

mobile mutatur semper cum principe vulgus.

His tamen effectis neu fastidire minores

neu pete praescriptos homini transcendere fines,

inquinat egregios adiuncta superbia mores.

non tibi tradidimus dociles servire Sabaeos,

Armeniae dominum non te praefecimus orae,

nec damus Assyriam, tenuit quam femina, gentem.

Romani, qui cuncta diu rexere, regendi,

qui nec Tarquinii fastus nec iura tulere

Caesaris. annales veterum delicta loquuntur:

haerebunt maculae quis non per saecula damnat

Caesareae portenta domus? quem dira Neronis

funera, quem rupes Caprearum taetra latebit

incesto possessa seni? victura feretur

gloria Traiani, non tam quod Tigride victo

nostra triumphati fuerint provincia Parthi,

alta quod invectus fractis Capitolia Dacis,

quam patriae quod mitis erat. ne desine tales,

nate, sequi. Si bella canant, prius agmina duris

exerce studiis et saevo praestrue Marti.

non brumae requies, non hibernacula segnes

enervent torpore manus. ponenda salubri

castra loco; praebenda vigil custodia vallo.

disce, ubi denseri cuneos, ubi cornua tendi

aequius aut iterum flecti; quae montibus aptae,

quae campis acies, quae fraudi commoda vallis,

quae via difficilis. fidit si moenibus hostis,

tum tibi murali libretur machina pulsu;

saxa rota; praeceps aries protectaque portas

testudo feriat; ruat emersura iuventus

effossi per operta soli, si longa moretur

obsidio, tum vota cave secura remittas

inclusumve putes; multis damnosa fuere

gaudia; dispersi pereunt somnove soluti;

saepius incautae nocuit victoria turbae.

neu tibi regificis tentoria larga redundent

deliciis, neve imbelles ad signa ministros

luxuries armata trahat. neu flantibus Austris

neu pluviis cedas, neu defensura calorem

aurea summoveant rapidos umbracula soles,

inventis utere cibis. solabere partes

aequali sudore tuas: si collis iniquus,

primus ini; silvam si caedere provocat usus,

sumpta ne pudeat quercum stravisse bipenni.

calcatur si pigra palus, tuus ante profundum

pertemptet sonipes. fluvios tu protere cursu

haerentes glacie, liquidos tu scinde natatu.

nunc eques in medias equitum te consere turmas;

nunc pedes adsistas pediti. tum promptius ibunt

te socio, tum conspicuus gratusque geretur

sub te teste labor.”Dicturum plura parentem

voce subis: “equidem, faveant modo numina coeptis,

haec effecta dabo, nec me fratrique tibique

dissimilem populi commissaque regna videbunt.

sed cur non potius, verbis quae disseris, usu

experior? gelidas certe nunc tendis in Alpes.

duc tecum comitem; figant sine nostra tyrannum

spicula; pallescat nostro sine barbarus arcu.

Italiamne feram furiis praedonis acerbi

subiectam? patiar Romam servire clienti?

usque adeone puer? nec me polluta potestas

nec pia cognati tanget vindicta cruoris?

per strages equitare libet. da protinus arma.

cur annos obicis? pugnae cur arguor impar?

aequalis mihi Pyrrhus erat, cum Pergama solus

verteret et patri non degeneraret Achilli.

denique si princeps castris haerere nequibo,

vel miles veniam.” Delibat dulcia nati

oscula miratusque refert: “laudanda petisti;

sed festinus amor, veniet robustior aetas;

ne propera. necdum decimas emensus aristas

adgrederis metuenda viris: vestigia magnae

indolis agnosco. fertur Pellaeus, Eoum

qui domuit Porum, cum prospera saepe Philippi

audiret, laetos inter flevisse sodales

nil sibi vincendum patris virtute relinqui.

hos video motus. fas sit promittere patri:

tantus eris. nostro nec debes regna favori,

quae tibi iam natura dedit. sic mollibus olim

stridula ducturum pratis examina regem

nascentem venerantur apes et publica mellis

iura petunt traduntque favos; sic pascua parvus

vindicat et necdum firmatis cornibus audax

iam regit armentum vitulus. sed proelia differ

in iuvenem patiensque meum cum fratre tuere

me bellante locum, vos impacatus Araxes,

vos celer Euphrates timeat, sit Nilus ubique

vester et emisso quidquid sol imbuit ortu.

si pateant Alpes, habeat si causa secundos

iustior eventus, aderis partesque receptas

suscipies, animosa tuas ut Gallia leges

audiat et nostros aequus modereris Hiberos.

tunc ego securus fati laetusque laborum

discedam, vobis utrumque regentibus axem.

Interea Musis animus, dum mollior, instet

et quae mox imitere legat; nec desinat umquam

tecum Graia loqui, tecum Romana vetustas.

antiquos evolve duces, adsuesce futurae

militiae, Latium retro te confer in aevum.

libértas quaesita placet? mirabere Brutum.

perfidiam' damnas? Metti satiabere poenis.

triste rigor nimius? Torquati despice mores,

mors impensa bonum? Decios venerare ruentes.

vel solus quid fortis agat, te ponte soluto

oppositus Cocles, Muci te flamma docebit;

quid mora perfringat, Fabius; quid rebus in artis

dux gerat, ostendet Gallorum strage Camillus.

discitur hinc nullos meritis obsistere casus:

prorogat aeternam feritas tibi Punica famam,

Regule; successus superant adversa Catonis.

discitur hinc quantum paupertas sobria possit:

pauper erat Curius, reges cum vinceret armis,

pauper Fabricius, Pyrrhi cum sperneret aurum;

sordida dictator flexit Serranus aratra:

lustratae lictore casae fascesque salignis

postibus adfixi; collectae consule messes

et sulcata diu trabeato rura colono.”

Haec genitor praecepta dabat: velut ille carinae

longaevus rector, variis quem saepe procellis

exploravit hiems, ponto iam fessus et annis

aequoreas alni nato commendat habenas

et casus artesque docet: quo dextra regatur

sidere; quo fluctus possit moderamine falli;

quae nota nimborum; quae fraus infida sereni;

quid sol occiduus prodat; quo saucia vento

decolor iratos attollat Cynthia vultus.

adspice nunc, quacumque micas, seu circulus Austri,

magne parens, gelidi seu te meruere Triones,

adspice: completur votum. iam natus adaequat

te meritis et, quod magis est optabile, vincit

subnixus Stilichone tuo, quem fratribus ipse

discedens clipeum defensoremque dedisti.

pro nobis nihil ille pati nullumque recusat

discrimen temptare sui, non dura viarum,

non incerta maris, Libyae squalentis harenas

audebit superare pedes madidaque cadente

Pleiade Gaetulas intrabit navita Syrtes.

Hunc tamen in primis populos lenire feroces

et Rhenum pacare iubes. volat ille citatis

vectus equis nullaque latus stipante caterva,

aspera nubiferas qua Raetia porrigit Alpes,

pergit et hostiles (tanta est fiducia) ripas

incomitatus adit, totum properare per amnem

attonitos reges humili cervice videres.

ante ducem nostrum flavam sparsere Sygambri

caesariem pavidoque orantes murmure Franci

procubuere solo: iuratur Honorius absens

imploratque tuum supplex Alamannia nomen.

Bastarnae venere truces, venit accola silvae

Bructerus Hercyniae latisque paludibus exit

Cimber et ingentes Albim liquere Cherusci.

accipit ille preces varias tardeque rogatus

adnuit et magno pacem pro munere donat.

nobilitant veteres Germanica foedera Drusos,

Marte sed ancipiti, sed multis cladibus empta —

quis victum meminit sola formidine Rhenum?

quod longis alii bellis potuere mereri,

hoc tibi dat Stilichonis iter. Post otia Galli

limitis hortaris Graias fulcire ruinas.

Ionium tegitur velis ventique laborant

tot curvare sinus servaturasque Corinthum

prosequitur facili Neptunus gurgite classes,

et puer, Isthmiaci iam pridem litoris exul,

secura repetit portus cum matre Palaemon.

plaustra cruore natant: metitur pellita iuventus:

pars morbo, pars ense perit. non lustra Lycaei,

non Erymantheae iam copia sufficit umbrae

innumeris exusta rogis, nudataque ferro

sic flagrasse suas laetantur Maenala silvas.

excutiat cineres Ephyre, Spartanus et Areas

tutior exanguis pedibus proculcet acervos

fessaque pensatis respiret Graecia poenis!

gens, qua non Scythicos diffusior ulla Triones

incoluit, cui parvus Athos angustaque Thrace,

cum transiret, erat, per te viresque tuorum

fracta ducum lugetque sibi iam rara superstes,

et, quorum turbae spatium vix praebuit orbis,

uno colle latent, sitiens inclusaque vallo

ereptas quaesivit aquas, quas hostibus ante

contiguas alio Stilicho deflexerat actu

mirantemque novas ignota per avia valles

iusserat averso fluvium migrare meatu.

Obvia quid mirum vinci, cum barbarus ultro

iam cupiat servire tibi? tua Sarmata discors

sacramenta petit; proiecta pelle Gelonus

militat; in Latios ritus transistis Alani.

ut fortes in Marte viros animisque paratos,

sic iustos in pace legis longumque tueris

electos crebris nec succedentibus urges.

iudicibus notis regimur, fruimurque quietis

militiaeque bonis, ceu bellatore Quirino,

ceu placido moderante Numa. non inminet ensis,

nullae nobilium caedes; non crimina vulgo

texuntur; patria maestus non truditur exul;

impia continui cessant augmenta tributi;

non infelices tabulae; non hasta refixas

vendit opes; avida sector non voce citatur,

nec tua privatis crescunt aeraria damnis.

munificus largi, sed non et prodigus, auri.

perdurat non empta fides nec pectora merces

adligat; ipsa suo pro pignore castra laborant;

te miles nutritor amat. Quae denique Romae

cura tibi! quam fixa manet reverentia patrum!

firmatur senium iuris priscamque resumunt

canitiem leges emendanturque vetustae

acceduntque novae, talem sensere Solonem

res Pandioniae; sic armipotens Lacedaemon

despexit muros rigido munita Lycurgo.

quae sub te vel causa brevis vel iudicis error

neglegitur? dubiis quis litibus addere finem

iustior et mersum latebris educere verum?

quae pietas quantusque rigor tranquillaque magni

vis animi nulloque levis terrore moveri

nec nova mirari facilis! quam docta facultas

ingenii linguaeque modus! responsa verentur

legati, gravibusque latet sub moribus aetas.

Quantus in ore pater radiat! quam torva voluptas

frontis et augusti maiestas grata pudoris!

iam patrias imples galeas; iam cornus avita

temptatur vibranda tibi; promittitur ingens

dextra rudimentis Romanaque vota moratur.

quis decor, incedis quotiens clipeatus et auro

squameus et rutilus cristis et casside maior!

sic, cum Threïcia primum sudaret in hasta,

flumina laverunt puerum Rhodopeia Martem.

quae vires iaculis vel, cum Gortynia tendis

spicula, quam felix arcus certique petitor

vulneris et iussum mentiri nescius ictum!

scis, quo more Cydon, qua dirigat arte sagittas

Armenius, refugo quae sit fiducia Partho:

sic Amphioniae pulcher sudore palaestrae

Alcides pharetras Dircaeaque tela solebat

praetemptare feris olim domitura Gigantes

et pacem latura polo, semperque cruentus

ibat et Alcmenae praedam referebat ovanti;

caeruleus tali prostratus Apolline Python

implicuit fractis moritura volumina silvis.

Cum vectaris equo simulacraque Martia ludis,

quis mollis sinuare fugas, quis tendere contum

acrior aut subitos melior flexisse recursus?

non te Massagetae, non gens exercita campo

Thessala, non ipsi poterunt aequare bimembres;

vix comites alae, vix te suspensa sequuntur

agmina ferventesque tument post terga dracones.

utque tuis primum sonipes calcaribus arsit,

ignescunt patulae nares, non sentit harenas

ungula discussaeque iubae sparguntur in armos;

turbantur phalerae, spumosis morsibus aurum

fumat, anhelantes exundant sanguine gemmae.

ipse labor pulvisque decet confusaque motu

caesaries; vestis radiato murice solem

combibit, ingesto crispatur purpura vento.

si dominus legeretur equis, tua posceret ultro

verbera Nereidum stabulis nutritus Arion

serviretque tuis contempto Castore frenis

Cyllarus et flavum Xanthus sprevisset Achillem.

ipse tibi famulas praeberet Pegasus alas

portaretque libens melioraque pondera passus

Bellerophonteas indignaretur habenas.

quin etiam velox Aurorae nuntius Aethon,

qui fugat hinnitu Stellas roseoque domatur

Lucifero, quotiens equitem te cernit ab astris,

invidet inque tuis mavult spumare lupatis.

Nunc quoque quos habitus, quantae miracula pompae

vidimus, Ausonio cum iam succinctus amictu

per Ligurum populos solito conspectior ires

atque inter niveas alte veherere cohortes,

obnixisque simul pubes electa lacertis

sidereum gestaret onus, sic numina Memphis

in vulgus proferre solet; penetralibus exit

effigies, brevis ilia quidem: sed plurimus infra

liniger imposito suspirat vecte sacerdos

testatus sudore deum; Nilotica sistris

ripa sonat Phariosque modos Aegyptia ducit

tibia; summissis admugit cornibus Apis.

omnis nobilitas, omnis tua sacra frequentat

Thybridis et Latii suboles; convenit in unum

quidquid in orbe fuit procerum, quibus auctor honoris

vel tu vel genitor. numeroso consule consul

cingeris et socios gaudes admittere patres.

inlustri te prole Tagus, te Gallia doctis

civibus et toto stipavit Roma senatu.

portatur iuvenum cervicibus aurea sedes

ornatuque novo gravior deus. asperat Indus

velamenta lapis pretiosaque fila smaragdis

ducta virent; amethystus inest et fulgor Hiberus

temperat arcanis hyacinthi caerula flammis.

nec rudis in tali sutfecit gratia textu;

auget acus meritum picturatumque metallis

vivit opus: multa remorantur iaspide cultus 1

et variis spirat Nereia baca figuris.

quae tantum potuit digitis mollire rigorem

ambitiosa colus? vel cuius pectinis arte

traxerunt solidae gemmarum stamina telae?

invia quis calidi scrutatus stagna profundi

Tethyos invasit gremium? quis divitis algae

germina flagrantes inter quaesivit harenas?

quis iunxit lapides ostro? quis miscuit ignes

Sidonii Rubrique maris? tribuere colorem

Phoenices, Seres subtegmina, pondus Hydaspes.

hoc si Maeonias cinctu graderere per urbes,

in te pampineos transferret Lydia thyrsos,

in te Nysa choros; dubitassent orgia Bacchi,

cui furerent; irent blandae sub vincula tigres.

talis Erythraeis intextus nebrida gemmis

Liber agit currus et Caspia flectit eburnis

colla iugis: Satyri circum crinemque solutae

Maenades adstringunt hederis victricibus Indos;

ebrius hostili velatur palmite Ganges.

Auspice mox laetum sonuit clamore tribunal

te fastos ineunte quater. sollemnia ludit

omina libertas; deductum Vindice morem

lex celebrat, famulusque iugo laxatus erili

ducitur et grato remeat securior ictu.

tristis condicio pulsata fronte recedit;

in civem rubuere genae, tergoque removit

verbera permissi felix iniuria voti.

Prospera Romuleis sperantur tempora rebus

in nomen ventura tuum. praemissa futuris

dant exempla fidem: quotiens te cursibus aevi

praefecit, totiens accessit laurea patri.

ausi Danuvium quondam transnare Gruthungi

in lintres fregere nemus; ter mille ruebant

per fluvium plenae cuneis inmanibus alni.

dux Odothaeus erat. tantae conamina classis

incipiens aetas et primus contudit annus:

summersae sedere rates; fluitantia numquam

largius Arctoos pavere cadavera pisces;

corporibus premitur Peuce; per quinque recurrens

ostia barbaricos vix egerit unda cruores,

confessusque parens Odothaei regis opima

rettulit exuviasque tibi. civile secundis

conficis auspiciis bellum. tibi debeat orbis

fata Gruthungorum debellatumque tyrannum;

Hister sanguineos egit te consule fluctus;

Alpinos genitor rupit te consule montes.

Sed patriis olim fueras successibus auctor,

nunc eris ipse tuis. semper venere triumphi

cum trabeis sequiturque tuos victoria fasces.

sis, precor, adsiduus consul Mariique relinquas

et senis Augusti numerum. quae gaudia mundo,

per tua lanugo cum serpere coeperit ora,

cum tibi protulerit festas nox pronuba taedas!

quae tali devota toro, quae murice fulgens

ibit in amplexus tanti regina mariti?

quaenam tot divis veniet nurus, omnibus arvis

et toto donanda mari? quantusue feretur

idem per Zephyri metas Hymenaeus et Euri!

o mihi si liceat thalamis intendere carmen

conubiale tuis si te iam dicere patrem!

tempus erit, cum tu trans Rheni cornua victor,

Arcadius captae spoliis Babylonis onustus

communem maiore toga signabitis annum;

crinitusque tuo sudabit fasce Suebus,

ultima fraternas horrebunt Bactra secures.