Semiferos partus metuendaque pignora matri

moenibus et mediis audi tum nocte luporum

murmur et attonito pecudes pastore locutas

et lapidum duras hiemes nimboque minacem

sanguineo rubuisse Iovem puteosque cruore

mutatos visasque polo concurrere lunas

et geminos soles mirari desinat orbis:

omnia cesserunt eunucho consule monstra.

heu terrae caelique pudor! trabeata per urbes

ostentatur anus titulumque effeminat anni.

pandite pontifices Cumanae carmina vatis,

fulmineos sollers Etruria consulat ignes

inmersumque nefas fibris exploret haruspex,

quae nova portendant superi. Nilusne meatu

devius et nostri temptat iam transfuga mundi

se Rubro miscere mari? ruptone Niphate

rursum barbaricis Oriens vastabitur armis?

an morbi ventura lues? an nulla colono

responsura seges? quae tantas expiet iras

victima? quo diras iugulo placabimus aras?

consule lustrandi fasces ipsoque litandum

prodigio; quodcumque parant hoc omine fata,

Eutropius cervice luat sic omnia nobis.1

Hoc regni, Fortuna, tenes? quaenam ista iocandi

saevitia? humanis quantum bacchabere rebus?

si tibi servili placuit foedare curules

crimine, procedat laxata compede consul,

rupta Quirinales sumant ergastula cinctus;

da saltem quemcumque virum. discrimina quaedam

sunt famulis splendorque suus, maculamque minorem

condicionis habet, domino qui vixerit uno.

si pelagi fluctus, Libyae si discis harenas,

Eutropii numerabis eros. quot iura, quot ille

mutavit tabulas vel quanta vocabula vertit!

nudatus quotiens, medicum dum consulit emptor,

ne qua per occultum lateat iactura dolorem!

omnes paenituit pretii venumque redibat,

dum vendi potuit. postquam deforme cadaver

mansit et in rugas totus defluxit aniles,

iam specie doni certatim limine pellunt

et foedum ignaris properant obtrudere munus.

tot translata iugis summisit colla, vetustum

servitium semperque novum, nec destitit umquam,

saepe tamen coepit. Cunabula prima cruentis

debet suppliciis; rapitur castrandus ab ipso

ubere; suscipiunt matris post viscera poenae.

advolat Armenius certo mucrone recisos

edoctus mollire mares damnoque nefandum

aucturus pretium; fecundum corporis imbrem 1

sedibus exhaurit geminis unoque sub ictu

eripit officium patris nomenque mariti.

ambiguus vitae iacuit, penitusque supremum

in cerebrum secti traxerunt frigora nervi.

Laudemusne manum, quae vires abstulit hosti,

an potius fato causam tribuisse queramur?

profuerat mansisse virum; felicior extat

opprobrio; serviret adhuc, si fortior esset.

Inde per Assyriae trahitur commercia ripae;

hinc fora venalis Galata ductore frequentat

permutatque domos varias; quis nomina possit

tanta sequi? miles stabuli Ptolomaeus in illis

notior: hic longo lassatus paelicis usu

donat Arinthaeo; neque enim iam dignus haberi

nec maturus emi. cum fastiditus abiret,

quam gemuit, quanto planxit divortia luctu!

“haec erat, heu, Ptolomaee, fides? hoc profuit aetas

in gremio consumpta tuo lectusque iugalis

et ducti totiens inter praesaepia somni?

libertas promissa perit? viduumne relinquis

Eutropium tantasque premunt oblivia noctes,

crudelis? generis pro sors durissima nostri!

femina, cum senuit, retinet conubia partu,

uxorisque decus matris reverentia pensat.

nos Lucina fugit, nec pignore nitimur ullo.

cum forma dilapsus amor; defloruit oris

gratia: qua miseri scapulas tutabimur arte?

qua placeam ratione senex?” Sic fatus acutum

adgreditur lenonis opus, nec segnis ad artem

mens erat officiique capax omnesque pudoris

hauserat insidias. custodia nulla tuendo

fida toro; nulli poterant excludere vectes:

ille vel aerata Danaen in turre latentem

eliceret. fletus domini fingebat amantis,

Indomitasque mora, pretio lenibat avaras

lascivasque iocis; non blandior ullus euntis

ancillae tetigisse latus leviterque reductis

vestibus occulto crimen mandasse susurro

nec furtis quaesisse locum nec fraude reperta

cautior elusi fremitus vitare mariti.

haud aliter iuvenum flammis Ephyreia Lais

e gemino ditata mari; cum serta refudit

canities, iam turba procax noctisque recedit

ambitus et raro pulsatur ianua tactu,

seque reformidat speculo damnante senectus;

Stat tamen atque alias succingit lena ministras

dilectumque diu quamvis longaeva lupanar

circuit et retinent mores, quod perdidit aetas.

Hinc honor Eutropio; cumque omnibus unica virtus

esset in eunuchis thalamos servare pudicos,

solus adulteriis crevit. nec verbera tergo

cessavere tamen, quotiens decepta libido

irati caluisset eri, frustraque rogantem

iactantemque suos tot iam per lustra labores

dotalem genero nutritoremque puellae

tradidit. Eous rector consulque futurus

pectebat dominae crines et saepe lavanti

nudus in argento lympham gestabat alumnae,

et cum se rapido fessam proiecerat aestu,

patricius roseis pavonum ventilat alis.

Iamque aevo laxata cutis, sulcisque genarum

corruerat passa facies rugosior uva:

flava minus presso finduntur vomere rura,

nec vento sic vela tremunt. miserabile turpes

exedere caput tineae; deserta patebant

inter valla comae: qualis sitientibus arvis

arida ieiunae seges interlucet aristae

vel qualis gelidis pluma labente pruinis

arboris inmoritur trunco brumalis hirundo.

scilicet ut trabeis iniuria cresceret olim,

has in fronte notas, hoc dedecus addidit oris

luxuriae Fortuna suae: cum pallida nudis

ossibus horrorem dominis praeberet imago

decolor et macies occursu laederet omnes,

aut pueris latura metus aut taedia mensis

aut crimen famulis aut procedentibus omen,

et nihil exhausto caperent in stipite lucri:

(sternere quippe toros vel caedere ligna culinae

membra negant; aurum, vestes, arcana tueri

mens infida vetat; quis enim committere vellet

lenoni thalamum?): tandem ceu funus acerbum

infaustamque suis trusere penatibus umbram.

contemptu iam liber erat: sic pastor obesum

lacte canem ferroque ligat pascitque revinctum,

dum validus servare gregem vigilique rapaces

latratu terrere lupos; cum tardior idem

iam scabie laceras deiecit sordidus aures,

solvit et exuto lucratur vincula collo.

Est ubi despectus nimius iuvat. undique pulso

per cunctas licuit fraudes impune vagari

et fatis aperire viam. pro quisquis Olympi

summa tenes, tanto libuit mortalia risu

vertere? qui servi non est admissus in usum,

suscipitur regnis, et quem privata ministrum

dedignata domus, moderantem sustinet aula,

ut primum vetulam texere palatia vulpem,

quis non ingemuit? quis non inrepere sacris

obsequiis doluit totiens venale cadaver?

ipsi quin etiam tali consorte fremebant

regales famuli, quibus est inlustrior ordo

servitii, sociumque diu sprevere superbi.

Cernite, quem Latiis poscant adnectere fastis:

cuius et eunuchos puduit! sed vilior ante

obscurae latuit pars ignotissima turbae,

donec Abundanti furiis — qui rebus Eois

exitium primumque sibi produxit — ab imis

evectus thalamis summos invasit honores.

quam bene dispositum terris, ut dignus iniqui

fructus consilii primis auctoribus instet.

sic multos fluvio vates arente per annos

hospite qui caeso monuit placare Tonantem,

inventas primus Busiridis imbuit aras

et cecidit saevi, quod dixerat, hostia sacri.

sic opifex tauri tormentorumque repertor,

qui funesta novo fabricaverat aera dolori,

primus inexpertum Siculo cogente tyranno

sensit opus docuitque suum mugire iuvencum.

nullius Eutropius, quam qui se protulit, ante

direptas possedit opes nullumque priorem

perculit exilio solumque hoc rite peregit,

auctorem damnare suum. Postquam obsitus aevo

semivir excelsam rerum sublatus in arcem,

quod nec vota pati nec fingere somnia possunt,

vidit sub pedibus leges subiectaque colla

nobilium tantumque sibi permittere fata,

qui nihil optasset plus libertate mereri,

iamiam dissimulat dominos alteque tumescunt

serviles animi. procerum squalor e repletus

carcer et exulibus Meroe campique gemescunt

Aethiopum; poenis hominum plaga personat ardens;

Marmaricus claris violatur caedibus Hammon.

Asperius nihil est humili cum surgit in altum:

cuncta ferit dum cuncta timet, desaevit in omnes

ut se posse putent, nec belua taetrior ulla

quam servi rabies in libera terga furentis;

agnoscit gemitus et poenae parcere nescit,

quam subiit, dominique memor, quem verberat, odit.

adde, quod eunuchus nulla pietate movetur

nec generi natisve cavet. dementia cunctis

in similes, animosque ligant consortia damni;

iste nec eunuchis placidus. Sed peius in aurum

aestuat; hoc uno fruitur succisa libido,

quid nervos secuisse iuvat? vis nulla cruentam

castrat avaritiam. parvis exercita furtis

quae vastare penum neglectaque sueverat arcae

claustra remoliri, nunc uberiore rapina

peccat in orbe manus. quidquid se Tigris ab Haemo

dividit, hoc certa proponit merce locandum

institor imperii, caupo famosus honorum.

hic Asiam villa pactus regit; ille redemit

coniugis ornatu Syriam; dolet ille paterna

Bithynos mutasse dome, subfixa patenti

vestibulo pretiis distinguit regula gentes:

tot Galatae, tot Pontus eat, tot Lydia nummis;

si Lyciam tenuisse velis, tot millia ponas,

si Phrygas, adde; parum! propriae solacia sorti

communes vult esse notas et venditus ipse

vendere cuncta cupit. certantum saepe duorum

diversum suspendit onus; cum pondere iudex

vergit, et in geminas nutat provincia lances.

Non pudet heu, superi, populos venire sub hasta?

vendentis certe pudeat, quod iure sepultum

mancipium tot regna tenet, tot distrahit urbes.

pollentem solio Croesum victoria Cyri

fregit, ut eunucho flueret Pactolus et Hermus?

Attalus heredem voluit te, Roma, relinqui,

restitit Antiochus praescripto margine Tauri,

indomitos curru Servilius egit Isauros

et Pharos Augusto iacuit vel Creta Metello,

ne non Eutropio quaestus numerosior esset?

in mercem veniunt Cilices, Iudaea, Sophene

Romanusque labor Pompeianique triumphi.

Quo struis hos auri cumulos? quae pignora tantis

succedent opibus? nubas ducasve licebit:

numquam mater eris, numquam pater; hoc tibi ferrum,

hoc natura negat. te grandibus India gemmis,

te foliis Arabes ditent, te vellere Seres:

nullus inops adeo, nullum sic urget egestas,

ut velit Eutropii fortunam et membra pacisci.

Iamque oblita sui nec sobria divitiis mens

in miseras leges hominumque negotia ludit.

iudicat eunuchus; quid iam de consule miror?

prodigium, quodcumque gerit. quae pagina lites

sic actas meminit? quibus umquam saecula terris

eunuchi videre forum? sed ne qua vacaret

pars ignominia neu quid restaret inausum,

arma etiam violare parat portentaque monstris

aggerat et secum petulans amentia certat.

erubuit Mavors aversaque risit Enyo

dedecus Eoum, quotiens intenta sagittis

et pharetra fulgens anus exercetur Amazon

arbiter aut quotiens belli pacisque recurrit

adloquiturque Getas. gaudet cum viderit hostis

et sentit iam deesse viros. incendia fumant,

muris nulla fides, squalent populatibus agri

et medio spes sola mari. trans Phasin aguntur

Cappadocum matres, stabulisque abducta paternis

Caucasias captiva bibunt armenta pruinas

et Scythicis mutant Argaei pabula silvis.

extra Cimmerias, Taurorum claustra, paludes

flos Syriae servit. spoliis nec sufficit atrox

barbarus: in caedem vertunt fastidia praedae.

Ille tamen (quid enim servum mollemque pudebit?

aut quid in hoc poterit vultu flagrare ruboris?)

pro victore redit: peditum vexilla sequuntur

et turmae similes eunuchorumque manipli,

Hellespontiacis legio dignissima signis.

obvius ire cliens defensoremque reversum

complecti. placet ipse sibi laxasque laborat

distendisse genas fictumque inflatus anhelat,

pulvere respersus tineas et solibus ora

pallidior, verbisque sonat plorabile quiddam

ultra nequitiam fractis et proelia narrat:

perque suam tremula testatur voce sororem,

defecisse vagas ad publica commoda vires;

cedere livori nec sustentare procellas

invidiae; mergique fretis spumantibus orat.

exoretque utinam! dum talia fatur ineptas

deterget lacrimas atque inter singula dicta

flebile suspirat: qualis venit arida socrus

longinquam visura nurum; vix lassa resedit

et iam vina petit. Quid te, turpissime, bellis

inseris aut saevi pertemptas Pallada campi?

tu potes alterius studiis haerere Minervae

et telas, non tela pati, tu stamina nosse,

tu segnes operum sollers urgere puellas

et niveam dominae pensis involvere lanam.

vel, si sacra placent, habeas pro Marte Cybeben;

rauca Celaenaeos ad tympana disce furores,

cymbala ferre licet pectusque inlidere pinu

inguinis et reliquum Phrygiis abscidere cultris.

arma relinque viris. geminam quid dividis aulam

conarisque pios odiis committere fratres?

te magis, ah demens, veterem si respicis artem,

conciliare decet. Gestis pro talibus annum

flagitet Eutropius, ne quid non polluat unus,

dux acies, iudex praetoria, tempora consul!

Nil adeo foedum, quod non exacta vetustas

ediderit longique labor commiserit aevi.

Oedipodes matrem, natam duxisse Thyestes

cantatur, peperit fratres Iocasta marito

et Pelopea sibi. Thebas ac funera Troiae

tristis Erechthei deplorat scaena theatri.

in volucrem Tereus, Cadmus se vertit in anguem.

Scylla novos mirata canes, hunc arbore figit,

elevat hunc pluma, squamis hunc fabula vestit,

hunc solvit fluvio. numquam spado consul in orbe

nec iudex ductorve fuit! quodcumque virorum

est decus, eunuchi scelus est. exempla creantur

quae socci superent risus luctusque cothurni.

Quam pulcher conspectus erat, cum tenderet artus

exangues onerante toga cinctuque gravatus

indutoque senex obscaenior iret in auro:

humani qualis simulator simius oris,

quem puer adridens pretioso stamine Serum

velavit nudasque nates ac terga reliquit,

ludibrium mensis; erecto pectore dives

ambulat et claro sese deformat amictu.

candida pollutos comitatur curia fasces,

forsitan et dominus. praebet miracula lictor

consule nobilior libertatemque daturus,

quam necdum meruit, scandit sublime tribunal

atque inter proprias laudes Aegyptia iactat

somnia prostratosque canit se vate tyrannos.

scilicet in dubio vindex Bellona pependit,

dum spado Tiresias enervatusque Melampus

reptat ab extreme referens oracula Nilo.

Obstrepuere avium voces, exhorruit annus

nomen, et insanum gemino proclamat ab ore

eunuchumque vetat fastis accedere Ianus;

sumeret inlicitos etenim si femina fasces,

esset turpe minus. Medis levibusque Sabaeis

imperat hic sexus, reginarumque sub armis

barbariae pars magna iacet; gens nulla probatur,

eunuchi quae sceptra ferat. Tritonia, Phoebe,

Terra, Ceres, Cybele, Iuno, Latona coluntur:

eunuchi quae templa dei, quas vidimus aras?

inde sacerdotes; haec intrat pectora Phoebus;

inde canunt Delphi; Troianam sola Minervam

virginitas Vestalis adit flammasque tuetur:

hi nullas meriti vittas semperque profani.

nascitur ad fructum mulier prolemque futuram:

hoc genus inventum est ut serviat. Herculis arcu

concidit Hippolyte; Danai fugere bipennem,

Penthesilea, tuam; claras Carthaginis arces

creditur et centum portis Babylona superbam

femineus struxisse labor, quid nobile gessit

eunuchus? quae bella tulit? quas condidit urbes?

illas praeterea rerum natura creavit,

hos fecere manus: seu prima Semiramis astu

Assyriis mentita virum, ne vocis acutae

mollities levesve genae se prodere possent,

hos sibi coniunxit similes; seu Parthica ferro

luxuries vetuit nasci lanuginis umbram

servatoque diu puerili flore coegit

arte retardatam Veneri servire iuventam.

Fama prius falso similis vanoque videri

ficta ioco; levior volitare per oppida rumor

riderique nefas: veluti nigrantibus alis

audiretur olor, corvo certante ligustris.

atque aliquis gravior morum: “si talibus, inquit,

creditur et nimiis turgent mendacia monstris,

iam testudo volat, profert iam cornua vultur;

prona petunt retro fluvii iuga; Gadibus ortum

Carmani texere diem; iam frugibus aptum

aequor et adsuetum silvis delphina videbo;

iam cochleis homines iunctos et quidquid inane

nutrit Iudaicis quae pingitur India velis.”

Subicit et mixtis salibus lascivior alter:

“miraris? nihil est, quod non in pectore magnum

concipit Eutropius. semper nova, grandia semper

diligit et celeri degustat singula sensu.

nil timet a tergo; vigilantibus undique curis

nocte dieque patet; lenis facilisque moveri

supplicibus mediaque tamen mollissimus ira

nil negat et sese vel non poscentibus offert;

quod libet ingenio, subigit traditque fruendum;

quidquid amas, dabit ilia manus; communiter omni

fungitur officio gaudetque potentia flecti.

hoc quoque conciliis peperit meritoque laborum,

accipit et trabeas argutae praemia dextrae.”

Postquam vera fides facinus vulgavit Eoum

gentibus et Romae iam certius impulit aures,

“Eutropiumne etiam nostra dignabimur ira?

hic quoque Romani meruit pars esse doloris?”

sic effata rapit caeli per inania cursum

diva potens unoque Padum translapsa volatu

castra sui rectoris adit, tum forte decorus

cum Stilichone gener pacem implorantibus ultro

Germanis responsa dabat, legesque Caucis

arduus et flavis signabat iura Suebis.

his tribuit reges, his obside foedera sancit

indicto; bellorum alios transcribit in usus,

militet ut nostris detonsa Sygambria signis.

laeta subit Romam pietas et gaudia paene

moverunt lacrimas tantoque exultat alumno:

sic armenta suo iam defensante iuvenco

Celsius adsurgunt erectae cornua matri,

sic iam terribilem stabulis dominumque ferarum

crescere miratur genetrix Massyla leonem.

dimovit nebulam iuvenique adparuit ingens.

tum sic orsa loqui: “Quantum te principe possim,

non longinqua docent, domito quod Saxone Tethys

mitior aut fracto secura Britannia Picto;

ante pedes humili Franco tristique Suebo

perfruor et nostrum video, Germanice, Rhenum.

sed quid agam? discors Oriens felicibus actis

invidet atque alio Phoebi de cardine surgunt

crimina, ne toto conspiret corpore regnum.

Gildonis taceo magna cum laude receptam

perfidiam et fretos Eoo robore Mauros.

quae suscepta fames, quantum discriminis urbi,

ni tua vel soceri numquam non provida virtus

australem Arctois pensasset frugibus annum!

invectae Rhodani Tiberina per ostia classes

Cinyphiisque ferax Araris successit aristis.

Teutonicus vomer Pyrenaeique iuvenci

sudavere mihi; segetes mirantur Hiberas

horrea; nec Libyae senserunt damna rebellis

iam transalpina contenti messe Quirites.

ille quidem solvit meritas (scit Tabraca) poenas,

ut pereat quicumque tuis conflixerit armis.

Ecce repens isdem clades a partibus exit

terrorisque minus, sed plus habitura pudoris

Eutropius consul, pridem tolerare fatemur

hoc genus, Arsacio postquam se regia fastu

sustulit et nostros corrupit Parthia mores,

praefecti sed adhuc gemmis vestique dabantur

custodes sacroque adhibere silentia somno;

militia eunuchi numquam progressa cubili,

non vita spondente fidem, sed inertia tutum

mentis pignus erat. secreta monilia servent,

ornatus curent Tyrios: a fronte recedant

imperii, tenero tractari pectore nescit

publica maiestas. numquam vel in aequore puppim

vidimus eunuchi clavo parere magistri.

nos adeo sperni faciles? orbisque carina

vilior? auroram sane, quae talia ferre

gaudet, et adsuetas sceptris muliebribus urbes

possideant; quid belliferam communibus urunt

Italiam maculis nocituraque probra severis

ammiscent populis? peregrina piacula forti

pellantur longe Latio nec transeat Alpes

dedecus; in solis, quibus extitit, haereat arvis.

scribat Halys, scribat famae contemptor Orontes:

per te perque tuos obtestor Roma triumphos,

nesciat hoc Thybris, numquam poscentibus olim

qui dare Dentatis annos Fabiisque solebat.

Martius eunuchi repetet sutfragia campus?

Aemilios inter servatoresque Camillos

Eutropius? iam Chrysogonis tua, Brute, potestas

Narcissisque datur? natos hoc dedere poenae

profuit et misero civem praeponere patri?

hoc mihi laniculo positis Etruria castris

quaesiit et tantum fluvio Porsenna remotus?

hoc meruit vel ponte Cocles vel Mucius igne?

visceribus frustra castum Lucretia ferrum

mersit et attonitum tranavit Cloelia Thybrim?

Eutropio fasces adservabantur adempti

Tarquiniis? quemcumque meae vexere curules,

laxato veniat socium aversatus Averno.

impensi sacris Decii prorumpite bustis

Torquatique truces animosaque pauperis umbra

Fabricii tuque o, si forte inferna piorum

iugera et Elysias scindis, Serrane, novales.

Poeno Scipiadae, Poeno praeclare Lutati,

Sicania Marcelle ferox, gens Claudia surgas 1

et Curii veteres; et, qui sub iure negasti

vivere Caesareo, parvo procede sepulcro

Eutropium passure Cato; remeate tenebris,

agmina Brutorum Corvinorumque catervae.

eunuchi vestros habitus, insignia sumunt

ambigui Romana mares; rapuere tremendas

Hannibali Pyrrhoque togas; flabella perosi

adspirant trabeis; iam non umbracula gestant

virginibus, Latias ausi vibrare secures!

Linquite femineas infelix turba latebras,

alter quos pepulit sexus nec suscipit alter,

execti Veneris stimulos et vulnere casti

(mixta duplex aetas; inter puerumque senemque

nil medium): falsi complete sedilia patres;

ite novi proceres infecundoque senatu

Eutropium stipate ducem; celebrate tribunal

pro thalamis, verso iam discite more curules,

non matrum pilenta sequi. Ne prisca revolvam

neu numerem, quantis iniuria mille per annos

sit retro ducibus, quanti foedabitur aevi

canities, unam subeant quot saecula culpam:

inter Arinthaei fastos et nomen erile

servus erit dominoque suos aequalis honores

inseret! heu semper Ptolomaei noxia mundo

mancipia! en alio laedor graviore Pothino

et patior maius Phario scelus. ille cruorem

consulis unius Pellaeis ensibus hausit;

inquinat hic omnes. Si nil privata movebunt,

at tu principibus, vestrae tu prospice causae

regalesque averte notas. hunc accipit unum

aula magistratum: vobis patribusque recurrit

hic alternus honos. in crimen euntibus annis

parce, quater consul! contagia fascibus, oro,

defendas ignava tuis neu tradita libris

omina vestitusque meos, quibus omne, quod ambit

oceanus, domui, tanta caligine mergi

calcarique sinas. nam quae iam bella geramus

mollibus auspiciis? quae iam conubia prolem

vel frugem latura seges? quid fertile terris,

quid plenum sterili possit sub consule nasci?

eunuchi si iura dabunt legesque tenebunt,

ducant pensa viri mutatoque ordine rerum

vivat Amazonio confusa licentia ritu.

Quid trahor ulterius? Stilicho, quid vincere differs,

dum certare pudet? nescis quod turpior hostis

laetitia maiore cadit? piratica Magnum

erigit, inlustrat servilis laurea Crassum.

adnuis. agnosco fremitum, quo palluit Eurus,

quo Mauri Gildoque ruit. quid Martia signa

sollicitas? non est iaculis hastisve petendus:

conscia succumbent audito verbere terga,

ut Scytha post multos rediens exercitus annos,

cum sibi servilis pro finibus obvia pubes

iret et arceret dominos tellure reversos,

armatam ostensis aciem fudere flagellis:

notus ab inceptis ignobile reppulit horror

vulgus et addictus sub verbere torpuit ensis.”

Qui modo sublimes rerum flectebat habenas

patricius, rursum verbera nota timet

et solitos tardae passurus compedis orbes

in dominos vanas luget abisse minas.

culmine deiectum vitae Fortuna priori

reddidit, insano iam satiata ioco.

scindere nunc alia meditatur ligna securi

fascibus et tandem vapulat ipse suis,

ille citas consul poenas se consule solvit:

annus qui trabeas hic dedit exilium.

infaustum populis in se quoque vertitur omen;

saevit in auctorem prodigiosus honos.

abluto penitus respirant nomine fasti

maturamque luem sanior aula vomit,

dissimulant socii coniuratique recedunt,

procumbit pariter cum duce tota cohors;

non acie victi, non seditione coacti;

nec pereunt ritu quo periere viri.

concidit exiguae dementia vulnere chartae;

confecit saevum littera Martis opus.

Mollis feminea detruditur arce tyrannus

et thalamo pulsus perdidit imperium:

sic iuvenis nutante fide veterique reducta

paelice defletam linquit amica domum.

canitiem raram largo iam pulvere turpat

et lacrimis rugas implet anile gemens

suppliciterque pias humilis prostratus ad aras

mitigat iratas voce tremente nurus.

innumeri glomerantur eri sibi quisque petentes

mancipium solis utile suppliciis.

quamvis foedus enim mentemque obscaenior ore,

ira dabit pretium; poena meretur emi.

Quas, spado, nunc terras aut quem transibis in axem?

cingeris hinc odiis, inde recessit amor,

utraque te gemino sub sidere regia damnat:

Hesperius numquam, iam nec Eous eris.

miror cur, aliis qui pandere fata solebas,

ad propriam cladem caeca Sibylla taces.

iam tibi nulla videt fallax insomnia Nilus;

pervigilant vates iam, miserande, tui.

quid soror? audebit tecum conscendere puppim

et veniet longum per mare fida comes?

an fortasse toros eunuchi pauperis odit

et te nunc inopem dives amare negat?

eunuchi iugulum primus secuisse fateris;

sed tamen exemplo non feriere tuo.

vive pudor fatis. en quem tremuere tot urbes,

en cuius populi sustinuere iugum!

direptas quid plangis opes, quas natus habebit?

non aliter poteras principis esse pater.

improbe, quid pulsas muliebribus astra querellis,

quod tibi sub Cypri litore parta quies?

omnia barbarico per te concussa tumultu.

crede mihi, terra tutius aequor erit.

Iam non Armenios iaculis terrebis et arcu,

per campos volucrem non agitabis equum;

dilecto caruit Byzantius ore senatus;

curia consiliis aestuat orba tuis:

emeritam suspende togam, suspende pharetram;

ad Veneris partes ingeniumque redi.

non bene Gradivo lenonia dextera servit.

suscipiet famulum te Cytherea libens.

insula laeta choris, blandorum mater Amorum:

nulla pudicitiae cura placere potest,

prospectant Paphiae celsa de rupe puellae

sollicitae, salvam dum ferat unda ratem.

sed vereor, teneant ne te Tritones in alto

lascivas doctum fallere Nereidas,

aut idem cupiant pelago te mergere venti,

Gildonis nuper qui tenuere fugam.

inclita captivo memoratur Tabraca Mauro,

naufragio Cyprus sit memoranda tuo.

vecturum moriens frustra delphina vocabis;

ad terram solos devehit ille viros.

quisquis adhuc similes eunuchus tendit in actus,

respiciens Cyprum desinat esse ferox.

Mygdonii cineres et si quid restat Eoi,

quod pereat, regni: certe non augure falso

prodigii patuere minae, frustraque peracto

vulnere monstriferi praesagia discitis anni.

cautior ante tamen violentum navita Caurum

prospicit et tumidae subducit vela procellae.

quid iuvat errorem mersa iam puppe fateri?

quid lacrimae delicta levant? stant omina vestri

consulis: inmotis haesere piacula fatis.

tunc decuit sentire nefas, tunc ire recentes

detersum maculas. veteri post obruta morbo

corpora Paeonias nequiquam admoveris herbas.

ulcera possessis alte suffusa medullis

non leviore manu, ferro sanantur et igni,

ne noceat frustra mox eruptura cicatrix.

ad vivum penetrant flammae, quo funditus umor

defluat et vacuis corrupto sanguine venis

arescat fons ipse mali; truncatur et artus,

ut liceat reliquis securum degere membris.

at vos egregie purgatam creditis aulam,

Eutropium si Cyprus habet? vindictaque mundi

semivir exul erit? qui vos lustrare valebit

oceanus? tantum facinus quae diluet aetas?

Induerat necdum trabeas: mugitus ab axe

redditus inferno, rabies arcana cavernas

vibrat et alterno confligunt culmina lapsu.

bacchatus per operta tremor Calchedona movit

pronus et in geminas nutavit Bosphorus urbes.

concurrere freti fauces, radice revulsa

vitant instabilem rursum Symplegada nautae.

scilicet haec Stygiae praemittunt signa sorores

et sibi iam tradi populos hoc consule gaudent.

mox oritur diversa lues: hinc Mulciber ignes

sparserat, hinc victa proruperat obice Nereus;

haec flagrant, haec tecta natant. quam, numina, poenam

servatis sceleri, cuius tot cladibus omen

constitit? incumbas utinam, Neptune, tridenti

pollutumque solum toto cum crimine mergas.

unam pro mundo Furiis concedimus urbem.

Utque semel patuit monstris iter, omnia tempus

nacta suum properant: nasci tum decolor imber

infantumque novi vultus et dissona partu

semina, tum lapidum fletus armentaque vulgo

ausa loqui mediisque ferae se credere muris;

tum vates sine more rapi lymphataque passim

pectora terrifici stimulis ignescere Phoebi.

fac nullos cecinisse deos: adeone retusi

quisquam cordis erit, dubitet qui partibus illis

adfore fatalem castrati consulis annum?

sed quam caecus inest vitiis amor! omne futurum

despicitur suadentque brevem praesentia fructum

et ruit in vetitum damni secura libido,

dum mora supplicii lucro serumque quod instat

creditur. haud equidem contra tot signa Camillo

detulerim fasces, nedum (pro sexus!) inerti

mancipio, cui, cuncta licet responsa iuberent

hortantesque licet sponderent prospera divi,

turpe fuit cessisse viros. Exquirite retro

crimina continui lectis annalibus aevi,

prisca recensitis evolvite saecula fastis:

quid senis infandi Capreae, quid scaena Neronis

tale ferunt? spado Romuleo succinctus amictu

sedit in Augustis laribus. vulgata patebat

aula salutantum studiis; huc plebe senatus

permixta trepidique duces omnisque potestas

confluit. advolvi genibus, contingere dextram

ambitus et votum deformibus oscula rugis

figere. praesidium legum genitorque vocatur

principis et famulum dignatur regia patrem.

posteritas, admitte fidem: monumenta petuntur

dedecoris multisque gemunt incudibus aera

formatura nefas. haec iudicis, ilia togati,

haec nitet armati species; numerosus ubique

fulget eques: praefert eunuchi curia vultus.

ac veluti caveant ne quo consistere virtus

possit pura loco, cunctas hoc ore laborant

incestare vias. maneant inmota precamur

certaque perpetui sint argumenta pudoris.

subter adulantes tituli nimiaeque leguntur

vel maribus laudes: claro quod nobilis ortu

(cum vivant domini!), quod maxima proelia solus

impleat (et patitur miles!), quod tertius urbis

conditor (hoc Byzas Constantinusque videbant!).

inter quae tumidus leno producere cenas

in lucem, foetere mero, dispergere plausum

empturas in vulgus opes, totosque theatris

indulgere dies, alieni prodigus auri.

at soror et, si quid portentis creditur, uxor

mulcebat matres epulis et more pudicae

coniugis eunuchi celebrabat vota mariti.

hanc amat, hanc summa de re vel pace vel armis

consulit, huic curas et clausa palatia mandat

ceu stabulum vacuamque domum. sic magna tueri

regna nihil, patiensque iugi deluditur orbis?

Mitior alternum Zephyri iam bruma teporem

senserat et primi laxabant germina flores,

iamque iter in gremio pacis sollemne parabant

ad muros, Ancyra, tuos, auctore repertum

Eutropio, pelagi ne taedia longa subirent,

sed vaga lascivis flueret discursibus aestas:

unde tamen tanta sublimes mole redibant,

ceu vinctos traherent Medos Indumque bibissent.

ecce autem flavis Gradivus ab usque Gelonis

arva cruentato repetebat Thracia curru:

subsidunt Pangaea rotis altaeque sonoro

stridunt axe nives. ut vertice constitit Haemi

femineasque togas pressis conspexit habenis,

subrisit crudele pater cristisque micantem

quassavit galeam; tunc implacabile numen

Bellonam adloquitur, quae sanguine sordida vestem

Illyricis pingues pectebat stragibus hydros:

“Necdum mollitiae, necdum, germana, mederi

possumus Eoae? numquam corrupta rigescent

saecula? Cappadocum tepidis Argaeus acervis

aestuat; infelix etiamnum pallet Orontes.

dum pereunt, meminere mali; si corda parumper

respirare sinas, nullo tot funera sensu

praetereunt: antiqua levis iactura cruoris!

Adspicis obscaenum facinus? quid crinibus ora

protegis? en quales sese diffudit in actus

parva quies, quantum nocuerunt otia ferri!

qui caruit bellis, eunucho traditur annus,

actum de trabeis esset, si partibus una

mens foret Hesperiis; rueret derisa vetustas

nullaque calcati starent vestigia iuris,

ni memor imperii Stilicho morumque priorum

turpe relegasset defenso Thybride nomen

intactamque novo servasset crimine Romam.

ille dedit portum, quo se pulsata referret

maiestas Latii deformataeque secures;

ille dedit fastos, ad quos Oriente relicto

confugeret sparsura maculis servilibus aevum.

Quam similes haec aula viros! ad moenia visus

dirige: num saltem tacita formidine mussant?

num damnant animo? plaudentem cerne senatum

et Byzantinos proceres Graiosque Quirites.

o patribus plebes, o digni consule patres!

quid? quod et armati cessant et nulla virilis

inter tot gladios sexum reminiscitur ira?

hucine nostrorum cinctus abiere nepotum?

sic Bruti despectus honos? Ignosce parenti,

Romule, quod serus temeratis fascibus ultor

advenio: iamiam largis haec gaudia faxo

compensent lacrimis. quid dudum inflare moraris

Tartarean!, Bellona, tubam, quid stringere falcem,

qua populos a stirpe metis? molire tumultus,

excute delicias. Thracum Macetumque ruinae

taedet et in gentes iterum saevire sepultas.

damna minus consueta move; trans aequora saevas

verte faces; aliis exordia sume rapinis.

non tibi Riphaeis hostis quaerendus ab oris,

non per Caucasias accito turbine valles

est opus. Ostrogothis colitur mixtisque Gruthungis

Phryx ager; hos parvae poterunt impellere causae

in scelus; ad mores facilis natura reverti.

sic eat: in nostro quando iam milite robur

torpuit et molli didicit parere magistro,

vindicet Arctous violatas advena leges;

barbara Romano succurrant arma pudori.”

Sic fatus clipeo, quantum vix ipse deorum

arbiter infesto cum percutit aegida nimbo;

intonuit. responsat Athos Haemusque remugit;

ingeminat raucum Rhodope concussa fragorem.

cornua cana gelu mirantibus extulit undis

Hebrus et exanguem glacie timor adligat Histrum.

tunc, adamante gravem nodisque rigentibus hastam,

telum ingens nullique deo iaculabile, torsit.

fit late ruptis via nubibus; ilia per auras

tot freta, tot montes uno contenta volatu

transilit et Phrygiae mediis adfigitur arvis.

sensit humus; gemuit Nysaeo palmite felix

Hermus et aurata Pactolus inhorruit urna

totaque summissis fleverunt Dindyma silvis.

Nec dea praemissae stridorem segnius hastae

consequitur, centumque vias meditata nocendi

tandem Tarbigilum (Geticae dux improbus alae 1

hic erat) adgreditur. viso tum forte redibat

Eutropio vacuus donis, feritasque dolore

creverat et, teneris etiam quae crimina suadet

ingeniis, Scythicum pectus flammabat egestas.

huic sese vultu simulatae coniugis offert

mentitoque ferox incedit barbara gressu,

carbaseos induta sinus: post terga reductas

uberibus propior mordebat fibula vestes,

inque orbem tereti mitra retinente capillum

strinxerat et virides flavescere iusserat angues.

advolat ac niveis reducem complectitur ulnis

infunditque animo furiale per oscula virus,

principe quam largo veniat, quas inde reportet

divitias, astu rabiem motura requirit.

ille iter ingratum, vanos deflere labores,

quos super eunuchi fastus, quae probra tulisset.

continue secat ungue genas et tempore pandit

adrepto gemitus: “I nunc, devotus aratris

scinde solum positoque tuos mucrone sodales

ad rastros sudare doce. bene rura Gruthungus

excolet et certo disponet sidere vites.

felices aliae, quas debellata maritis

oppida, quas magnis quaesitae viribus ornant

exuviae, quibus Argivae pulchraeque ministrant

Thessalides, famulas et quae meruere Lacaenas.

me nimium timido, nimium iunxere remisso

fata viro, totum qui degener exuit Histrum,

qui refugit patriae ritus, quem detinet aequi

gloria concessoque cupit vixisse colonus

quam dominus rapto. quid pulchra vocabula pigris

praetentas vitiis? probitatis inertia nomen,

iustitiae formido subit. tolerabis iniquam

pauperiem, cum tela geras? et flebis inultus,

cum pateant tantae nullis custodibus urbes?

Quippe metus poenae. pridem mos ille vigebat,

ut meritos colerent impacatisque rebelles

urgerent odiis; at nunc, qui foedera rumpit,

ditatur; qui servat, eget. vastator Achivae

gentis et Epirum nuper populatus inultam

praesidet Illyrico; iam, quos obsedit, amicos

ingreditur muros illis responsa daturus,

quorum coniugibus potitur natosque peremit.

sic hostes punire solent, haec praemia solvunt

excidiis. cunctaris adhuc numerumque tuorum

respicis exiguamque manum? tu rumpe quietem;

bella dabunt socios. nec te tam prona monerem,

si contra paterere viros: nunc alter in armis

sexus et eunuchis se defensoribus orbis

credidit; hos aquilae Romanaque signa sequuntur.

incipe barbaricae tandem te reddere vitae,

te quoque iam timeant admirenturque nocentem,

quem sprevere pium. spoliis praedaque repletus

cum libeat Romanus eris.”Sic fata repente

in diram se vertit avem rostroque recurvo

turpis et infernis tenebris obscurior alas

auspicium veteri sedit ferale sepulcro.

Ille, pavor postquam resoluto corde quievit

et rigidae sedere comae, non distulit atrox

iussa deae; sociis, quae viderat, ordine pandit

inritatque sequi. Coniurat barbara pubes

nacta ducem Latiisque palam descivit ab armis.

Pars Phrygiae, Scythicis quaecumque Trionibus alget

proxima, Bithynos, solem quae condit, Ionas,

quae levat, attingit Galatas. utrimque propinqui

finibus obliquis Lydi Pisidaeque feroces

continuant australe latus. gens una fuere

tot quondam populi, priscum cognomen et unum

appellata Phryges; sed (quid non longa valebit

permutare dies?) dicti post Maeona regem

Maeones. Aegaeos insedit Graecia portus;

Thyni Thraces arant quae nunc Bithynia fertur;

nuper ab Oceano Gallorum exercitus ingens

illis ante vagus tandem regionibus haesit

gaesaque deposuit, Graio iam mitis amictu,

pro Rheno poturus Halyn. dat cuncta vetustas

principium Phrygibus; nec rex Aegyptius ultra

restitit, humani postquam puer uberis expers

in Phrygiam primum laxavit murmura vocem.

Hic cecidit Libycis iactata paludibus olim

tibia, foedatam cum reddidit umbra Minervam,

hic et Apollinea victus testudine pastor

suspensa memores inlustrat pelle Celaenas.

quattuor hinc magnis procedunt fontibus amnes

auriferi; nec miror aquas radiare metallo,

quae totiens lavere Midan. diversus ad Austrum

cursus et Arctoum fluviis mare. Dindyma fundunt

Sangarium, vitrei puro qui gurgite Galli

auctus Amazonii defertur ad ostia Ponti.

Icarium pelagus Mycalaeaque litora iuncti

Marsya Maeanderque petunt; sed Marsya velox,

dum suus est, flexuque carens iam flumine mixtus

mollitur, Maeandre, tuo; contraria passus,

quam Rhodano stimulatus Arar: quos inter aprica

planities Cererique favet densisque ligatur

vitibus et glaucae fructus attollit olivae,

dives equis, felix pecori pretiosaque picto

marmore purpureis, caedit quod Synnada, venis.

Talem tum Phrygiam Geticis populatibus uri

permisere dei. securas barbarus urbes

inrupit facilesque capi. spes nulla salutis,

nulla fugae: putribus iam propugnacula saxis

longo corruerant aevo pacisque senecta.

Interea gelidae secretis rupibus Idae

dum sedet et thiasos spectat de more Cybebe

Curetumque alacres ad tympana suscitat enses,

aurea sanctarum decus inmortale comarum

defluxit capiti turris summoque volutus

vertice crinalis violatur pulvere murus.

obstipuere truces omen Corybantes et uno

fixa metu tacitas presserunt orgia buxos.

indoluit genetrix, tum sic commota profatur:

“Hoc mihi iam pridem Lachesis grandaeva canebat

augurium: Phrygiae casus venisse supremos

delapsus testatur apex, heu sanguine qualis

ibit Sangarius quantasque cadavera lenti

Maeandri passura moras! inmobilis haeret

terminus, haec dudum nato placuere Tonanti.

par et finitimis luctus, frustraque Lyaei

non defensuros implorat Lydia thyrsos.

iamque vale Phrygiae tellus perituraque flammis

moenia, conspicuas quae nunc attollitis arces,

mox campi nudumque solum! dilecta valete

flumina! non vestris ultra bacchabor in antris

nec iuga sulcabit noster Berecynthia currus.”

dixit et ad tristes convertit tympana planctus.

labentem patriam sacris ululatibus Attis

personat et torvi lacrimis maduere leones.

Eutropius, nequeat quamvis metuenda taceri

clades et trepidus vulgaverit omnia rumor,

ignorare tamen fingit regnique ruinas

dissimulat: parvam latronum errare catervam,

ad sontes tormenta magis quam tela parari

nec duce frangendas iactat, sed iudice vires:

vasta velut Libyae venantum vocibus ales

cum premitur calidas cursu transmittit harenas

inque modum veli sinuatis flamine pennis

pulverulenta volat; si iam vestigia retro

clara sonent, oblita fugae stat lumine clauso

(ridendum!) revoluta caput creditque latere,

quem non ipsa videt. furtim tamen ardua mittit

cum donis promissa no vis, si forte rogatus

desinat. ille semel nota dulcedine praedae

se famulo servire negat, nec grata timentum

munera; militiam nullam nec prima superbus

cingula dignari; nam quis non consule tali

vilis honos? Postquam precibus mitescere nullis,

non auro cessisse videt creberque recurrit

nuntius incassum nec spes iam foederis extat:

tandem consilium belli confessus agendi

ad sua tecta vocat. iuvenes venere protervi

lascivique senes, quibus est insignis edendi

gloria corruptasque dapes variasse decorum,

qui ventrem invitant pretio traduntque palato

sidereas Iunonis aves et si qua loquendi

gnara coloratis viridis defertur ab Indis,

quaesitos trans regna cibos, quorumque profundam

ingluviem non Aegaeus, non alta Propontis,

non freta longinquis Maeotia piscibus explent.

vestis odoratae studium; laus maxima risum

per vanos movisse sales minimeque viriles

munditiae; compti vultus; onerique vel ipsa

serica. si Chunus feriat, si Sarmata portas,

solliciti scaenae; Romam contemnere sueti

mirarique suas, quas Bosphorus obruat! aedes;

saltandi dociles aurigarumque periti.

Pars humili de plebe duces; pars compede suras

cruraque signati nigro liventia ferro

iura regunt, facies quamvis inscripta repugnet

seque suo prodat titulo. sed prima potestas

Eutropium praefert Hosio subnixa secundo.

dulcior hic sane cunctis prudensque movendi

iuris et admoto qui temperet omnia fumo,

fervidus, accensam sed qui bene decoquat iram.

considunt apices gemini dicionis Eoae,

hic cocus, hic leno, defossi verbere terga,

servitio, non arte pares, hic saepius emptus,

alter ad Hispanos nutritus verna penates.

Ergo ubi collecti proceres, qui rebus in artis

consulerent tantisque darent solacia morbis,

obliti subito Phrygiae bellisque relictis

ad solitos coepere iocos et iurgia circi

tendere. nequiquam magna confligitur ira,

quis melius vibrata puer vertigine molli

membra rotet, verrat quis marmora crine supino?

quis magis enodes laterum detorqueat arcus,1

quis voci digitos, oculos quis moribus aptet?

hi tragicos meminere modos; his fabula Tereus,

his necdum commissa choro cantatur Agave.

Increpat Eutropius: non haec spectacula tempus

poscere; nunc alias armorum incumbere curas;

se satis Armenio fessum pro limite cingi

nec tantis unum subsistere posse periclis;

ignoscant senio, iuvenes ad proelia mittant; —

qualis pauperibus nutrix invisa puellis

adsidet et tela communem quaerere victum

rauca monet; festis illae lusisse diebus

orant et positis aequaevas visere pensis,

irataeque operi iam lasso pollice fila

turbant et teneros detergent stamine fletus.

Emicat extemplo cunctis trepidantibus audax

crassa mole Leo, quem vix Cyclopia solum

aequatura fames, quem non ieiuna Celaeno

vinceret; hinc nomen fertur meruisse Leonis.

acer in absentes linguae iactator, abundans

corporis exiguusque animi, doctissimus artis

quondam lanificae, moderator pectinis unci,

non alius lanam purgatis sordibus aeque

praebuerit calathis, similis nec pinguia quisquam

vellera per tenues ferri producere rimas.

tunc Aiax erat Eutropii lateque fremebat,

non septem vasto quatiens umbone iuvencos,

sed, quam perpetuis dapibus pigroque sedili

inter anus interque colos oneraverat, alvum.

adsurgit tandem vocemque expromit anhelam:

“Quis novus hic torpor, socii? quonam usque sedemus

femineis clausi thalamis patimurque periclum

gliscere desidia? graviorum turba malorum

texitur, ignavis trahimus dum tempora votis.

me petit hie sudor, numquam mea dextera segnis

ad ferrum. faveat tantum Tritonia coeptis,

inceptum peragetur opus, iam cuncta furorem

qui gravat, efficiam leviorem pondere lanae

Tarbigilum tumidum, desertoresque Gruthungos

ut miseras populabor oves et pace relata

pristina restituam Phrygias ad stamina matres.”

His dictis iterum sedit; fit plausus et ingens

concilii clamor, qualis resonantibus olim

exoritur caveis, quotiens crinitus ephebus

aut rigidam Nioben aut flentem Troada fingit.

protinus excitis iter inremeabile signis

adripit infaustoque iubet bubone moveri

agmina Mygdonias mox impletura volucres.

Pulcher et urbanae cupiens exercitus umbrae,

adsiduus ludis, avidus splendere lavacris

nec soles imbresve pati, multumque priori

dispar, sub clipeo Thracum qui ferre pruinas,

dum Stilicho regeret, nudoque hiemare sub axe

sueverat et duris haurire bipennibus Hebrum.

cum duce mutatae vires. Byzantia robur

fregit luxuries Ancyranique triumphi.

non peditem praecedit eques; non commoda castris

eligitur regio; vicibus custodia nullis

advigilat vallo; non explorantur eundae

vitandaeque viae; nullo se cornua flectunt

ordine: confusi passim per opaca vagantur

lustra, per ignotas angusto tramite valles.

sic vacui rectoris equi, sic orba magistro

fertur in abruptum casu, non sidere, puppis;

sic ruit in rupes amisso pisce sodali

belua, sulcandas qui praevius edocet undas

inmensumque pecus parvae moderamine caudae

temperat et tanto coniungit foedera monstro;

ilia natat rationis inops et caeca profundi;

iam brevibus deprensa vadis ignara reverti

palpitat et vanos scopulis inlidit hiatus.

Tarbigilus simulare fugam flatusque Leonis

spe nutrire leves improvisusque repente,

dum gravibus marcent epulis hostique catenas

inter vina crepant, largo sopita Lyaeo

castra subit. pereunt alii, dum membra cubili

tarda levant; alii leto iunxere soporem;

ast alios vicina palus sine more ruentes

excipit et cumulis inmanibus aggerat undas.

ipse Leo damma cervoque fugacior ibat

sudanti tremebundus equo: qui pondere postquam

decidit, implicitus limo cunctantia pronus

per vada reptabat. caeno subnixa tenaci

mergitur et pingui suspirat corpore moles

more suis, dapibus quae iam devota futuris

turpe gemit, quotiens Hosius mucrone corusco

armatur cingitque sinus secumque volutat,

quas figat verubus partes, quae frusta calenti

mandet aquae quantoque cutem distendat echino.

flagrat opus; crebro pulsatus perstrepit ictu; 1

contexit varius penetrans Calchedona nidor.

Ecce levis frondes a tergo concutit aura:

credit tela Leo; valuit pro vulnere terror

implevitque vicem iaculi, vitamque nocentem

integer et sola formidine saucius efflat.

quis tibi tractandos pro pectine, degener, enses,

quis solio campum praeponere suasit avito?

quam bene texentum laudabas carmina tutus

et matutinis pellebas frigora mensis!

hic miserande iaces; hic, dum tua vellera vitas,

tandem fila tibi neverunt ultima Parcae.

Iam vaga pallentem densis terroribus aulam

fama quatit; stratas acies, deleta canebat

agmina, Maeonios foedari caedibus agros,

Pamphylos Pisidasque rapi. metuendus ab omni

Tarbigilus regione tonat; modo tendere cursum

in Galatas, modo Bithynis incumbere fertur.

sunt qui per Cilicas rupto descendere Tauro,

sunt qui correptis ratibus terraque marique

adventare ferant; geminantur vera pavoris

ingenio: longe spectari puppibus urbes

accensas, lucere fretum ventoque citatas

omnibus in pelago velis haerere favillas.

Hos inter strepitus funestior advolat alter

nuntius: armatam rursus Babylona minari

rege novo; resides Parthos ignava perosos

otia Romanae finem iam quaerere paci.

rarus apud Medos regum cruor; unaque cuncto

poena manet generi: quamvis crudelibus aeque

paretur dominis. sed quid non audeat annus

Eutropii? socium nobis fidumque Saporem

perculit et Persas in regia vulnera movit

rupturasque fidem, leto pars ne qua vacaret,

Eumenidum taedas trans flumina Tigridis egit.

Tum vero cecidere animi tantisque procellis

deficiunt. saepti latrantibus undique bellis

infensos tandem superos et consulis omen

agnovere sui, nec iam revocabile damnum

eventu stolido serum didicere magistro.

namque ferunt geminos uno de semine fratres

Iapetionidas generis primordia nostri

dissimili finxisse manu: quoscumque Prometheus

excoluit multumque innexuit aethera limo,

hi longe ventura notant dubiisque parati

casibus occurrunt fabro meliore politi.

deteriore luto pravus quos edidit auctor,

quem merito Grai perhibent Epimethea vates,

et nihil aetherii sparsit per membra vigoris,

hi pecudum ritu non impendentia vitant

nec res ante vident; accepta clade queruntur

et seri transacta gemunt. Iam sola renidet

in Stilichone salus, et cuius semper acerbum

ingratumque sibi factorum conscius horror

credidit adventum, quem si procedere tantum

Alpibus audissent, mortem poenasque tremebant,

iam cuncti venisse volunt, scelerumque priorum

paenitet; hoc tantis bellorum sidus in undis

sperant, hoc pariter iusti sontesque precantur:

ceu pueri, quibus alta pater trans aequora merces

devehit, intenti ludo studiisque soluti

latius amoto passim custode vagantur;

si gravis auxilio vacuas invaserit aedes

vicinus laribusque suis proturbet inultos,

tum demum patrem implorant et nomen inani

voce cient frustraque oculos ad litora tendunt.

Omnes supplicio dignos letoque fatentur,

qui se tradiderint famulis Stilichone relicto.

mutati stupuere diu sensuque reducto

paulatim proprii mirantur monstra furoris

avertuntque oculos: proiectis fascibus horret

lictor et infames labuntur sponte secures:

quales Aonio Thebas de monte reversae

Maenades infectis Pentheo sanguine thyrsis,

cum patuit venatus atrox matrique rotatum

conspexere caput, gressus caligine figunt

et rabiem desisse dolent. quin protinus ipsa

tendit ad Italiam supplex Aurora potentem

non radiis redimita comam, non flammea vultu

nec croceum vestita diem; stat livida luctu,

qualis erat Phrygio tegeret cum Memnona busto.

quam simul agnovit Stilicho nec causa latebat,

restitit; ilia manum victricem amplexa moratur

altaque vix lacrimans inter suspiria fatur:

“Tantane te nostri ceperunt taedia mundi?

sic me ludibrium famulis risumque relinquis

dux quondam rectorque meus? solamque tueris

Hesperiam? domiti nec te post bella tyranni

cernere iam licuit? sic te victoria nobis

eripuit Gallisque dedit? Rufinus origo

prima mali: geminas inter discordia partes

hoc auctore fuit. sed iam maiora moventi

occurrit iusta rediens exercitus ira,

fortis adhuc ferrique memor. brevis inde reluxit

falsaque libertas; rursum Stilichonis habenis

sperabam me posse regi. pro caeca futuri

gaudia! fraterno coniungi coeperat orbis

imperio (quis enim tanto terrore recentis

exempli paribus sese committeret ausis?),

cum subito (monstrosa mihi turpisque relatu

fabula) Rufini castratus prosilit heres,

et similes iterum luctus Fortuna reduxit,

ut solum domini sexum mutasse viderer.

Hic primum thalami claustris delicta tegebat

clam timideque iubens; erat invidiosa potestas,

sed tamen eunuchi, necdum sibi publica iura

sumere nec totas audebat vertere leges.

at postquam pulsisque bonis et faece retenta

peiores legit socios dignusque satelles

hinc Hosius stetit, inde Leo, fiducia crevit

regnandique palam flagravit aperta libido.

patricius, consul maculat quos vendit honores,

plus maculat quos ipse gerit. iam signa tubaeque

mollescunt, ipsos ignavia fluxit in enses.

exultant merito gentes facilisque volenti

praeda sumus. iam Bistoniis Haemoque nivali

vastior expulsis Oriens squalescit aratris.

ei mihi, quas urbes et quanto tempore Martis

ignaras uno rapuerunt proelia cursu!

nuper ab extremo veniens equitatus Araxe

terruit Antiochi muros, ipsumque decorae

paene caput Syriae flammis hostilibus arsit.

utque gravis spoliis nulloque obstante profunda

laetus caede redit, sequitur mucrone secundo

continuum vulnus; nec iam mihi Caucasus hostes

nec mittit gelidus Phasis; nascuntur in ipso

bella sinu. legio pridem Romana Gruthungi,

iura quibus victis dedimus, quibus arva domusque

praebuimus, Lydos Asiaeque uberrima vastant

ignibus et si quid tempestas prima reliquit.

nec vi nec numero freti; sed inertia nutrit

proditioque ducum, quorum per crimina miles

captivis dat terga suis, quos teste subegit

Danuvio partemque timet qui reppulit omnes.

Aula choris epulisque vacat nec perdita curat,

dum superest aliquid. ne quid tamen orbe reciso

venditor amittat, provincia quaeque superstes

dividitur geminumque duplex passura tribunal

cogitur alterius pretium sarcire peremptae.

sic mihi restituunt populos; hac arte reperta

rectorum numerum terris pereuntibus augent.

In te iam spes una mihi. pro fronde Minervae

has tibi protendo lacrimas: succurre ruenti,

eripe me tandem, servilibus eripe regnis.

neve adeo cunctos paucorum crimine damnes

nec nova tot meritis offensa prioribus obstet.

iamiam flecte animum. suprema pericula semper

dant veniam culpae. quamvis iratus et exul

pro patriae flammis non distulit arma Camillus.

nec te subtrahimus Latio; defensor utrique

sufficis. armorum liceat splendore tuorum

in commune frui; clipeus nos protegat idem

unaque pro gemino desudet cardine virtus.”