Surgeret in thalamum ducto cum Pelion areu

nec caperet tantos hospita terra deos,

cum socer aequoreus numerosaque turba sororum

certarent epulis continuare dies

praeberetque Iovi communia pocula Chiron,

molliter obliqua parte refusus equi,

Peneus gelidos mutaret nectare fontes,

Oetacis fluerent spumea vina iugis:

Terpsichore facilem lascivo pollice movit

barbiton et molles duxit in antra choros.

carmina nec superis nec displicuere Tonanti,

cum teneris nossent congrua vota modis.

Centauri Faunique negant. quae flectere Rhoeton,

quae rigidum poterant plectra movero Pholum?

Septima lux aderat caelo totiensque renato

viderat exactos Hesperus igne choros:

tum Phoebus, quo saxa domat, quo pertrahit ornos,

pectine temptavit nobiliore lyram

venturumque sacris fidibus iam spondet Achillem,

iam Phrygias caedes, iam Simoenta canit.

frondoso strepuit felix Hymenaeus Olympo;

reginam resonant Othrys et Ossa Thetim.

Hauserat insolitos promissae virginis ignes

Augustus primoque rudis flagraverat aestu;

nec novus unde calor nec quid suspiria vellent,

noverat incipiens et adhuc ignarus amandi.

non illi venator equus, non spicula curae,

non iaculum torquere libet; mens omnis aberrat

in vulnus, quod fixit Amor, quam saepe medullis

erupit gemitus! quotiens incanduit ore

confessus secreta rubor nomenque beatum

iniussae scripsere manus! iam munera nuptae

praeparat et pulchros Mariae sed luce minores

eligit ornatus, quidquid venerabilis olim

Livia divorumque nurus gessere superbae.

incusat spes aegra moras longique videntur

stare dies segnemque rotam non flectere Phoebe.

Scyria sic tenerum virgo flammabat Achillem

fraudis adhuc expers bellatricesque docebat

ducere fila manus et, mox quos horruit Ide,

Thessalicos roseo nectebat pollice crines.

Haec etiam queritur secum: “quonam usque verendus

cunctatur mea vota socer? quid iungere differt,

quam pepigit, castasque preces implere recusat?

non ego luxuriem regum moremque secutus

quaesivi vultum tabulis 1 ut nuntia formae

lena per innumeros iret pictura penates,

nec variis dubium thalamis lecturus 2 amorem

ardua commisi falsae conubia cerae.

non rapio praeceps alienae foedera taedae,

sed quae sponsa mihi pridem patrisque relicta

mandatis uno materni sanguinis ortu

communem partitur avum. fastidia supplex

deposui gessique procum; de limine sacro

oratum misi proceres, qui proxima nobis

iura tenent. fateor, Stilicho, non parva poposci,

sed certe mereor princeps, hoc principe natus

qui sibi te generum fraterna prole revinxit,

cui Mariam debes. faenus mihi solve paternum,

redde suos aulae. mater fortasse rogari

mollior. o patrui germen, cui nominis heres

successi, sublime decus torrentis Hiberi,

stirpe soror, pietate parens, tibi creditus infans

inque tuo crevi gremio, partuque remote

tu potius Flaccilla mihi. quid dividis ergo

pignora? quid iuveni natam non reddis alumno?

optatusne dies aderit? dabiturne iugalis

nox umquam?” Tali solatur vulnera questu.

risit Amor placidaeque volat trans aequora matri

nuntius et totas iactantior explicat alas.

Mons latus Ionium Cypri praeruptus obumbrat,

invius humano gressu, Phariumque cubile

Proteos et septem despectat cornua Nili.

hunc neque candentes audent vestire pruinae,

hunc venti pulsare timent, hunc laedere nimbi,

luxuriae Venerique vacat. pars acrior anni

exulat; aeterni patet indulgentia veris.

in campum se fundit apex; hunc aurea saepes

circuit et fulvo defendit prata metallo.

Mulciber, ut perhibent, his oscula coniugis emit

moenibus et tales uxorius obtulit arces.

intus rura micant, manibus quae subdita nullis

perpetuum florent, Zephyro contenta colono,

umbrosumque nemus, quo non admittitur ales,

ni probet ante suos diva sub iudice cantus;

quae placuit, fruitur ramis; quae victa, recedit.

vivunt in Venerem frondes omnisque vicissim

felix arbor amat; nutant ad mutua palmae

foedera, populeo suspirat populus ictu

et platani platanis alnoque adsibilat alnus.

Labuntur gemini fontes, hic dulcis, amarus

alter, et infusis corrumpunt mella venenis,

unde Cupidineas armari fama sagittas.

mille pharetrati ludunt in margine fratres,

ore pares, aevo similes, gens mollis Amorum.

hos Nymphae pariunt, illum Venus aurea solum

edidit. ille deos caelumque et sidera cornu

temperat et summos dignatur figere reges;

hi plebem feriunt. nec cetera numina desunt:

hic habitat nullo constricta Licentia nodo

et flecti faciles Irae vinoque madentes

Excubiae Lacrimaeque rudes et gratus amantum

Pallor et in primis titubans Audacia furtis

iucundique Metus et non secura Voluptas;

et lasciva volant levibus Periuria ventis.

quos inter petulans alta cervice Iuventas

excludit Senium luco. Procul atria divae

permutant radios silvaque obstante virescunt.

Lemnius haec etiam gemmis extruxit et auro

admiscens artem pretio trabibusque smaragdi

supposuit caesas hyacinthi rupe columnas.

beryllo paries et iaspide lubrica surgunt

limina despectusque solo calcatur achates,

in medio glaebis redolentibus area dives

praebet odoratas messes; hic mitis amomi,

hic casiae matura seges, Panchaeaque turgent

cinnama, nec sicco frondescunt vimina costo

tardaque sudanti prorepunt balsama rivo.

Quo postquam delapsus Amor longasque peregit

penna vias, alacer passuque superbior intrat.

caesariem tunc forte Venus subnixa corusco

fingebat solio. dextra laevaque sorores

stabant Idaliae: largos haec nectaris imbres

inrigat, haec morsu numerosi dentis eburno

multifidum discrimen arat; sed tertia retro

dat varios nexus et iusto dividit orbes

ordine, neglectam partem studiosa relinquens:

plus error decuit. speculi nec vultus egebat

iudicio; similis tecto monstratur in omni

et capitur 1 quocumque videt. dum singula cernit,

seque probat, nati venientis conspicit umbram

ambrosioque sinu puerum complexa ferocem

quid tantum gavisus? ait; “quae proelia sudas

improbe? quis iacuit telis? iterumne Tonantem

inter Sidonias cogis mugire iuvencas?

an Titana domas? an pastoralia Lunam

rursus in antra vocas? durum magnumque videris

debellasse deum.” Suspensus in oscula matris

ille refert: “Laetare, parens; inmane tropaeum

rettulimus, nostrum iam sensit Honorius arcum.

scis Mariam patremque ducem, qui cuspide Gallos

Italiamque fovet, nec te praeclara Serenae

fama latet. propera; regalibus adnue votis:

iunge toros.” Gremio natum Cytherea removit

et crines festina ligat peplumque fluentem

adlevat et blando spirantem numine ceston

cingitur, impulsos pluviis quo mitigat amnes,

quo mare, quo ventos irataque fulmina solvit,

ut stetit ad litus, parvos adfatur alumnos:

“Heus! quis erit, pueri, vitreas qui lapsus in undas

huc rapidum Tritona vocet, quo vecta per altum

deferar? haud umquam tanto mihi venerit usu.

sacri, quos petimus, thalami. pernicius omnes

quaerite, seu concha Libycum circumsonat aequor,

Aegaeas seu frangit aquas, quicumque repertum

duxerit, aurata donabitur ille pharetra.”

Dixerat et sparsa diversi plebe feruntur

exploratores. pelagi sub fluctibus ibat

Carpathiis Triton obluctantemque petebat

Cymothoen. timet ilia ferum seseque sequenti

subripit et duris elabitur uda lacertis.

heus, inquit speculatus Amor, “non vestra sub imis

furta tegi potuere vadis. accingere nostram

vecturus dominam: pretium non vile laboris

Cymothoen facilem, quae nunc detrectat, habebis.

hac mercede veni.” Prorupit gurgite torvus

semifer; undosi verrebant brachia crines;

hispida tendebant bifido vestigia cornu,

qua pistrix commissa viro. ter pectora movit;

iam quarto Paphias tractu sulcabat harenas.

umbratura deam retro sinuatur in arcum

belua; tum vivo squalentia murice terga

purpureis mollita toris 1: hoc navigat antro 2

fulta Venus; niveae delibant aequora plantae.

prosequitur volucer late comitatus Amorum

tranquillumque choris quatitur mare, serta per omnem

Neptuni dispersa domum. Cadmeia ludit

Leucothoe, frenatque rosis delphina Palaemon;

alternas violis Nereus interserit algas;

canitiem Glaucus ligat inmortalibus herbis,

nec non et variis vectae Nereides ibant

audito rumore feris (hanc pisce voluto

sublevat Oceani monstrum Tartesia tigris;

hanc timor Aegaei rupturus fronte carinas

trux aries; haec caeruleae suspensa leaenae

innatat; haec viridem trahitur complexa iuvencum)

certatimque novis onerant conubia donis.

cingula Cymotboe, rarum Galatea monile

et gravibus Psamatbe bacis diadema ferebat

intextum, Rubro quas legerat ipsa profundo.

mergit se subito vellitque corallia Doto:

vimen erat dum stagna subit; processerat undis:

gemma fuit. Nudae Venerem cinxere catervae

plaudentesque simul tali cum voce sequuntur:

“bos Mariae cultus, haec munera nostra precamur

reginae regina feras. die talia numquam

promeruisse Thetim nec cum soror Amphitrite

nostro nupta Iovi. devotum sentiat aequor,

agnoscat famulum virgo Stilichonia pontum.

victrices nos saepe rates classemque paternam

veximus, attritis cum tenderet ultor Achivis.”

Iam Ligurum terris spumantia pectora Triton

adpulerat lassosque fretis extenderat orbes.

continuo sublime volans ad moenia Gallis

condita, lanigeri suis ostentantia pellem,

pervenit. adventu Veneris pulsata recedunt

nubila, clarescunt puris Aquilonibus Alpes.

laetitiae causas ignorat dicere miles

laetaturque tamen; Mavortia signa rubescunt

floribus et subitis animantur frondibus hastae.

ilia suum dictis adfatur talibus agmen:

“Gradivum, nostri comites, arcete parumper,

ut soli vacet aula mihi. procul igneus horror

thoracum, gladiosque tegat vagina minaces

stent bellatrices aquilae saevique dracones.

fas sit castra meis hodie succumbere signis:

tibia pro lituis et pro clangore tubarum

molle lyrae festumque canant. epulentur ad ipsas

excubias; mediis spirent crateres in armis.

laxet terribiles maiestas regia fastus

et sociam plebem non indignata potestas

confundat turbae proceres. solvantur habenis

gaudia nec leges pudeat ridere severas.

Tu festas, Hymenaee, faces, tu, Gratia, flores

elige, tu geminas, Concordia, necte coronas,

vos, pennata cohors, quocumque vocaverit usus,

divisa properate manu, neu marceat ulla

segnities: alii funalibus ordine ductis

plurima venturae suspendite lumina nocti;

hi nostra nitidos postes obducere myrto

contendant; pars nectareis adspergite tecta

fontibus et flamma lucos adolete Sabaeos;

pars infecta croco velamina lutea Serum

pandite Sidoniasque solo prosternite vestes.

ast alii thalamum docto componite textu;

stamine gemmato picturatisque columnis

aedificetur apex, qualem non Lydia dives

erexit Pelopi nec quem struxere Lyaeo

Indorum spoliis et opaco palmite Bacchae.

illic exuvias omnes cumulate parentum:

quidquid avus senior Mauro vel Saxone victis,

quidquid ab innumeris socio Stilichone tremendus

quaesivit genitor bellis, quodcumque Gelonus

Armeniusve dedit; quantum crinita sagittis

attulit extremo Meroe circumflua Nilo;

misit Achaemenio quidquid de Tigride Medus,

cum supplex emeret Romanam Parthia pacem.

nobilibus gazis opibusque cubilia surgant

barbaricis; omnes thalamo conferte triumphos.”

Sic ait et sponsae petit improvisa penates.

ilia autem secura tori taedasque parari

nescia divinae fruitur sermone parentis

maternosque bibit mores exemplaque discit

prisca pudicitiae Latios nec volvere libros

desinit aut Graios, ipsa genetrice magistra,

Maeonius quaecumque senex aut Thracius Orpheus

aut Mytilenaeo modulatur pectine Sappho

(sic Triviam Latona monet; sic mitis in antro

Mnemosyne docili tradit praecepta Thaliae):

cum procul augeri nitor et iucundior aer

attonitam lustrare domum fundique comarum

gratus odor, mox vera fides numenque refulsit.

cunctatur stupefacta Venus; nunc ora puellae,

nunc flavam niveo miratur vertice matiem.

haec modo crescenti, plenae par altera lunae:

adsurgit ceu forte minor sub matre virenti

laurus et ingentes ramos olimque futuras

promittit iam parva comas; vel flore sub uno

ceu geminae Paestana rosae per iugera regnant:

haec largo matura die saturataque vernis

roribus indulget spatio; latet altera nodo

nec teneris audet foliis admittere soles.

Adstitit et blande Mariam Cytherea salutat:

“salve sidereae proles augusta Serlenae,

magnorum suboles regum parituraque reges.

te propter Paphias sedes Cyprumque reliqui,

te propter libuit tantos explere labores

et tantum transnare maris, ne vilior ultra

privatos paterere lares neu tempore longo

dilatos iuvenis nutriret Honorius ignes.

accipe fortunam generis, diadema resume,

quod tribuas natis, et in haec penetralia rursus,

unde parens progressa, redi. fac nulla subesse

vincula cognatae: quamvis aliena fuisses

principibus, regnum poteras hoc ore mereri.

quae propior sceptris facies? qui dignior aula

vultus erit? non labra rosae, non colla pruinae,

non crines aequant violae, non lumina flammae.

quam iuncti leviter sese discrimine confert

umbra supercilii! miscet quam iusta pudorem

temperies nimio nec sanguine candor abundat!

Aurorae vincis digitos umerosque Dianae;

ipsam iam superas matrem. si Bacchus amator

dotali potuit caelum signare corona,

cur nullis virgo redimitur pulchrior astris?

iam tibi molitur stellantia serta Bootes

inque decus Mariae iam sidera parturit aether.

i, digno nectenda viro tantique per orbem

consors imperii! iam te venerabitur Hister;

nomen adorabunt populi; iam Rhenus et Albis

serviet; in medios ibis regina Sygambros.

quid numerem gentes Atlanteosque recessus

Oceani? toto pariter donabere mundo.”

Dixit et ornatus, dederant quos nuper ovantes

Nereides, collo membrisque micantibus aptat.

ipsa caput distinguit acu, substringit amictus;

flammea virgineis accommodat ipsa capillis.

ante fores iam pompa sonat, pilentaque sacra

praeradiant ductura nurum. calet obvius ire

iam princeps tardumque cupit discedere solem:

nobilis haud aliter sonipes, quem primus amoris

sollicitavit odor, tumidus quatiensque decoras

curvata cervice iubas Pharsalia rura

pervolat et notos hinnitu flagitat amnes

naribus accensis; mulcet fecunda magistros

spes gregis et pulchro gaudent armenta marito.

Candidus interea positis exercitus armis

exultat socerum circa; nec signifer ullus

nec miles pluviae flores dispergere ritu

Cessat purpureoque ducem perfimdere nimbo.

Haec quoque velati lauro myrtoque canebant:

“Dive parens, seu te complectitur axis Olympi,

Seu premis Elysias animarum praemia valles,

En promissa tibi Stilicho iam vota peregit;

lam gratae rediere vices; cimabula pensat;

Acceptum reddit thalamum natoque reponit,

Quod dederat genitor. Xumquam te, sancte, pigebit

ludicii nec te pietas suprema fefellit.

Dignus cui leges, dignus cui pignora tanti

Principis et renim commendarentur habenae.

Dicere possemus, quae proelia gesta sub Haemo

Quaeque cruentarint fumantem Strymona pugnae,

Quam notus clipeo. quanta vi fulminet hostem,

Ni prohiberet Hymen. Quae tempestiva relatu,

Nunc canimus. Quis consilio, quis iuris et aequi

Nosse modum melior? Quod semper dissilit. in te

Convenit, ingenio robur, prudentia forti.

Fronte quis aequali? quem sic Romana decerent

Culmina? sufficereut tantis quae pectora curis?

Stes licet in populo, clamet quicumque videbit:

Hic est, hic Stiliclio! Sic se testatur et offert

Celsa potestatis species, non voce feroci,

Xon alto simulata gradu, non improba gestu.

Adfectant alii quidquid fingique laborant,

Hoc donat natura tibi. Pudor emicat una

formosusque rigor vultusque auctura verendos

canities festina venit. cum sorte remota

contingat senio gravitas viresque iuventae,

utraque te cingit propriis insignibus aetas.

ornatur Fortuna viro. non ulla nocendi

tela nec infecti iugulis civilibus enses.

non odium terrore moves nec frena resolvit

gratia; diligimus pariter pariterque timemus.

ipse metus te noster amat, iustissime legum

arbiter, egregiae pacis fidissime custos,

optime ductorum, fortunatissime patrum.

plus iam, plus domino cuncti debere fatemur,

quod gener est, invicte, tuus. vincire corona;

insere te nostris contempto iure choreis.

sic puer Eucherius superet virtute parentem;

aurea sic videat similes Thermantia taedas;

sic uterus crescat Mariae; sic natus in ostro

parvus Honoriades genibus considat avitis.”