Solitas galea fulgere comas,

Stilicho, molli necte corona.

cessent litui saevumque procul

Martem felix taeda releget.

tractus ab aula rursus in aulam

redeat sanguis, patris officiis

iunge potenti pignora dextra.

gener Augusti pridem fueras,

nunc rursus eris socer Augusti.

quae iam rabies livoris erit ?

vel quis dabitur color invidiae ?

Stilicho socer est, pater est Stilicho.

Urbs in conspectu montana cacumina velat

tranquillo praetenta mari. ducentia portum

cornua pacatas removent Aquilonibus undas.

hic exarmatum terris cingentibus aequor

clauditur et placidam discit servare quietem.

Quidquid Castalio de gurgite Phoebus anhelat,

quidquid fatidico mugit cortina recessu,

carmina sunt ; sed verba negant communia Musae.

carmina sola loquor : sic me meus implet Apollo.

Non tales quondam species tulit armentorum

tellus tergemino subdita Geryoni.

non tales, Clitumne, lavas in gurgite tauros,

Tarpeio referunt quos pia vota Iovi.

non talis Tyrias sparsisse iuvencus harenas

dicitur, optatum quando revexit onus,

non Cretaeus ager nec amati conscia tauri

Gnoses nec similes paverit Ida feros.

ipse et dispariles monstro commissus in artus

qui crimen matris prodidit 1 ore novo

Cres puer haud talem potuisset reddere formam,

portassent totum si fera membra patrem.

Est procul ingenti regio summota recessu,

insula qua resides fluctus mitescere cogit

in longum producta latus, fractasque per undas

ardua tranquillo curvantur brachia portu.

In iaculum, quodcumque gerit, dementia mutat.

omnibus armatur rabies, pro cuspide ferri

cuncta volant, dum dextra ferox in vulnera saevit.

pro telo geritur quidquid suggesserit ira.

Quid non saevus Amor flammarum numine cogat ?

sanguinis en fetum mater amare timet,

pectore dum niveo miserum tenet anxia nutrix,

inlicitos ignes iam fovet ipsa parens,

ultrices pharetras tandem depone, Cupido.

consule iam Venerem : forsan et ipsa dolet.

Audieram memorande tuas Stymphale volucres

spicula vulnifico quondam sparsisse volatu,

nec mihi credibilis ferratae fabula pinnae

visa diu. datur ecce fides et cognitus hystrix

Herculeas adfirmat aves. Os longius illi

adsimulat porcum. mentitae cornua saetae

summa fronte rigent. oculis rubet igneus ardor,

parva sub hirsuto catuli vestigia dorso.

hanc tamen exiguam miro natura tueri

praesidio dignata feram : stat corpore toto

silva minax, iaculisque rigens in proelia crescit

picturata seges ; quorum cute fixa tenaci

alba subit radix, alternantesque colorum

tincta vices, spatiis internigrantibus, exit

in solidae speciem pinnae, tenuataque furtim

levis in extremum sese producit acumen.

Sed non haec acies ritu silvestris echini

fixa manet. crebris propugnat iactibus ultro

et longe sua membra tegit, tortumque per auras

evolat excusso nativum missile tergo.

interdum fugiens Parthorum more sequentem

vulnerat ; interdum positis velut ordine castris

terrificum densa mucronum verberat unda

et consanguineis hastilibus asperat armos :

militat omne ferae corpus vibrataque rauco

terga fragore sonant, stimulis accensa tubarum

agmina conlatis credas confligere signis :

tantus in angusto strepitus furit. additur armis

calliditas parcusque sui tumor iraque numquam

prodiga telorum, caute contenta minari

nec nisi servandae iactus impendere vitae.

error abest : certum sollertia destinat ictum

nil spatio fallente modum, servatque tenorem

mota cutis doctique regit conamina nisus

Quid labor humanus tantum ratione sagaci

proficit ? eripiunt trucibus Gortynia capris

cornua ; subiectis eadem lentescere cogunt

ignibus ; intendunt taurino viscere nervos ;

instruitur pinnis ferroque armatur harundo.

ecce brevis propriis munitur bestia telis

externam nec quaerit opem ; fert omnia secum:

se pharetra, sese iaculo, sese utitur arcu.

unum animal cunctas bellorum possidet artes.

Quodsi omnis nostrae paulatim industria vitae

fluxit ab exemplis, quidquid procul appetit hostem,

hine reor inventum, morem hinc traxisse Cydonas

bellandi Parthosque retro didicisse ferire

prima sagittiferae pecudis documenta secutos.

Nominis umbra manet veteris ; nam dicere birrum,

si Castor iuret, castoreum nequeo.

sex emptus solidis ! quid sit, iam scire potestis :

si mihi nulla fides, credite vel pretio.

Pulchris stare diu Parcarum lege negatur.

magna repente ruunt ; summa cadunt subito.

hic formosa iacet : Veneris sortita figuram

egregiumque decus invidiam meruit.

Fontibus in liquidis paulum requiesce, viator,

atque tuum rursus carpe refectus iter.

lympharum dominum nimium miraberis, hospes,

inter dura viae balnea qui posuit.

Quae tibi cum pedibus ratio ? quid carmina culpas ?

scandere qui nescis, versiculos laceras ?

claudicat hic versus ; haec inquit syllaba nutat ;

atque nihil prorsus stare putat podager

Dulcia dona mihi semper tu, Maxime, mittis,

et, quidquid mittis, mella putare decet.

Paupertas me saeva domat dirusque Cupido ;

sed toleranda fames, non tolerandus amor.

Esuriens pauper telis incendor amoris.

inter utrumque malum deligo pauperiem.

Adspice sudantes venerando pondere fratres,

divino meritos semper honore coli,

iusta quibus rapidae cessit reverentia flammae

et mirata vagas reppulit Aetna faces,

complexi manibus fultos cervice parentes

attollunt vultus accelerantque gradus.

grandaevi gemina sublimes prole feruntur

et cara natos implicuere mora,

nonne vides, ut saeva senex incendia monstret ?

ut trepido genetrix invocet ore deos ?

erexit formido comam, perque omne metallum

fusus in attonito palluit aere tremor,

in iuvenum membris animosus cernitur horror

atque oneri metuens impavidusque sui.

reiectae vento chlamydes. dextram exerit ille

contentus laeva sustinuisse patrem ;

ast illi duplices in nodum colligit ulnas

cautior in sexu debiliore labor,

hoc quoque praeteriens oculis ne forte relinquas,

artificis tacitae quod meruere manus :

nam consanguineos eadem cum forma figuret,

hic propior matri fit tamen, ille patri.

dissimiles annos sollertia temperat artis !

alter in alterius redditur ore parens,

et nova germanis paribus discrimina praebens

divisit vultus cum pietate faber.

O bene naturae memores, documenta supernae

iustitiae, iuvenum numina, vota senum :

qui spretis opibus medios properastis in ignes

nil praeter sanctam tollere canitiem.

haud equidem inmerito tanta virtute repressas

Enceladi fauces obriguisse reor.

ipse redundantem frenavit Mulciber Aetnam,

laederet exempli ne monumenta pii.

senserunt elementa fidem. pater adfuit aether

terraque maternum sedula iuvit onus,

quodsi notus amor provexit in astra Laconas,

Aenean Phrygio raptus ab igne pater,

si vetus Argolicos inlustrat gloria fratres,

qui sua materno colla dedere iugo :

cur non Amphinomo, cur non tibi, fortis Anapi,

aeternum Siculus templa dicavit honos ?

plura licet summae dederit Trinacria laudi,

noverit hoc maius se genuisse nihil ;

nec doleat damnis, quae devius intulit ardor,

nec gemat exustas igne furente domos.

non potuit pietas flamma cessante probari :

emptum est ingenti clade perenne decus.

Adspice morigeras Rhodani torrentis alumnas

imperio nexas imperioque vagas,

dissona quam varies flectant ad murmura cursus

et certas adeant voce regente vias.

quamvis quaeque sibi nullis discurrat habenis

et pateant duro libera colla iugo,

ceu constricta tamen servit patiensque laborum

barbaricos docili concipit aure sonos.

absentis longinqua valent praecepta magistri,

frenorumque vicem lingua virilis agit.

haec procul angustat sparsas spargitque coactas :

haec sistit rapidas, haec properare facit.

laeva iubet : laevo deducunt limite gressum.

mutavit strepitum : dexteriora petunt.

nec vinclis famulae nec libertate feroces,

exutae laqueis, sub dicione tamen

consensuque pares et fulvis pellibus hirtae

esseda Concordes multisonora trahunt.

miraris, si voce feras pacaverit Orpheus,

cum pronas pecudes Gallica verba regant ?

Italiae commune decus, Rubiconis amoeni

incola, Romani fama secunda fori,

Graiorum populis et nostro cognite Nilo

(utraque gens fasces horret amatque tuos) :

carmina ieiunas poscis solantia fauces ?

tester amicitiam nulla fuisse domi.

nam mihi mox nidum pennis confisa relinquunt

et lare contempto non reditura volant.

Felix, qui propriis aevum transegit in arvis,

ipsa domus puerum quem videt, ipsa senem ;

qui baculo nitens in qua reptavit harena

unius numerat saecula longa casae.

illum non vario traxit fortuna tumultu,

nec bibit ignotas mobilis hospes aquas,

non freta mercator tremuit, non classica miles,

non rauci lites pertulit ille fori,

indocilis rerum, vicinae nescius urbis

adspectu fruitur liberiore poli.

frugibus alternis, non consule computat annum :

autumnum pomis, ver sibi flore notat.

idem condit ager soles idemque reducit,

metiturque suo rusticus orbe diem,

ingentem meminit parvo qui germine quercum

aequaevumque videt consenuisse nemus,

proxima cui nigris Verona remotior Indis

Benacumque putat litora Rubra lacum.

sed tamen indomitae vires firmisque lacertis

aetas robustum tertia cernit avum.

erret et extremos alter scrutetur Hiberos :

plus habet hic vitae, plus habet ille viae.

Manlius indulget somno noctesque diesque ;

insomnis Pharius sacra profana rapit.

omnibus hoc, Italae gentes, exposcite votis,

Manlius ut vigilet, dormiat ut Pharius.

Usque adeone tuae producitur impetus irae ?

nullus erit finis lacrimis ? subitisque favorem

permutas odiis ? quo mens ignara nocendi,

quo sensus abiere pii ? tantumne licebit

invidiae ? tantum strepitus valuere maligni ?

Me dolor incautus, me lubrica duxerit aetas,

me tumor impulerit, me devius egerit ardor :

te tamen baud decuit paribus concurrere telis.

humanae superos numquam tetigere querellae

nec vaga securum penetrant convicia caelum.

excessit iam poena modum. concede iacenti.

en adsum ; veniam confessus crimina posco.

Manibus Hectoreis atrox ignovit Achilles,

ultrices Furias matris placavit Orestes,

reddidit Alcides Priamo, quas ceperat, arces.

Pellaeum iuvenem regum flexere ruinae :

Darium famulis manibus doluisse peremptum

fertur et ingenti solatus fata sepulchro ;

tradita captivo spatiosior India Poro.

conditor hie patriae ; sic hostibus ille pepercit ;

hunc virtus tua digna sequi. quemcumque deorum

laesimus, insultet iugulo pascatque furorem.

Gratia defluxit, sequitur feralis egestas ;

desolata domus, caris spoliamur amicis :

hunc tormenta necant, hic undique truditur exul.

quid superest damnis ? quae saeva pericula restant ?

Emollit rabiem praedae mortisque facultas.

praetereunt subiecta ferae, torvique leones,

quae stravisse calent, eadem prostrata relinquunt

nec nisi bellantis gaudent cervice iuvenci

nobiliore fame, secuit nascentia vota

livor et ingesto turbavit gaudia luctu :

iamiam suppliciis fessos humilesque serenus

respice. quid tanta dignaris mole clientem ?

in brevibus numquam sese probat Aeolus undis,

nec capit angustus Boreae certamina collis :

Alpes ille quatit, Rhodopeia culmina lassat.

incubuit numquam caelestis flamma salictis

nec parvi frutices iram meruere Tonantis :

ingentes quercus, annosas fulminat ornos.

Hoc pro supplicibus ramis, pro fronde Minervae,

hoc carmen pro ture damus. miserere tuorum.

me, precor, heu, me redde mihi gravibusque medere

vulneribus vitamque iube famamque reverti.

quae per te cecidit, per te fortuna resurgat.

sanus Achilleis remeavit Telephus herbis,

cuius pertulerat vires, et sensit in uno

letalem placidamque manum ; medicina per hostem

contigit, et pepulit quos fecerat ipse dolores.

Quodsi nec precibus fletu nec flecteris ullo,

eripe calcatis non prospera cingula Musis,

eripe militiam, comitem me pelle sodalis. 1

scilicet insignis de paupere vate triumphus.

scilicet egregiis ornabere victor opimis.

inruat in miseros cognata potentia cives ;

audiat haec commune solum longeque carinis

nota Pharos, flentemque attollens gurgite vultum

nostra gemat Nilus numerosis funera ripis.

Sic non Aethiopum campos aestate pererrem

nec Scythico brumam sub Iove nudus agam,

sic non imbriferam noctem ducentibus Haedis

Ionio credam turgida vela mari,

sic non Tartareo Furiarum verbere pulsus

irati relegam carmina grammatici :

nulla meos traxit petulans audacia sensus,

liberior iusto nec mihi lingua fuit.

versiculos, fateor, non cauta voce notavi,

heu miser ! ignorans, quam grave crimen erat.

Orpheos alii libros impune lacessunt

nec tua securum te, Maro, fama vehit ;

ipse parens vatum, princeps Heliconis, Homerus

iudicis excepit tela severa notae.

sed non Vergilius, sed non accusat Homerus :

neuter enim quaestor, pauper uterque fuit.

en moveo plausus ! en pallidus omnia laudo

et clarum repeto terque quaterque " sophos " !

ignoscat placidus tandem flatusque remittat

et tuto recitet quod libet ore : placet.

Horret apex capitis ; medio fera lumina surgunt

vertice ; cognatus dorso durescit amictus.

armavit natura cutem dumique rubentes

cuspidibus parvis multos acuere rubores.

Fons, Antenoreae vitam qui porrigis urbi

fataque vicinis noxia pellis aquis,

cum tua vel mutis tribuant miracula vocem,

cum tibi plebeius carmina dictet honos

et sit nulla manus, cuius non pollice ductae

testentur memores prospera vota notae :

nonne reus Musis pariter Nymphisque tenebor,

si tacitus soli praetereare mihi ?

ludibrium quid enim fas est a vate relinqui

hunc qui tot populis pervolat ora locum ?

Alto colle minor, planis erectior arvis

conspicuo clivus molliter orbe tumet

ardentis fecundus aquae ; quacumque cavernas

perforat, offenso truditur igne latex,

spirat putre solum, conclusaque subter anhelo

pumice rimosas perfodit 1 unda vias.

umida flammarum regio : Vulcania terrae

ubera, sulphureae fervida regna plagae.

quis sterilem non credat humum ? fumantia vernant

pascua ; luxuriat gramine cocta silex

et, cum sic rigidae cautes fervore liquescant,

contemptis audax ignibus herba viret.

Praeterea grandes effosso marmore sulci

saucia longinquo limite saxa secant.

Herculei (sic fama refert) monstratur aratri

semita, vel casus vomeris egit opus.

in medio pelagi late flagrantis imago

caerulus inmenso panditur ore lacus

ingenti fusus spatio ; sed maior in altum

intrat et arcanae rupis inane subit :

densus nube sua tactuque inmitis et haustu,

sed vitreis idem lucidus usque vadis.

consuluit natura sibi, ne tota lateret,

admisitque oculos, quo vetat ire calor :

turbidus impulsu venti cum spargitur aer

glaucaque fumiferae terga serenat aquae,

tunc omnem liquidi vallem mirabere fundi,

tunc veteres hastae, regia dona, micant

(quas inter, nigrae tenebris obscurus harenae,

discolor abruptum flumen hiatus agit ;

adparent infra latebrae, quas gurges opacus

implet et abstrusos ducit in antra sinus) ;

tunc mentis secreta patent, qui flexus in arcum

aequora pendenti margine summa ligat.

Viva coronatos adstringit scaena vapores,

et levis exili cortice terra natat

calcantumque oneri numquam cessura virorum

sustentat trepidum, fida ruina, pedem.

facta manu credas, sic levis circuit oras

ambitus et tenuis perpetuusque riget.

haerent stagna lacu plenas aequantia ripas

praescriptumque timent transiluisse modum;

quod superat, fluvius devexa rupe volutus

egerit et campi dorsa recurva petit,

devehit exceptum nativo spira 1 meatu ;

in patulas plumbi labitur inde vias ;

nullo cum strepitu madidis infecta favillis

despumat niveum fistula cana salem.

multifidas dispergit opes artemque secutus,

qua iussere manus, mobile torquet iter

et iunctos rapido pontes subtermeat aestu

adflatasque vago temperat igne tholos.

acrior interius, rauci cum murmure saxi,

spumeus eliso pellitur amne vapor. —

hinc pigras repetunt fessi sudore lacunas,

frigora quis longae blanda dedere morae.

Salve Paeoniae largitor nobilis undae,

Dardanii salve gloria magna soli,

publica morborum requies, commune medentum

auxilium, praesens numen, inempta salus.

seu ruptis inferna ruunt incendia ripis

et nostro Phlegethon devius orbe calet,

sulphuris in venas gelidus seu decidit amnis

accensusque fluit (quod manifestat odor),

sive pares 2 flammas undarum lance rependens

arbiter in foedus mons elementa vocat,

ne cedant superata sibi, sed legibus aequis

alterius vires possit utrumque pati :

quidquid erit causae, quocumque emitteris ortu,

non sine consilio currere certa fides.

quis casum meritis adscribere talibus audet ?

quis negat auctores haec statuisse deos ?

ille pater rerum, qui saecula dividit astris,

inter prima poli te quoque sacra dedit

et fragilem nostri miseratus corporis usum

telluri medicas fundere iussit aquas,

Parcarumque colos exoratura severas

flumina laxatis emicuere iugis.

Felices, proprium qui te meruere, coloni,

fas quibus est Aponon iuris habere sui. 90

non illis terrena lues corrupta nec Austri

flamina nec saevo Sirius igne nocet,

sed quamvis Lachesis letali stamine damnet,

in te fata sibi prosperiora petunt.

quodsi forte malus membris exuberat umor

languida vel nimio viscera felle rubent,

non venas reserant nec vulnere vulnera sanant

pocula nec tristi gramine mixta bibunt :

amissum lymphis reparant impune vigorem,

pacaturque aegro luxuriante dolor.

Oceani summo circumfluus aequore lucus

trans Indos Eurumque viret, qui primus anhelis

sollicitatur equis vicinaque verbera sentit,

umida roranti resonant cum limina curru,

unde rubet ventura dies longeque coruscis

nox adflata rotis refugo pallescit amictu :

haec fortunatus nimium Titanius ales

regna colit solusque plaga defensus iniqua

possidet intactas aegris animalibus oras

saeva nec humani patitur contagia mundi.

par volucer superis, Stellas qui vividus aequat

durando membrisque terit redeuntibus aevum,

non epulis saturare famem, non fontibus ullis

adsuetus prohibere sitim ; sed purior illum

solis fervor alit ventosaque pabula potat

Tethyos, innocui carpens alimenta vaporis.

arcanum radiant oculi iubar. igneus ora

cingit honos. rutilo cognatum vertice sidus

attollit cristatus apex tenebrasque serena

luce secat. Tyrio pinguntur crura veneno.

antevolant Zephyros pinnae, quas caerulus ambit

flore color sparsoque super ditescit in auro.

Hic neque concepto fetu nec semine surgit,

sed pater est prolesque sui nulloque creante

emeritos artus fecunda morte reformat

et petit alternam totidem per funera vitam.

namque ubi mille vias longinqua retorserit aestas,

tot ruerint hiemes, totiens ver cursibus actum,

quas tulit autumnus, dederit cultoribus umbras :

tum multis gravior tandem subiungitur annis

lustrorum numero victus : ceu lassa procellis

ardua Caucasio nutat de culmine pinus

seram ponderibus pronis tractura ruinam ;

pars cadit adsiduo flatu, pars imbre peresa

rumpitur, abripuit partem vitiosa vetustas.

Iam breve decrescit lumen languetque senili

segnis stella gelu, qualis cum forte tenetur

nubibus et dubio vanescit Cynthia cornu.

iam solitae medios alae transcurrere nimbos

vix ima tolluntur Immo. tum conscius aevi

defuncti reducisque parans exordia formae

arentes tepidis de collibus eligit herbas

et tumulum texens pretiosa fronde Sabaeum

componit, bustumque sibi partumque futurum.

Hic sedet et Solem blando clangore salutat

debilior miscetque preces ac supplice cantu

praestatura novas vires incendia poscit.

quem procul adductis vidit cum Phoebus habenis,

stat subito dictisque pium solatur alumnum :

“o senium positure rogo falsisque sepulcris

natales habiture vices, qui saepe renasci

exitio proprioque soles pubescere leto,

accipe principium rursus corpusque coactum

desere. mutata melior procede figura.”

Haec fatus propere flavis e crinibus unum

concussa cervice iacit missoque volentem

vitali fulgore ferit. iam sponte crematur

ut redeat gaudetque mori festinus in ortum.

fervet odoratus telis caelestibus agger

consumitque senem. nitidos stupefacta iuvencos

luna premit pigrosque polus non concitat axes

parturiente rogo : curis Natura laborat,

aeternam ne perdat avem, flammasque fideles

admonet, ut rerum decus inmortale remittant.

Continuo dispersa vigor per membra volutus

aestuat et venas recidivus sanguis inundat.

victuri cineres nullo cogente moveri

incipiunt plumaque rudem vestire favillam.

qui fuerat genitor, natus nunc prosilit idem

succeditque novus : geminae confinia vitae

exiguo medius discrimine separat ignis.

Protinus ad Nilum manes sacrare paternos

auctoremque globum Phariae telluris ad oras

ferre iuvat. velox alienum pergit in orbem

portans gramineo clausum velamine funus.

innumerae comitantur aves stipatque volantem

alituum suspensa cohors. exercitus ingens

obnubit vario late convexa meatu.

nec quisquam tantis e milibus obvius audet

ire duci, sed regis iter fragrantis adorant.

non ferus accipiter, non armiger ipse Tonantis

bella movet : commune facit reverentia foedus.

talis barbaricas flavo de Tigride turmas

ductor Parthus agit : gemmis et divite cultu

luxurians sertis apicem regalibus ornat ;

auro frenat equum, perfusam murice vestem

Assyria signatur acu tumidusque regendo

celsa per famulas acies dicione superbit.

Clara per Aegyptum placidis notissima sacris

urbs Titana colit, centumque adcline columnis

invehitur templum Thebano monte revulsis.

illic, ut perhibent, patriam de more reponit

congeriem vultumque dei veneratus erilem

iam flammae commendat onus, iam destinat aris

semina relliquiasque sui : mirata relucent

limina ; divino spirant altaria fumo,

et Pelusiacas productus ad usque paludes

Indus odor penetrat nares completque salubri

tempestate viros et nectare dulcior aura

ostia nigrantis Nili septena vaporat.

O felix heresque tui ! quo solvimur omnes,

hoc tibi suppeditat vires ; praebetur origo

per cinerem, moritur te non pereunte senectus.

vidisti quodcumque fuit ; te saecula teste

cuncta revolvuntur ; nosti quo tempore pontus

fuderit elatas scopulis stagnantibus undas,

quis Phaethonteis erroribus arserit annus,

et clades te nulla rapit solusque superstes

edomita tellure manes : non stamina Parcae

in te dira legunt nec ius habuere nocendi.

Felix, qui Pharias proscindit vomere terras :

nubila non sperat tenebris condentia caelum

nec graviter flantes pluviali frigore Cauros

invocat aut arcum variata luce rubentem.

Aegyptus sine nube ferax imbresque serenos

sola tenet ; secura poli, non indiga venti

gaudet aquis, quas ipsa vehit, Niloque redundat :

qui rapido tractu mediis elatus ab Austris,

flammiferae patiens zonae cancrique calentis,

fluctibus ignotis nostrum procurrit in orbem

secreto de fonte cadens, qui semper inani

quaerendus ratione latet, nec contigit ulli

hoc vidisse caput : fertur sine teste creatus

flumina profundens alieni conscia caeli.

inde vago lapsu Libyam dispersus in omnem

Aethiopum per mille ruit nigrantia regna

et loca continuo solis damnata vapore

inrorat populisque salus sitientibus errat

per Meroen Blemyasque feros atramque Syenem.

hunc bibit infrenis Garamas domitorque ferarum

Gyrraeus, qui vasta colit sub rupibus antra,

qui ramos ebeni, dentes qui vellit eburnos,

et gens compositis crinem velata sagittis.

Nee vero similes causas crescentibus undis

aut tempus meruit, glacie non ille soluta

nec circumfuso scopulis exuberat imbre.

nam cum tristis hiems alias produxerit undas,

tunc Nilum retinent ripae ; cum languida cessant

flumina, tunc Nilus mutato iure tumescit.

quippe quod ex omni fluvio spoliaverit aestas,

hoc Nilo natura refert, totumque per orbem

collectae partes unum revocantur in amnem ;

quoque die Titana canis flagrantior armat

et rapit umores madidos venasque calore

compescit radiisque potentibus aestuat axis,

Nilo bruma venit, contraria tempora mundo :

defectis solitum referens cultoribus aequor

effluit Aegaeo stagnantior, acrior alto

Ionio seseque patentibus explicat arvis :

fluctuat omnis ager ; remis sonuere novales ;

saepius, aestivo iaceat cum forte sopore,

cernit cum stabulis armeta natantia pastor.

Quisquis sollicita mundum ratione secutus

semina rimatur rerum, quo luna laborat

defectu, quae causa iubet pallescere solem,

unde rubescentes ferali crine cometae,

unde fluant venti, trepidae quis viscera terrae

concutiat motus, quis fulgura ducat hiatus,

unde tonent nubes, quo lumine floreat arcus,

hoc mihi quaerenti, si quid deprendere veri

mens valet, expediat. Lapis est cognomine magnes

decolor obscurus vilis. non ille repexam

caesariem regum, non Candida virginis ornat

colla nec insigni splendet per cingula morsu ;

sed nova si nigri videas miracula saxi,

tunc pulchros superat cultus et quidquid Eois

Indus litoribus Rubra scrutatur in alga.

nam ferro meruit vitam ferrique rigore

vescitur ; hoc dulces epulas, hoc pabula novit ;

hinc proprias renovat vires ; hinc fusa per artus

aspera secretum servant alimenta vigorem ;

hoc absente perit : tristi morientia torpent

membra fame, venasque sitis consumit apertas.

Mavors, sanguinea qui cuspide verberat urbes,

et Venus, humanas quae laxat in otia curas,

aurati delubra tenent communia templi.

effigies non una deis : sed ferrea Martis

forma nitet, Venerem magnetica gemma figurat.

illis conubium celebrat de more sacerdos.

ducit flamma choros ; festa frondentia myrto

limina cinguntur, roseisque cubilia surgunt

floribus, et thalamum dotalis purpura velat.

hic mirum consurgit opus : Cytherea maritum

sponte rapit caelique toros imitata priores

pectora lascivo flatu Mavortia nectit

et tantum suspendit onus galeaeque lacertos

implicat et vivis totum complexibus ambit.

ille lacessitus longo spiraminis actu

arcanis trahitur gemma de coniuge nodis.

pronuba fit Natura deis ferrumque maritat

aura tenax : subitis sociantur numina furtis.

Quis calor infudit geminis alterna metallis

foedera ? quae duras iungit concordia mentes ?

flagrat anhela silex et amicam saucia sentit

materiem placidosque chalybs cognoscit amores.

sic Venus horrificum belli compescere regem

et vultum mollire solet, cum sanguine praeceps

aestuat et strictis mucronibus asperat iras.

sola feris occurrit equis solvitque tumorem

pectoris et blando praecordia temperat igni.

pax animo tranquilla datur, pugnasque calentes

deserit et rutilas declinat in oscula cristas.

Quae tibi, saeve puer, non est permissa potestas ?

tu magnum superas fulmen caeloque relicto

fluctibus in mediis cogis mugire Tonantem.

iam gelidas rupes vivoque carentia sensu

membra feris, iam saxa tuis obnoxia telis,

et lapides suus ardor agit, ferrumque tenetur

inlecebris ; rigido regnant in marmore flammae.

Die, mea Calliope, tanto cur tempore differs

Pierio meritam serto redimire Serenam ?

vile putas donum, solitam consurgere gemmis

et Rubro radiare mari si floribus ornes

reginae regina comam ? sed floribus illis,

quos neque frigoribus Boreas nec Sirius urit

aestibus, aeterno sed veris honore rubentes

fons Aganippea Permessius educat unda :

unde piae pascuntur apes et prata legentes

transmittunt saeclis Heliconia mella futuris.

Dignius an vates alios exercuit unum

femineae virtutis opus ? quod sponte redempto

casta maritali successit Thessala fato

inque suos migrare virum non abnuit annos,

hoc Grai memorant. Latiis movet ora Camenis

praescia fatorum Tanaquil rediensque per undas

Cloelia Thybrinas et eodem flumine ducens

Claudia virgineo cunctantem crine Cybeben.

anne aliud toto molitur carminis actu

Maeonii mens alta senis ? quod stagna Charybdis

armavit, quod Scylla canes, quod pocula Circe,

Antiphatae vitata fames surdoque carina

remige Sirenum cantus transvecta tenaces,

lumine fraudatus Cyclops, contempta Calypso :

Penelopae decus est atque uni tanta paratur

scaena pudicitiae. terrae pelagique labores

et saevi totidem bellis quot fluctibus anni

coniugii docuere fidem. sit Claudia felix

teste dea castosque probet sub numine mores

absolvens puppisque moras crimenque pudoris :

Penelope trahat arte procos fallatque furentes

stamina nocturnae relegens Laertia telae :

non tamen audebunt titulis certare Serenae.

Quodsi nobilitas cunctis exordia pandit

laudibus atque omnes redeunt in semina causae,

quis venerabilior sanguis, quae maior origo

quam regalis erit ? non hoc privata dedere

limina nec tantum poterat contingere nomen

angustis laribus ; patruo te principe celsam

bellipotens inlustrat avus, qui signa Britanno

intulit Oceano Gaetulaque reppulit arma.

claram Scipiadum taceat Cornelia gentem

seque minus iactet Libycis dotata trophaeis.

cardine tu gemino laurus praetendis avitas :

inde Caledoniis, Australibus inde parentum

cingeris exuviis. necdum moderamina mundi

sumpserat ilia domus, cum te Lucina beatis

adderet astrorum radiis, o maxima rerum

gloria : post genitam didicit regnare Serenam.

Quid dignum memorare tuis, Hispania, terris

vox humana valet ? primo lavat aequore solem

India : tu fessos exacta luce iugales

proluis inque tuo respirant sidera fluctu.

dives equis, frugum facilis, pretiosa metallis,

principibus fecunda piis, tibi saecula debent

Traianum ; series his fontibus Aelia fluxit.

hinc senior, pater, hinc iuvenum diademata fratrum.

namque aliae gentes, quas foedere Roma recepit

aut armis domuit, varies aptantur in usus

imperii ; Phariae segetes et Punica messis

castrorum devota cibo ; dat Gallia robur

militis ; Illyricis sudant equitatibus alae :

sola novum Latiis vectigal Hiberia rebus

contulit Augustos. fruges, aeraria, miles

undique conveniunt totoque ex orbe leguntur :

haec generat qui cuncta regant. nec laude virorum

censeri contenta fuit, nisi matribus aeque

vinceret et gemino certatim splendida sexu

Flaccillam Mariamque daret pulchramque Serenam.

Te nascente ferunt per pinguia culta tumentem

divitiis undasse Tagum ; Callaecia risit

floribus et roseis formosus Duria ripis

vellere purpureo passim mutavit ovile.

Cantaber Oceanus vicino litore gemmas

expuit ; effossis nec pallidus Astur oberrat

montibus : oblatum sacris natalibus aurum

vulgo vena vomit, Pyrenaeisque sub antris

ignea flumineae legere cerauriia Nymphae ;

quaeque relabentes undas aestumque secutae

in refluos venere palam Nereides amnes

confessae plausu dominam cecinere futuris

auspicium thalamis. alio tum parvus in axe

crescebat Stilicho votique ignarus agebat,

debita cui longe coniunx, penitusque remoto

orbe parabatur tanti concordia fati.

Nee tua mortalis meruit cunabula nutrix,

ubera prima dabant gremio redolente Napaeae

ternaque te nudis innectens Gratia membris

adflavit docuitque loqui. quacumque per herbam

reptares, fluxere rosae, candentia nasci

lilia ; si placido cessissent lumina somno,

purpura surgebat violae, factura cubile

gramineum, vernatque tori regalis imago,

omina non audet genetrix tam magna fateri

successusque suos arcani conscia voti

spe trepidante tegit. Gestabat Honorius arto

te pater amplexu. quotiens ad limina princeps

Theodosius privatus adhuc fraterna veniret,

oscula libabat teque ad sua tecta ferebat

laetior ; in matrem teneris conversa querellis :

quid me de propriis auferre penatibus ? inquis :

imperat hic semper ! praesagia luserat error

et dedit augurium regnis infantia linguae,

defuncto genitore tuo sublimis adoptat

te patruus magnique animo solacia luctus

restituens propius quam si genuisset amavit

defuncti fratis subolem ; nec carior olim

mutua Ledaeos devinxit cura Lacones :

addidit et proprio germana vocabula nato

quaque datur fratris speciem sibi reddit adempti.

denique cum rerum summas electus habenas

susciperet, non ante suis intendit amorem

pignoribus quam te pariter fidamque sororem

litus ad Eoum terris acciret Hiberis.

Deseritur iam ripa Tagi Zephyrique relictis

sedibus Aurorae famulas properatur ad urbes.

incedunt geminae proles fraterna puellae :

inde Serena minor, prior hinc Thermantia natu,

expertes thalami, quarum Cythereia necdum

sub iuga cervices niveas Hymenaeus adegit.

utraque luminibus timidum micat, utraque pulchro

excitat ore faces, qualis Latonia virgo

et solo Iove nata soror cum forte revisunt

aequorei sortem patrui (spumantia cedunt

aequora castarum gressus venerata dearum ;

non ludit Galatea procax, non improbus audet

tangere Cymothoen Triton totoque severos

indicit mores pelago pudor ipsaque Proteus

arcet ab amplexu turpi Neptunia monstra) :

tales sceptriferi visurae tecta parentis

limen Honoriades penetrant regale sorores.

ambas ille quidem patrio complexus amore,

sed merito pietas in te proclivior ibat ;

et quotiens, rerum moles ut publica cogit,

tristior aut ira tumidus flagrante redibat,

cum patrem nati fugerent atque ipsa timeret

commotum Flaccilla virum, tu sola frementem

frangere, tu blando poteras sermone mederi.

adloquiis haerere tuis, secreta fateri. 1

Prisca puellares reverentia transilit annos.

non talem Triviae confert laudator Homerus

Alcinoo genitam, quae dum per litora vestes

explicat et famulas exercet laeta choreis,

auratam iaculata pilam post naufraga somni

otia progressum foliis expavit Ulixen.

Pierius labor et veterum tibi carmina vatum

ludus erat : quos Smyrna dedit, quos Mantua libros

percurrens damnas Holenam nec parcis Elissae.

nobiliora tenent animos exempla pudicos :

Laodamia sequens remeantem rursus ad umbras

Phylaciden et prona ruens Capaneia coniunx

communes ardente viro mixtura favillas,

et gravis incumbens casto Lucretia ferro,

vulnere quae proprio facinus testata tyranni

armavit patriae iustos in bella dolores

exule Tarquinio, memorandaque concidit uno

ulta pudicitiam libertatemque cruore.

talia facta libens non tu virtute minore,

sed fato meliore legis. Iam nubilis aetas

principe sollicito votis erexerat aulam

incertis, quem tanta tori fortuna maneret.

Antiquos loquitur Musarum pagina reges,

quod dura sub lege procos certare iuberent,

empturos thalamum dubii discrimine leti,

et sua crudeles gauderent pignora mortis

ambitione peti. curru Pisaea marino

fugit praeda Pelops ; nam perfidus obice regis

prodidit Oenomai deceptus Myrtilus axem.

Hippomenes trepidus cursu ferroque secutam

aurato volucrem flexit Schoeneida pomo.

Herculeas vidit Fluvio luctante palaestras

moenibus ex altis Calydon pretiumque labori

Deianira fuit, cum pectore victor anhelo

Alcides fremeret retroque Acheloius iret

decolor : attonitae stringebant vulnera Nymphae ;

saucia truncato pallebant flumina cornu.

te non Hesperidum pomis, non amne subacio,

non socerum fallente rota, sed iudice dignus

Augusto variis Stilicho spectatus in armis

accipit et regni dotes virtute paravit.

saepe duces meritis bello tribuere coronas :

hunc cingit muralis honos ; hunc civica quercus

nexuit ; hunc domitis ambit rostrata carinis.

solus, militiae mira mercede, iugalem

promeruit Stilicho socero referente coronam.

Agnovit patrui similem Thermantia curam ;

nupsit et ilia duci ; sed longe fata sororis

inferiora tuis. alio tibi numine taedas

accendit Romana Salus magnisque coronis

coniugium fit causa tuum. dilectus equorum,

quos Phrygiae matres Argeaque gramina pastae

semine Cappadocum sacris praesaepibus edunt,

primus honor, gemino mox inde e germine 1 duxit

agmina commissosque labor sic gessit honores,

ut semper merito princeps cum magna dedisset,

deberet maiora tamen. si bellica nubes

ingrueret, quamvis annis et iure minori

cedere grandaevos equitum peditumque magistros

adspiceres totumque palam permittere Martem,

nec gradus aetatisque pudor senioribus obstat,

ne iuveni parere velint. ceu flamine molli

tranquillisque fretis clavum sibi quisque regendum

vindicat ; incumbat si turbidus Auster et unda

pulset utrumque latus, posito certamine nautae

contenti meliore manu seseque pavere

confessi (finem studiis fecere procellae) :

haud aliter Stilicho, fremuit cum Thracia belli

tempestas, cunctis pariter cedentibus unus

eligitur ductor ; suffragia quippe peregit

iudex vera timor ; victus ratione salutis

ambitus et pulsus iacuit formidine livor.

Quis tibi tunc per membra tremor quantaeque cadebant

ubertim lacrimae, cum saeva vocantibus arma

iam lituis madido respectans lumina vultu

optares reducem galeaeque inserta minaci

oscula cristati raperes festina mariti !

gaudia quae rursus, cum post victricia tandem

classica sidereas ferratum pectus in ulnas

exciperes, castae tuto per dulcia noctis

otia pugnarum seriem narrare iuberes !

non illo nitidos umquam bellante capillos

comere, non solitos gemmarum sumere cultus :

numinibus votisque vacas et supplice crine

verris humum : teritur neglectae gratia formae

cum proprio reditura viro. Nec deside cura

segnis marcet amor : laudem prudentia belli

feminea pro parte subit. dum gentibus ille

confligit, vigili tu prospicis omnia sensu,

ne quid in absentem virtutibus obvia semper

audeat invidiae rabies neu fervor iniquus,

ne qua procul positis furto subsederit armis

calliditas nocitura domi. tu sedula quondam

Rufino meditante nefas, cum quaereret artes

in ducis exitium coniuratosque foveret

contra pila Getas, motus rimata latentes

mandatis tremebunda virum scriptisque monebas.

Orphea cum primae sociarent numina taedae

ruraque compleret Thracia festus Hymen,

certavere ferae picturataeque volucres,

dona sue vati quae potiora darent,

quippe antri memores, cautes ubi saepe sonorae

praebuerant dulci mira theatra lyrae.

Caucasio crystalla ferunt de vertice lynces,

grypes Hyperborei pondera fulva soli,

furatae Veneris prato per inane columbae

florea conexis serta tulere rosis,

fractaque nobilium ramis electra sororum

cycnus oloriferi vexit ab amne Padi,

et Nilo Pygmaea grues post bella remenso

ore legunt Rubri germina cara maris,

venit et extremo Phoenix longaevus ab Euro

adportans unco cinnama rara pede.

nulla avium pecudumque fuit, quae ferre negaret

vectigal meritae conubiale lyrae.

Tunc opibus totoque Heliconis sedula regno

ornabat propriam Calliopea nurum.

ipsam praeterea dominam stellantis Olympi

ad nati thalamos ausa rogare parens,

nec sprevit regina deum vel matris honore

vel iusto vatis ducta favor e pii,

qui sibi carminibus totiens lustraverat aras

Iunonis blanda numina voce canens

proeliaque altisoni referens Phlegraea mariti,

Titanum fractas Enceladique minas.

ilicet adventu noctem dignata iugalera

addidit augendis munera sacra toris,

munera mortales non admittentia cultus,

munera, quae solos fas habuisse deos.

sed quod Threicio Iuno placabilis Orphei,

hoc poteris votis esse, Serena, meis.

illius expectent famulantia sidera nutum ;

sub pedibus regitur terra fretumque tuis.

non ego, cum peterem, sollemni more procorum

promisi gregibus pascua plena meis

nec, quod mille mihi lateant sub palmite colles

fluctuet et glauca pinguis oliva coma,

nec, quod nostra Ceres numerosa falce laboret

aurataeque ferant culmina celsa trabes.

suffecit mandasse deam : tua littera nobis

et pecus et segetes et domus ampla fuit.

inflexit soceros et maiestate petendi

texit pauperiem nominis umbra tui.

quid non perficeret scribentis voce Serenae

vel genius regni vel pietatis amor ?

Atque utinam sub luce tui contingeret oris

coniugis et castris et solio generi

optatum celebrare diem ! me iungeret auspex

purpura, me sancto cingeret aula choro.

et mihi quam scriptis desponderat ante puellam,

coniugiis eadem pronuba dextra daret.

nunc medium quoniam votis maioribus aequor

Invidet et Libycae dissidet ora plagae,

saltem absens, regina, fave reditusque secundos

adnue sidereo laeta supercilio.

terrarum tu pande vias, tu mitibus Euris

aequora pacari prosperiora iube,

ut tibi Pierides doctumque fluens Aganippe

debita servato vota cliente canant.

Christe potens rerum. redeuntis conditor aevi,

vox summi sensusque dei, quem fudit ab alta

mente pater tantique dedit consortia regni,

impia tu nostrae domuisti crimina vitae

passus corporea numen 1 vestire figura

adfarique palam populos hominemque fateri ;

quemque utero inclusum Mariae mox numine viso

virginei tumuere sinus, innuptaque mater

arcano stupuit compleri viscera partu

auctorem paritura suum : mortalia corda

artificem texere poli, mundique repertor

pars fuit humani generis, latuitque sub uno

pectore, qui totum late complectitur orbem,

et qui non spatiis terrae, non aequoris unda

nec capitur caelo, parvos confluxit in artus.

quin et supplicii nomen nexusque subisti,

ut nos subriperes leto mortemque fugares

morte tua, mox aetherias evectus in auras

purgata repetens laetum tellure parentem.

Augustum foveas, festis ut saepe diebus

annua sinceri celebret ieiunia sacri.

Possedit glacies naturae signa prioris

et fit parte lapis, frigora parte negat.

sollers lusit hiems, imperfectoque rigore

nobilior vivis gemma tumescit aquis.

Lymphae, quae tegitis cognato carcere lymphas.

et, quae nunc estis quaeque fuistis, aquae,

quod vos ingenium iunxit ? qua frigoris arte

torpuit et maduit prodigiosa silex ?

quis tepor inclusus securas vindicat undas ?

interior glacies quo liquefacta Noto ?

gemma quibus causis arcano mobilis aestu

vel concreta fuit vel resoluta gelu ?

Solibus indomitum glacies Alpina rigorem

sumebat nimio iam pretiosa gelu

nec potuit toto mentiri corpore gemmam,

sed medio mansit proditor orbe latex,

auctus honor ; liquidi crescunt miracula saxi,

et conservatae plus meruistis aquae.

Adspice porrectam splendenti fragmine venam,

qua trahitur limes lucidiore gelu.

hic nullum Borean nec brumam sentit opacus

umor, sed varias itque reditque vias.

non illum constrinxit hiems, non Sirius axis,

aetatis spatium non tenuavit edax.

Clauditur inmunis convexo tegmine rivus,

duratisque vagus fons operitur aquis.

nonne vides, propriis ut spumet gemma lacunis

et refluos ducant pocula viva sinus

udaque pingatur radiis obstantibus Iris,

secretas hiemes sollicitante die ?

mira silex mirusque latex, et flumina vincit

et lapides merito, quod fluit et lapis est.

Dum crystalla puer contingere lubrica gaudet

et gelidum tenero pollice versat onus,

vidit perspicuo deprensas marmore lymphas,

dura quibus solis parcere novit hiems,

et siccum relegens labris sitientibus orbem

inrita quaesitis oscula fixit aquis.

Marmoreum ne sperne globum : spectacula transit

regia nec Rubro vilior iste mari.

informis glacies, saxum rude, nulla figurae

gratia, sed raras inter habetur opes.

Quid rear, adfatus quod non mihi dirigis ullos

nec redit alterno pollice ducta salus ?

scribendine labor ? sed quae tam prona facultas,

carmina seu fundis seu Cicerone tonas ?

cedere divitiis animi fortuna fatetur

et tantas oris copia vincit opes.

An rarus qui scripta ferat ? quin tempore nullo

cessant Flaminiae pulverulenta viae,

cum fluat ingenium, cum sit qui dicta reportet,

quae, nisi contemnor, causa relicta tibi ?

despicis ergo tuum, si fas est credere, vatem

perfidus, et spatio debilitatur amor.

Excidimusne tibi ? lucem iam condet Hydaspes,

et Tartesiaco, Sol, oriere vado,

candescet Geticis Meroe conversa pruinis

claraque se vetito proluet Ursa mari,

et, si iam nostros fastidit Olybrius ignes,

constat Oresteam nil valuisse fidem.

Quin age rumpe moras solaturusque sodalem

absens eloquio fertiliore doce,

crebraque facundo festinet littera cursu

libris atque animis insinuanda meis.

dignatus tenui Caesar scripsisse Maroni,

nec tibi dedecori Musa futura. vale.

Quem, precor, inter nos habitura silentia finem ?

quando dabit caras littera grata vices ?

me timidum vel te potius dixisse superbum

convenit ? alterius crimen utrumque tenet,

transfluxere dies et, dum scripsisse priorem

paenitet, aeternas itur in usque moras,

sed quid agam ? coepisse vetat reverentia vestri ;

hinc amor hortatur scribere. vincat amor.

fors iuvat audentes prisci sententia vatis.

hac duce non dubitem te reticente loqui ;

audax aut si quid penitus peccasse videbor,

arguar, ingrati non subiturus onus.

Romanos bibimus primum te consule fontes

et Latiae accessit Graia Thalia togae,

incipiensque tuis a fascibus omina cepi

fataque debebo posteriora tibi.

ergo lacessitus tandem rescribe roganti

et patria florens sorte, Probine, vale.

Torvus aper fulvusque leo coiere superbis

viribus, hic saeta saevior, ille iuba ;

hunc Mars, hunc laudat Cybele. dominatur uterque

montibus ; Herculeus sudor uterque fuit.

Fallaces vitreo Stellas componere mundo

et vaga Saturni sidera saepe queri

venturumque Iovem paucis promittere nummis

Cureti genitor noverat Uranius.

in prolem dilata ruunt periuria patris

et poenam merito filius ore luit.

nam spurcos avidae lambit meretricis hiatus

consumens luxu flagitiisque domum

et, quas fallacis collegit lingua parentis,

has eadem nati lingua refundit opes.

Si tua, Cureti, penitus cognoscere quaeris

sidera, patre tuo certius ipse loquar.

quod furis, adversi dedit inclementia Martis ;

quod procul a Musis, debilis Areas crat ;

quod turpem pateris iam cano podice morbum,

femineis signis Luna Venusque fuit ;

attrivit Saturnus opes, hoc prorsus in uno

haereo : quae cunnum lambere causa facit ?

Transferat huc liquidos fontes Heliconia Nais

et patulo conchae divitis orbe fluat.

namque latex doctae qui laverit ora Serenae,

ultra Pegaseas numen habebit aquas.

Non semper clipei metuendum gentibus orbem

dilecto studiosa parens fabricabat Achilli,

Lemnia nec semper supplex ardentis adibat

antra dei nato galeam factura comantem,

sed placidos etiam cinctus et mitia pacis

ornamenta dabat, bello quibus ille peracto

conspicuus reges inter fulgeret Achivos.

ipsa manu chlamydes ostro texebat et auro,

frenaque, quae volucrem Xanthum Baliumque decerent,

aequore quaesitis onerabat sedula gemmis.

At tibi diversis, princeps altissime, certant

obsequiis soceri. Stilicho Mavortia confert

munera, barbaricas strages Rhenique triumphos.

reginae contenta modum servare Serena

in tua sollicitas urget velamina telas.

O felix sonipes, tanti cui frena mereri

numinis et sacris licuit servire lupatis,

seu tua per campos vento iuba lusit Hiberos,

seu te Cappadocum gelida sub valle natantem

Argaeae lavere nives, seu laeta solebas

Thessaliae rapido perstringere pascua cursu :

accipe regales cultus et crine superbus

erecto virides spumis perfunde smaragdos.

luxurient tumido gemmata monilia collo,

nobilis auratos iam purpura vestiat armos,

et medium te zona liget variata colorum

floribus et castae manibus sudata Serenae,

Persarum gentile decus. sic quippe laborat

maternis studiis nec dedignatur equestres

moliri phaleras genero latura decor em.

Accipe parva tuae, princeps venerande, sororis

munera, quae manibus texuit ipsa suis,

dumque auro phalerae, gemmis dum frena renident,

hac uterum zona cinge frementis equi,

sive illum Armeniis aluerunt gramina campis

turbidus Argaea seu nive lavit Halys,

sanguineo virides morsu vexare smaragdos

et Tyrio dignum terga rubere tore.

o quantum formae sibi conscius erigit armos

spargit et excussis colla superba iubis !

augescit brevitas doni pietate Serenae,

quae volucres etiam fratribus ornat equos,

Quis non indomitam dirae torpedinis artem

audiit et merito signatas nomine vires ?

Ilia quidem mollis segnique obnixa natatu

reptat et attritis vix languida serpit harenis.

sed latus armavit gelido natura veneno,

et frigus, quo cuncta rigent animata 1, medullis

miscuit et proprias hiemes per viscera duxit.

naturam iuvat ipsa dolis et conscia sortis

utitur ingenio longeque extenta per algas

attactu confisa subit. inmobilis haeret :

qui tetigere iacent. successu laeta resurgit

et vivos impune ferox depascitur artus.

Si quando vestita cibis incautior aera

hauserit et curvis frenari senserit hamis,

non fugit aut vano conatur vellere morsu,

sed propius nigrae iungit se callida saetae

et meminit captiva sui longeque per undas

pigra venenatis effundit flamina venis.

per saetam vis alta meat fluctusque relinquit

absentem victura virum : metuendus ab imis

emicat horror aquis et pendula fila secutus

Vtransit harundineos arcano frigore nodos

victricemque ligat concreto sanguine dextram.

damnosum piscator onus praedamque rebellem

iactat et amissa redit exarmatus avena.

Per cineres Pauli, per cani limina Petri,

ne laceres versus, dux Iacobe, meos.

sic tua pro clipeo defendat pectora Thomas

et comes ad bellum Bartholomaeus eat ;

sic ope sanctorum non barbarus inruat Alpes,

sic tibi det vires sancta Susanna suas ;

sic quicumque ferox gelidum transnaverit Histrum,

mergatur volucres ceu Pharaonis equi ;

sic Geticas ultrix feriat romphaea catervas

Romanasque regat prospera Thecla manus ;

sic tibi det magnum moriens conviva triumphum

atque tuam vincant dolia fusa sitim ;

sic numquam hostili maculetur sanguine dextra :

ne laceres versus, dux Iacobe, meos.

Iuppiter in parvo cum cerneret aethera vitro,

risit et ad superos talia dicta dedit ;

“ hucine mortalis progressa potentia curae ?

iam meus in fragili luditur orbe labor ?

iura poli rerumque fidem legesque deorum

ecce Syracusius transtulit arte senex.

inclusus variis famulatur spiritus astris

et vivum certis motibus urget opus,

percurrit proprium mentitus Signifer annum,

et simulata novo Cynthia mense redit,

iamque suum volvens audax industria mundum

gaudet et humana sidera mente regit.

quid falso insontem tonitru Salmonea miror ?

aemula naturae parva reperta manus.”

Terra parens quondam caelestibus invida regnis

Titanumque simul crebros miserata dolores

omnia monstrifero complebat Tartara fetu

invisum genitura nefas Phlegramque retexit

tanta prole tumens et in aethera protulit hostes.

fit sonus : erumpunt crebri necdumque creati

iam dextras in bella parant superosque lacessunt

stridula volventes gemino vestigia lapsu.

pallescunt subito stellae flectitque rubentes

Phoebus equos docuitque timor revocare meatus.

Oceanum petit Arctos inocciduique Triones

occasum didicere pati. tum fervida natos

talibus hortatur genetrix in proelia dictis :

“O pubes domitura deos, quodcumque videtis,

pugnando dabitur ; praestat victoria munduin.

sentiet ille meas tandem Saturnius iras,

cognoscet, quid Terra potest, si viribus ullis

vincor, si Cybele nobis meliora creavit !

cur nullus Telluris honos ? cur semper acerbis

me damnis urgere solet ? quae forma nocendi

defuit ? hinc volucrem vivo sub pectore pascit

infelix Scythica fixus convalle Prometheus ;

hinc Atlantis apex flammantia pondera fulcit

et per canitiem glacies asperrima durat.

quid dicam Tityon, cuius sub vulture saevo

viscera nascuntur gravibus certantia poenis ?

sed vos, o tandem veniens exercitus ultor,

solvite Titanas vinclis, defendite matrem.

sunt freta, sunt montes : nostris ne parcite membris ;

in Iovis exitium telum non esse recuso.

ite, precor, miscete polum, rescindite turres

sidereas. rapiat fulmen sceptrumque Typhoeus ;

Enceladi iussis mare serviat ; alter habenas

Aurorae pro Sole regat : te Delphica laurus

stringet, Porphyrion, Cirrhaeaque templa tenebis.”

His ubi consiliis animos elusit inanes,

iam credunt vicisse deos mediisque revinctum

Neptunum traxisse fretis ; hic sternere Martem

cogitat, hic Phoebi laceros divellere crines ;

hic sibi promittit Venerem speratque Dianae

coniugium castamque cupit violare Minervam.

Interea superos praenuntia convocat Iris,

qui fluvios, qui stagna colunt, cinguntur et ipsi

auxilio Manes ; nec te, Proserpina, longe

umbrosae tenuere fores ; rex ipse silentum

Lethaeo vehitur curru lucemque timentes

insolitam mirantur equi trepidoque volatu

spissas caeruleis tenebras e naribus efflant.

ac velut hostilis cum machina terruit urbem,

undique concurrunt arcem defendere cives :

haud secus omnigenis coeuntia numina turmis

ad patris venere domes, tum Iuppiter infit :

“O numquam peritura cohors, o debita semper

caelo progenies, nullis obnoxia fatis :

cernitis ut Tellus nostrum coniuret in orbem

prole nova dederitque alios interrita partus ?

ergo, quot dederit natos, tot funera matri

reddamus : longo maneat per saecula luctu

tanto pro numero paribus damnata sepulcris.”

Iam tuba nimborum sonuit, iam signa ruendi

his Aether, his Terra dedit confusaque rursus

pro domino Natura timet, discrimina rerum

miscet turba potens : nunc insula deserit aequor,

nunc scopuli latuere mari. quot litora restant

nuda ! quot antiquas mutarunt flumina ripas !

hic rotat Haemonium praeduris viribus Oeten ;

hic iuga conixus manibus Pangaea coruscat ;

hunc armat glacialis Athos ; hoc Ossa movent e

tollitur ; hic Rhodopen Hebri cum fonte revellit

et socias truncavit aquas summaque levatus

rupe Giganteos umeros inrorat Enipeus :

subsedit patulis Tellus sine culmine campis

in natos divisa suos. Horrendus ubique

it fragor et pugnae spatium discriminat aer.

primus terrificum Mavors non segnis in agmen

Odrysios impellit equos, quibus ille Gelonos

sive Getas turbare solet : splendentior igni

aureus ardescit clipeus, galeamque nitentes

adrexere iubae. tum concitus ense Pelorum

transigit adverse, femorum qua fine volutus

duplex semifero conectitur ilibus anguis,

atque uno ternas animas interficit ictu.

tum super insultans avidus languentia curru

membra terit multumque rotae sparsere cruorem.

Occurrit pro fratre Mimas Lemnumque calentem

cum lare Vulcani spumantibus eruit undis

et prope torsisset, si non Mavortia cuspis

ante revelato cerebrum fudisset ab ore.

ille, viro toto moriens, serpentibus imis

vivit adhuc stridore ferox et parte rebelli

victorem post fata petit. Tritonia virgo

prosilit ostendens rutila cum Gorgone pectus ;

adspectu contenta suo non utitur hasta

(nam satis est vidisse semel) primumque furentem

longius in faciem saxi Pallanta reformat.

ille procul subitis fixus sine vulnere nodis

ut se letifero sensit durescere visu

(et steterat iam paene lapis) quo vertimur ? inquit,

“quae serpit per membra silex ? qui torpor inertem

marmorea me peste ligat ?” vix pauca locutus,

quod timuit, iam totus erat ; saevusque Damastor,

ad depellendos iaculum cum quaereret hostes,

germani rigidum misit pro rupe cadaver.

Hic vero interitum fratris miratus Echion

inscius, auctorem dum vult temptare nocendo,

te, Dea, respexit, solam quam cernere nulli

bis licuit. meruit sublata audacia poenas

et didicit cum morte deam. sed turbidus ira

Palleneus, oculis aversa tuentibus atrox,

ingreditur caecasque manus in Pallada tendit.

hunc mucrone ferit dea comminus ; ac simul angues

Gorgoneo riguere gelu corpusque per unum

pars moritur ferro, partes periere videndo.

Ecce autem medium spiris delapsus in aequor

Porphyrion trepidam conatur rumpere Delon,

scilicet ad superos ut torqueat improbus axes,

horruit Aegaeus ; stagnantibus exilit antris

longaevo cum patre Thetis desertaque mansit

regia Neptuni famulis veneranda profundis.

exclamant placidae Cynthi de vertice Nymphae,

Nymphae, quae rudibus Phoebum docuere sagittis

errantes agitare feras primumque gementi

Latonae struxere torum, cum lumina caeli

parturiens geminis ornaret fetibus orbem.

implorat Paeana suum conterrita Deles

auxiliumque rogat : “si te gratissima fudit

in nostros Latona sinus, succurre precanti.

en iterum convulsa feror.”