Exi e culina sis foras, mastigia,

qui mi inter patinas exhibes argutias.

egredere, erilis permities, ex aedibus.

ego pol te ruri, si vivam, ulciscar probe.

exi, inquam, nidor, e culina. quid lates?

quid tibi, malum, hic ante aedis clamitatiost?

an ruri censes te esse? abscede ab aedibus.

abi rús, abi díerecte, abscede ab ianua.

em, hocíne volebas?

Perii. cur me verberas?

Quia vivis.

Patiar. sine modo adveniat senex.

sine modo venire salvom, quem absentem comes.

Nec veri simile loquere nec verum, frutex,

comesse quemquam ut quisquam absentem possiet.

Tu urbanus vero scurra, deliciae popli,

rus mihi tu obiectas? sane hoc, credo, Tranio,

quod te in pistrinum scis actutum tradier.

cis hercle paucas tempestates, Tranio,

augebis ruri numerum, genus ferratile.

nunc, dum tibi lúbet licetque, pota, perde rem,

corrumpe erilem ádulescentem óptumum;

dies noctesque bibite, pergraecamini,

amicas emite liberate, pascite

parasitos, obsonate pollucibiliter.

haecine mandavit tibi, quom peregre hinc it, senex?

hocine modo hic rem curatam offendet suam?

hocine boni esse officium servi existumas,

ut eri sui corrumpat et rem et filium?

nam ego illúm corruptum duco, quom his factis studet;

quo nemo adaeque iuventute ex omni Attica

antehac est habitus parcus nec magis continens,

is nunc in aliam partem palmam possidet.

virtute id factum tua et magisterio tuo.

Quid tibi, malum, me aut quid ego agam curatiost?

an ruri quaeso non sunt, quos cures, bovis?

lubet potare, amare, scorta ducere.

mei tergi facio haec, non tui fiducia.

Quam confidenter loquitur.

At te Iuppiter

dique omnes perdant, fu, oboluisti alium.

germana inluvies, rusticus, hircus, hara suis,

caeno κοπρὼν commixte.

Quid vis fieri?

non omnes possunt olere unguenta exotica,

si tú oles, neque superiores accumbere

neque tam facetis quam tu vivis victibus.

tu tíbi istos habeas turtures piscis avis,

sine me aliato fungi fortunas meas.

tu fortunatu s e s fortunatu's , ego miser: patiunda sunt.

meum bonum me, te tuom maneat malum.

Quasi invidere mi hoc videre, Grumio,

quia mihi bene est et tibi male est; dignissumumst:

decet me amare et te bubulcitarier,

me victitare pulchre, te miseris modis.

O carnuficium cribrum, quod credo fore,

ita te forabunt patibulatum per vias

stimulis carnufices , si huc reveniat senex.

Qui scis, an tibi istuc evenat prius quam mihi?

Quia numquam merui, tu meruisti et nunc meres.

Orationis operam compendi face,

nisi te mala re magna mactari cupis.

Ervom daturin estis, bubus quod feram?

date, si non estis. agite, porro pergite

quoniam occepistis: bibite, pergraecamini,

este, ecfercite vos, saginam caedite.

Tace atque abi rús. ego ire in Piraeum volo,

in vesperum parare piscatum mihi.

ervom tibi aliquis cras faxo ad villam adferat.

quid est? quíd tu me nunc optuere, furcifer?

Pol tibi istuc credo nomen actutum fore.

Dum interea sic sit, istuc actutum sino.

Ita est. sed unum hoc scito: nimio celerius

veniet quod noles quam illud, quod cupide petas.

Molestus ne sis nunciam, i rus, te amove.

ne tu erres hercle praeterhac mihi non facies moram.—

Satin abiit neque quod dixi flocci existumat?

pro di immortales, obsecro vostram fidem,

facite, huc ut redeat noster quam primum senex,

triennium qui iam hinc abest, prius quam omnia

periere, et aedis et ager; qui nisi huc redit,

paucorum mensum sunt relictae reliquiae.

nunc rus abibo. nam eccum erilem filium

video, corruptum ex adulescente optumo.—

Recórdatus múltum et diú cogitávi

argúmentaque ín pectus ínstitui multa

ego, átque in meó corde, si ést quod mihí cor,

eám rem volútavi et diú disputávi,

hominém cuius réi, quandó natus esset,

similem ésse arbitrárer simulácrumque habére:

id répperi iam exémplum.

novárum aedium ésse arbitrór similem ego hóminem,

quandó natus ést. ei rei argúmenta dícam.

atque hóc haud vidétur verí simile vóbis,

at ego id faciam esse ita ut credatis.

profécto ita esse út praedicó vera víncam.

atque hóc vosmet ípsi, sció, proinde utí nunc

ego ésse autumó, quando dícta audiétis

mea, haud áliter id dicétis.

auscúltate, argúmenta dúm dico ad hánc rem:

simúl gnarurís vos volo ésse hanc rem mécum.

aedés quom extempló sunt parátae, expolítae,

factaé probe examússim,

laudánt fabrum atque aedés probant, sibi quísque inde exemplum éxpetunt,

sibi quísque similis vólt suas, sumptum óperam non parcúnt suam.

átque ubi illo ímmigrat néquam homo, indíligens

cúm pigra fámilia, immúndus, instrénuos,

hic iam aédibus vitium ádditur, bonaé cum curantúr male;

átque illud saépe fit: témpestas venit,

cónfringit tégulas ímbricesque: ibi

dóminus indíligens réddere aliás nevolt;

vénit imber, pérlavit párietes, pérpluont,

tígna putéfacit, pérdit operám fabri:

néquior fáctus iam est úsus aedium.

átque ea haud ést fabri cúlpa, sed mágna pars

mórem hunc induxérunt: si quid númmo sarcirí potest,

úsque mantánt neque id fáciunt, donicum

párietes ruont: aédificantur aédes totae dénuo.

haec árgumenta ego aédificiis díxi; nunc etiám volo

dicére, ut homines aédium esse símilis arbitrémini.

primúmdum paréntes fabrí liberúm sunt:

ei fúndamentúm substruont liberórum;

extóllunt, paránt sedulo ín firmitátem

et ut in usum boni et in speciem†

popló sint sibíque, haud matériae repárcunt

nec súmptus ibí sumptuí esse dúcunt;

expóliunt: docént litterás, iura léges,

sumptú suo et labore

nitúntur, ut alií sibi esse illórum similis éxpetant.

ád legionem cum íta paratos míttunt , adminiclum eís danunt

tum iam, áliquem cognatúm suom.

eátenus. abeunt á fabris. únum ubi emeritum est stipendium,

igitúr tum specimen cérnitur, quo evéniat aedificátio.

nám ego ad illúd frugi usque ét probus fui,

ín fabrorúm potestáte dum fui.

póstea quom ímmigravi íngenium in meum,

pérdidi operám fabrorum ílico oppido.

vénit ignávia, ea míhi tempestás fuit,

mi ádventu suo grándinem imbremque attulit;

haéc verecúndiam mi ét virtutís modum

déturbavít detexítque a me ilico;

póstilla optígere me néglegens fui.

contínuo pro imbre amór advenit in cor meum ,

is úsque in pectus pérmanavit, pérmadefecit cór meum.

núnc simul rés, fides, fáma, virtús, decus

déseruerunt: égo sum in usu fáctus nimio néquior.

atque édepol ita haec tigna úmide iam pútent: non videór mihi

sarcíre posse aedés meas, quin tótae perpetuaé ruant,

cum fúndamento périerint nec quísquam esse auxilió queat.

cór dolet, cum scio ut núnc sum atque ut fui,

quó neque indústrior dé iuventúte erat

quisquam nec clárior árte gymnástica:

dísco, hastís, pila, cúrsu, armís, equo

víctitabám volup,

pársimonia ét duritia díscipulinae aliís eram,

óptumi quique éxpetebant á me doctrinám sibi.

núnc, postquam nihilí sum, id vero meópte ingenio répperi.

Iam prídem ecastor frígida non lávi magis lubénter

nec quom me melius, mea Scapha, rear esse deficatam.

Eventus rebus omnibus, velut horno messis magna

fuit.

Quíd ea messis attinet ad meam lavationem?

Nihilo plus quam lavatio tua ad messim.

O Venus venusta,

haec illa est tempestas mea, mihi quae modestiam omnem

detexit, tectus qua fui; tum mihi Amor et Cupido

in pectus perpluit meum, neque iam umquam optigere possum:

madent iam in corde parietes, periere haec oppido aedis.

Contempla, amabo, mea Scapha, satin haec me vestis deceat.

volo mé placere Philolachi, meo ocello, meo patrono.

Quin tu te exornas moribus lepidis, quom lepida tute es?

non vestem amatores amant mulieris , sed vestis fartim.

Ita me di ament, lepidast Scapha, sapit scelesta multum.

ut lepide omnes mores tenet sententiasque amantum.

Quid nunc?

Quid est?

Quin me aspice et contempla, ut haec me deceat.

Virtute formae id evenit, te ut deceat quidquid habeas.

Ergo ob istuc verbum te, Scapha, donabo ego hodie aliqui,

neque patiar te istanc gratiis laudasse, quae placet mi.

Nolo ego te adsentari mihi.

Nimis tú quidem stulta es mulier.

eho, mavis vituperarier falso quam vero extolli?

equidem pol vel falso tamen laudari multo malo,

quam vero culpari aut meam speciem alios inridere.

Ego verum amo, verum volo dici mihi: mendacem odi.

Ita tu me ames, ita Philolaches tuos té amet, ut venusta es.

Quid ais, scelesta? quo modo adiurasti? ita ego istam amarem?

quid istaéc me, id cur non additum est? infecta dona facio.

periisti: quod promiseram tibi donum, perdidisti.

Equidem pol miror tam catam, tam docilem te et bene doctam

nunc stultam stulte facere.

Quin mone quaéso, si quid erro.

Tu ecastor erras, quae quidem illum expectes unum atque illi

morem praecipue sic geras atque alios asperneris.

matronae, non meretricium est unum inservire amantem.

Pro Iuppiter, nam quod malum versatur meae domi illud?

di deaeque me omnes pessumis exemplis interficiant,

nisi ego illam anum interfecero siti fameque atque algu.

Nolo ego mihi male te, Scapha, praecipere.

Stulta es plane,

quae illum tibi aeternum putes fore amicum et benevolentem.

moneo ego te: te ille deseret aetate et satietate.

Non spero.

Insperata accidunt magis saépe quam quae speres.

postremo, si dictis nequis perduci, ut vera haec credas

mea dicta, ex factis nosce rem. vides quaé sim; et quae fui ante.

nihilo ego quam nunc tu amata sum; átque uni modo gessi morem:

qui pol me, ubi aetate hoc caput colorem commutavit,

reliquit deseruitque me. tibi idem futurum credo.

Vix comprimor, quin involem illi in oculos stimulatrici.

Solam ille me soli sibi suo sumptu liberavit:

illi me soli censeo esse oportere opsequentem.

Pro di immortales, mulierem lepidam et pudico ingenio.

bene hercle factum et gaudeo mihi nihil esse huius causa.

Inscita ecastor tu quidem es.

Quapropter?

Quae istuc cures ,

ut te ille amet.

Cur obsecro non curem?

Libera es iam.

tu iam quod quaerebas habes: ille té nisi amabit ultro,

id pro tuo capite quod dedit perdiderit tantum argenti.

Perii hercle, ni ego illam pessumis exemplis enicasso.

illa hanc corrumpit mulierem malesuada † vitilena.

Numquam ego illi possum gratiam referre ut meritust de me.

Scapha, id tu mihi ne suadeas, ut illúm minoris pendam.

At hoc únum facito cogites: si illum inservibis solum

dum tibi nunc haec aetatulast, in sénecta male querere.

In anginam ego nunc me velim verti, ut veneficae illi

fauces prehendam atque enicem scelestam stimulatricem.

Eundem ánimum oportet nunc mihi esse gratum, ut impetravi,

atque olim, prius quam id extudi, quom illi subblandiebar.

Divi me faciant quod volunt, ni ob istam orationem

te liberasso denuo et ni Scapham enicasso.

Si tibi sat acceptum est fore tibi victum sempiternum

atque illum amatorem tibi proprium futurum in vita,

soli gerundum censeo morem et capiundas crines.

Vt fama est homini, exin solet pecuniam invenire.

ego si bonam famam mihi servasso, sat ero dives.

Siquidem hércle vendundust pater, venibit multo potius,

quam te me vivo umquam sinam egere aut mendicare.

Quid illís futurum est ceteris qui té amant?

Magis amabunt,

quom me videbunt gratiam referre bene mere nti.

Vtinam nunc meus emortuos pater ad me nuntietur,

ut ego exheredem meis bonis me faciam atque haec sit heres.

Iam ista quidem absumpta res erit: dies nóctesque estur bibitur,

neque quisquam parsimoniam adhibet: sagina plane est.

In te hercle certumst principe ut sim parcus experiri,

nam neque edes quicquam neque bibes apud me his decem diebus.

Si quid tu in illum bene voles loqui, id loqui licebit:

nec recte si illi dixeris, iam ecastor vapulabis.

Edepol si summo Ióvi bovi eo argénto sacruficassem,

pro illius capite quod dedi, numquam aeque id bene locassem.

videas eam medullitus me amare. oh, probus homo sum:

quae pro me causam diceret, patronum liberavi.

Video te nihili pendere prae Philolache omnis homines.

nunc, ne eius causa vapulem, tibi potius adsentabor.

si acceptum sat habes, tibi fore illum amicum sempiternum.

Cédo mi speculum et cum ornamentis arculam actutum, Scapha,

ornata ut sim, quom huc adveniat Philolaches voluptas mea.

Mulier quae se suamque aetatem spernit, speculo ei usus est:

quid opust speculo tibi, quae tute speculo speculum es maxumum?

Ob istuc verbum, ne nequiquam, Scapha, tam lepide dixeris,

dabo aliquid hodie peculi tibi, Philematium mea.

Suo quique loco (viden?) capillus satis compositust commode.

Vbi tu commoda es, capillum commodum esse credito.

Vah, quid illá pote peius quicquam muliere memorarier?

nunc adsentatrix scelesta est, dudum adversatrix erat.

Cedo cerussam.

Quid cerussa opust nám?

Qui malas oblinam.

Vna operá ebur atramento candefacere postules.

Lepide dictum de atramento atque ebore. euge, plaudo Scaphae.

Tum tu igitur cedo purpurissum.

Non do. scita es tu quidem.

nova pictura interpolare vis opus lepidissimum?

non istanc aetatem oportet pigmentum ullum attingere,

neque cerussam neque melinum, neque aliam ullam offuciam.

Cape igitur speculum.

Ei mihi misero, savium speculo dedit.

nimis velim lapidem, qui ego illi speculo diminuam caput.

Linteum cape atque exterge tibi manus.

Quid ita, obsecro?

Vt speculum tenuisti, metuo né olant argentum manus:

ne usquam argentum te accepisse suspicetur Philolaches.

Non videor vidisse lenam callidiorem ullam alteras.

ut lepide atque astute in mentem venit de speculo malae.

Etiamne unguentis unguendam censes?

Minime feceris.

Quapropter?

Quia ecastor mulier recte olet, ubi nihil olet.

nam istae veteres, quae se unguentis unctitant, interpoles,

vetulae, edentulae, quae vitia corporis fuco occulunt,

ubi sese sudor cum unguentis consociavit, ilico

itidem olent, quasi cum una multa iura confudit cocus.

quid olant nescias, nisi id unum, † ni male olere intellegas.

Vt perdocte cuncta callet. nihil hac docta doctius.

verum illud ésse maxima adeo pars vestrorum intellegit,

quibus anus domi súnt uxores, quae vos dote meruerunt.

Agedum contempla aurum et pallam, satin haec me deceat, Scapha.

Non me istuc curare oportet.

Quem obsecro igitur?

Eloquar:

Philolachem, is ne quid emat, nisi quod sibi placere censeat.

nám amator meretricis mores sibi emit auro et purpura.

quid opust, quod suom esse nolit, ei ultro ostentarier?

purpura aetati occultandaest, aurum turpi mulieri.

pulchra mulier nuda erit quam purpurata pulchrior:

poste nequiquam exornata est bene, si morata est male.

pulchrum ornatum turpes mores peius caeno conlinunt.

nam si pulchra est, nimis ornata est.

Nimis diu abstineo manum.

quid hic vos agitis?

Tibi me exorno út placeam.

Ornata es satis.

abi tu hinc intro atque ornamenta haec aufer. sed, voluptas mea,

mea Philematium, potare tecum conlibitum est mihi.

Et edepol mihi tecum, nam quod tibi libet idem mihi libet,

mea voluptas.

Em istuc verbum vile est viginti minis.

Cedo, amabo, decem: bene emptum tibi dare hoc verbum volo.

Etiam nunc decem minae apud te sunt; vel rationem puta.

triginta minas pro capite tuo dedi.

Cur exprobras?

Egone id exprobrem, qui mihimet cupio id opprobrarier?

nec quicquam argenti locavi iam diu usquam aeque bene.

Certe ego, quod te amo, operam nusquam melius potui ponere.

Bene igitur ratio accepti atque expensi inter nos convenit:

tu me amas, ego té amo; merito id fieri uterque existimat.

haec qui gaudent, gaudeant perpetuo suo semper bono;

qui invident, ne umquam eorum quisquam invideat prosus commodis.

Age accumbe igitur. cedo aquam manibus, puere, appone hic mensulam.

vide, tali ubi sint. vin unguenta?

Quid opust? cum stacta accubo.

sed estne hic meus sodalis, qui huc incedit cúm amica sua?

is est, Callidamates cum amica incedit. euge, oculus meus,

conveniunt manuplares eccos: praedam participes petunt.

Advérsum veníri mihi ád Philolachétem

voló temperi. aúdi, em tibi ímperatum est.

nam ílli ubi fui, inde éffugi foras,

ita me íbi male convívi sermónisque taésumst.

nunc cómissatum íbo ad Phílolachetem,

ubi nós hilari ingénio et lépide accipient.

ecquíd tibi videór mammamadére?

Sémper istóc modo.

moratu s e s morátu's tu te. íre huc debébas.

Visne égo te ac tu me ampléctare?

Si tíbi cordi est faceré, licet.

Lépida es.

dúc me amabó.

Cave né cadas, ásta.

O—o—ocellús meus, túos sum alumnus, mél meum.

Cáve modo, né prius ín via accúmbas,

quam ílli, ubi léctus est strátus, concúmbimus.

Síne, sine cádere me.

Síno, sed hoc, quod mi in manu est:

sí cades, nón cades quín cadam técum.

Iacéntis tollet póstea nos ámbos aliquis.

Madet hómo.

Tun me ais mammámadere?

Cedo mánum, nolo equidem te ádfligi.

Em téne.

Age, i símul.

Quo ego eam?

An ne scis?

Scio, ín mentem venít modo:

nempe dómum eo comissátum.

Immo, ístuc quidem.

Iam mémini.

Núm non vis me óbviam hís ire, anime mi?

ílli ego ex ómnibus óptume volo.

iám revertár.

Diu ést iam id mihi.

Écquis hic ést?

Adest.

Eú, Philolaches,

sálve, amicíssime mi ómnium hominum.

Dí te ament. áccuba, Cállidamates.

únde agis te?

Únde homo ébrius probe.

Quín amabo áccubas, Délphium mea?

da ílli quod bibat.

Dórmiam ego iam.

Núm mirum aut novom quíppiam facit?

Quíd ego hoc faciam póstea?

Mea, síc sine eumpse.

age tu ínterim da ab Délphio cito cántharum circum.

Iúppiter supremus summis opibus atque industriis

me periisse et Philolachetem cupit erilem filium.

occidit Spes nostra, nusquam stabulum est Confidentiae,

nec Salus nobis saluti iam esse, si cupiat, potest:

ita mali, maeroris montem maximum ad portum modo

conspicatus sum: erus advenit peregre, periit Tranio.

ecquis homo est, qui facere argenti cupiat aliquantum lucri,

quí hodie sese excruciari meam vicem possit pati?

ubi sunt isti plagipatidae, ferritribaces viri,

vel isti qui hosticas trium númmum causa subeunt sub falas,

ubi quinis aut denis hastis corpus transfigi solet?

ego dabo ei talentum, primus qui in crucem excucurrerit;

sed ea lege, ut offigantur bis pedes, bis bracchia.

ubi id erit factum, a me argentum petito praesentarium.

sed ego—sumne infelix, qui non curro curriculo domum?

Adest adest opsonium. eccum Tranio a portu redit.

Philolaches.

Quid est?

Et ego et tu—

Quid et ego et tu?

Periimus.

Quid ita?

Pater adest.

Quid ego ex te aúdio?

Absumpti sumus.

pater inquam tuos venit.

Vbi is est, obsecro?

adest.

Quis id ait? quis vidit?

Egomet inquam vidi.

Vae mihi.

quid ego ago?

Nam quid tu, malum, me rogitas quid agas? accubas.

Tutin vidisti?

Egomet, inquam.

Certe?

Certe inquam.

Occidi,

si tu vera memoras.

Quid mihi sit boni, si mentiar?

Quid ego nunc faciam?

Iube haec hinc omnia amolirier.

quis istic dormit?

Callidamates.

Suscita istum, Delphium.

Callidamates, Callidamates, vigila.

Vigilo, cedo ut bibam.

Vigila. pater advenit peregre Philolachis.

Valeat pater.

Valet ille quidem, atque ego disperii.

Bis periisti? qui potest?

Quaeso edepol, exsurge; pater advenit.

Tuos venit pater?

iube abíre rursum. quíd illi reditio etiam húc fuit?

Quid ego agam? pater iam híc me offendet miserum adveniens ebrium,

aedis plenas convivarum et mulierum. miserum est opus,

igitur demum fodere puteum, úbi sitis fauces tenet;

sicut ego adventu patris nunc quaero quid faciam miser.

Ecce autem iterum hic deposivit caput et dormit. suscita.

Etiam vigilas? pater, inquam, aderit iam hic meus.

Ain tu, pater?

cedo soleas mihi, ut arma capiam. iam pol ego occidam patrem.

Perdis rem.

Tace, amabo.

Abripite hunc intro actutum inter manus.

Iam hercle ego vos pro matula habebo, nisi mihi matulam datis.

Perii.

Habe bonum animum: ego istum lepide medicabo metum.

Nullus sum.

Taceas: ego qui istaec sedem meditabor tibi.

satin habes, si ego advenientem íta patrem faciam tuom,

non modo ne intro eat, verum etiam ut fugiat longe ab aedibus?

vos modo hinc abite intro atque haec hinc propere amolimini.

Vbi ego ero?

Vbi maxime esse vis: cum hác, cum istac eris.

Quid si igitur abeamus hinc nos?

Non hoc longe, Delphium.

nam intus potate hau tantillo hác quidem causa minus.

Ei mihi, quam ístaec blanda dicta quo evenant madeo metu.

Potin animó ut sis quieto et facias quod iubeo?

Potest.

Omnium primum, Philematium, intro abi, et tu, Delphium.

Morigerae tibi erimus ambae.—

Ita ille faxit Iuppiter.

animum advorte nunciam tu quae volo accurarier.

omnium primumdum aédes iam face occlusae sient;

intus cave muttire quemquam siveris.

Curabitur.

Tamquam si intus natus nemo in aedibus habitet.

Licet.

Neu quisquam responset, quando hasce aedis pultabit senex.

Numquid aliud?

Clavem mi harunc aedium Laconicam

iam iube efferri intus: hasce ego aedis occludam hinc foris.

In tuam cústodelam meque et meas spes trado, Tranio.—

Pluma haud interest, patronus an cliens probior siet.

Homini, cui nulla in pectore est audacia,

nam cuivis homini, vel optumo vel pessumo

quamvis desubito facile est facere nequiter:

verum id videndum est, id viri docti est opus,

quae designata sint et facta nequiter,

tranquille cuncta et ut proveniant sine malo,

ne quid potiatur, quam ob rem pigeat vivere.

sicut ego efficiam, quae facta hic turbavimus,

profecto ut liqueant omnia et tranquilla sint

neque quicquam nobis pariant ex se incommodi.

sed quid tu egredere, Sphaerio?

Iamiam

Optime.

praeceptis paruisti.

Iussit maximo

opere orare, ut patrem aliquo absterreres modo,

ne intro iret ad se.

Quin etiam illi hoc dicito,

facturum me , ut ne etiam aspicere aedis audeat,

capite obvoluto ut fugiat cum summo metu.

clavem cedo atque abi intro atque occlude ostium,

et ego hinc occludam.—iube venire nunciam.

ludos ego hodie vivo praesenti hic seni

faciam, quod credo mortuo numquam fore.

concedam a foribus huc, hinc speculabor procul,

unde advenienti sarcinam imponam seni.

Habeo, Neptune, gratiam magnam tibi,

quom med amisisti abs te vix vivom domum.

verum si posthac me pedem latum modo

scies ímposisse in undam, hau causast, ilico

quod nunc voluisti facere quin facias mihi.

apage, apage te a me nunciam post hunc diem:

quod crediturus tibi fui, omne credidi.

Edepol, Neptune, peccavisti largiter,

qui occasionem hanc amisisti tam bonam.

Triennio post Aegypto advenio domum;

credo exspectatus veniam familiaribus.

Nimio edepol ille potuit exspectatior

venire, qui te nuntiaret mortuom.

Sed quid hoc? occlusa ianua est interdius.

pultabo. heus, ecquis intust? aperitin fores?

Quis homo est, qui nostras aedes accessit prope?

Meus sérvos hic quidem est Tranio.

O Theopropides,

ere, salve, salvom te advenisse gaudeo.

usquin valuisti?

Vsque ut vides.

Factum optime.

Quid vos? insanin estis?

Quidum?

Sic, quia

foris ámbulatis, natus nemo in aedibus

servat, neque qui recludat neque † quis respondeat.

pultando pedibus paene confregi hasce ambas foris .

Eho an tú tetigisti has aedis?

Cur non tangerem?

quin pultando, inquam, paene confregi foris.

Tetigistin?

Tetigi, inquam, et pultavi.

Vah.

Quid est?

Male hercle factum.

Quid est negoti?

Non potest

dici, quam indignum facinus fecisti et malum.

Quid iam?

Fuge, obsecro, atque abscede ab aedibus.

fuge huc, fuge ad me propius. tetigistin foris?

Quo modo pultare potui, si non tangerem?

Occidisti hercle—

Quem mortalem?

Omnis tuos.

Di te deaeque ómnes faxint cum istoc omine—

Metuo, te atque istos expiare ut possies.

Quam ob rem? aut quam subito rem mihi adportas novam?



Et heus, iube illos illinc ambo abscedere.

Apscedite.

Aedes ne attigatis. tangite

vos quoque terram.

Obsecro hercle, quin eloquere

Quia septem menses sunt, quom in hasce aedis pedem

nemo intro tetulit, semel ut emigravimus.

Eloquere, quid ita?

Circumspicedum, numquis est,

sermonem nostrum qui aucupet?

Tutum probest.

Circumspice etiam.

Nemo est. loquere nunciam.

Capitale scelus est.

Quid est? non satis intellego.

Scelus, inquam, factum est iam diu, antiquom et vetus.

Antiquom?

Id adeo nos nunc factum invenimus.

Quid istúc est sceleris? aut quis id fecit? cedo.

Hospes necavit hospitem captum manu;

iste, ut ego opinor, qui has tibi aedis vendidit.

Necavit?

Aurumque ei ademit hospiti

eumque híc defodit hospitem íbidem in aedibus.

Quapropter id vos factum suspicamini?

Ego dicam, ausculta. út foris cenaverat

tuos gnátus, postquam rediit a cena domum,

abimus omnes cubitum; condormivimus:

lucernam forte oblitus fueram exstinguere;

atque ille exclamat derepente maximum.

Quis homo? án gnatus meus?

St, tace, ausculta modo.

ait vénisse illum in somnis ad se mortuom.

Nempe ergo in somnis?

Ita. sed ausculta modo.

ait illum hoc pacto sibi dixisse mortuom.

In somnis?

Mirum quin vigilanti diceret,

qui abhinc sexaginta annos occisus foret.

interdum inepte stultus es, Theopropides .

Taceo.

Sed ecce quae illi in

“ego transmarinus hospes sum Diapontius.

hic habito, haéc mihi dedita est habitatio.

nam me Acheruntem recipere Orcus noluit,

quia praemature vita careo. per fidem

deceptus sum: hospes hic me necavit isque me

defodit insepultum clám ibidem in hisce aedibus,

scelestus, auri causa. nunc tu hinc emigra.

scelestae haé sunt aedes, impia est habitatio”.

quae hic monstra fiunt, anno vix possum eloqui.

St, st.

Quid, obsecro hercle, factum est?

Concrepuit foris.

Hicin percussit!

Guttam haud habeo sanguinis,

vivom me accersunt Acheruntem mortui.

Perii, illisce hodie hanc conturbabunt fabulam.

nimis quám formido, ne manifesto hic me opprimat.

Quid tute tecum loquere?

Abscede ab ianua.

fuge, obsecro hercle.

Quo fugiam? etiam tu fuge.

Nihil ego formido, pax mihi est cum mortuis.

Heus, Tranio.

Non me appellabis, si sapis.

nihil ego commerui, neque istas percussi fores.

Quaeso—>

Cave verbum faxis.

Dic quid segreges

sermonem.

Apage hinc te.

Quae r es te agitat, Tranio?

quicum istaec loquere?

An quaeso tu appellaveras?

ita me di amabunt, mortuom illum credidi

expostulare quia percussisses fores.

sed tu, etiamne astas nec quae dico optemperas?

Quid faciam?

Cave respexis, fuge, atque operi caput.

Cur non fugis tu?

Pax mihi est cum mortuis.

Scio. quíd modo igitur? cur tanto opere extimueras?

Nil me curassis, inquam, ego mihi providero:

tu, ut occepisti, tantum quantum quis fuge,

atque Herculem invoca.

Hercules, ted invoco.—

Et ego—tibi hodie ut det, senex, magnum malum.

pro di immortales, obsecro vestram fidem,

quid ego hodie negoti confeci mali.

Scelestiorem ego annum argento faenori

numquam ullum vidi quam hic mihi annus optigit.

a mani ad noctem usque in foro dego diem,

locare argenti nemini nummum queo.

Nunc pol ego perii plane in perpetuom modum.

danista adest, qui dedit argentum faenore ,

qui amica est empta quoque opus in sumptus fuit .

manifesta res est, nisi quid occurro prius,

ne hóc senex resciscat. ibo huic obviam.

sed quidnam hic sese tam cito recipit domum?

metuo ne de hac re quippiam indaudiverit.

accedam atque adpellabo. ei quam timeo miser.

nihil est miserius quam animus hominis conscius,

sicut me † habet. verum utut res sese habet,

pergam turbare porro: ita haec res postulat.

unde is?

Conveni illum unde hasce aedis emeram.

Numquid dixisti de illo quod dixi tibi?

Dixi hercle vero ómnia.

Ei misero mihi,

metuo ne techinae meae perpetuo perierint.

Quid tute tecum?

Nihil enim. sed dic mihi,

dixtine quaeso?

Dixi, inquam, ordine omnia.

Etiam fatetur de hospite?

Immo pernegat.

Negat scelestus?

Negitat in quam.

Cogita:

non confitetur?

Dicam si confessus sit.

quid nunc faciundum censes?

Egon quid censeam?

cape, obsecro hercle, cúm eo úna iudicem

(sed eum videto ut capias, qui credat mihi):

tam facile vinces quam pirum volpes comest.

Sed Philolachetis servom éccum Tranium,

qui mihi neque faenus neque sortem argenti danunt.

Quo té agis?

Nec quoquam abeo. né ego sum miser,

scelestus, natus dis inimicis omnibus.

iam illo praesente adibit. ne ego homo sum miser,

ita et hinc et illinc mi exhibent negotium.

sed occupabo adire.

Hic ad me it, salvos sum,

spes est de argento.

Hílarus est: frustra est homo.

salvere iubeo te, Misargyrides, bene.

Salve et tu. quid de argentost?

Abi sis, belua.

continuo adveniens pilum iniecisti mihi.

Hic homo est inanis.

Hic homo est certe háriolus.

Quin tu istas mittis tricas?

Quin quid vis cedo.

Vbi Philolaches est?

Numquam potuisti mihi

magis opportunus adven ire quam advenis.

Quid est?

Concede huc.

Quin mihi faenus red ditur?

Scio té bona esse voce, ne clama nimis.

Ego hercle vero clamo.

Ah, gere morem mihi.

Quid tibi ego morem vis geram?

Abi quaeso hinc domum.

Abeam?

Redito huc circiter meridie.

Reddeturne igitur faenus?

Reddeturne. abi.

Quid ego huc recursem aut operam sumam aut conteram?

quid si hic manebo potius ad meridie?

Immo abi domum, verum hercle dico, abi modo.



Quin vos mihi faenus date. quid hic nugamini?

Eu hércle, ne tu—abi modo, ausculta mihi.

Iam hercle ego illum nominabo.

Euge strenue.

beatus vero es nunc, quom clamas.

Meum peto.

multos me hoc pacto iam dies frustramini.

molestus si sum, reddite argentum: abiero.

responsiones omnes hoc verbo eripis.

Sortem accipe.

Immo faenus, id primum volo.

Quid ais tu, ómnium hominum taeterrime?

venisti huc te extentatum? agas quod in manu est.

non dat, non debet.

Non debet?

Ne frit quidem

ferre hinc potes. an metuis ne quo abeat foras

urbe exulatum faenoris causa tui,

quoi sortem accipere iam licet?

Quin non peto

sortem: illuc primum, faenus, reddundum est mihi.

Molestus ne sis. nemo dat, age quid lubet.

tu solus, credo, faenore argentum datas.

Cedo faenus, redde faenus, faenus reddite.

daturin estis faenus actutum mihi?

datur faenus mihi?

Faenus illic, faenus hic.

nescit quidem nisi faenus fabularier.

ultro te. neque ego taetriorem beluam

vidisse me umquam quemquam quam te censeo.

Non edepol tu nunc me istis verbis territas.

calidum hoc est: etsi procul abest, urit male.

quod illúc est faenus, opsecro, quod illíc petit?

Pater eccum advenit peregre non multo prius

illius, is tibi et faénus et sortem dabit,

ne inconciliare quid nos porro postules.

vide num moratur.

Quin feram, si quid datur.

Quid ais tu?

Quid vis?

Quis illic est? quid illíc petit?

quid Philolachetem gnatum compellat meum

sic et praesenti tibi facit convicium?

quid illí debetur?

Obsecro hercle, illud iube

obi ci illi argentum ob os impurae beluae.

Iubeam—?

Iuben homini argento os verberarier?

Perfacile ego ictus perpetior argenteos.

Audin? videturne, obsecro hercle, idoneus,

danista qui sit, genus quod improbissimum est.

Non ego istuc curo qui sit quid sit unde sit:

id volo mihi dici, id me scire éxpeto,

quod illud argentum est?

Est—huic debet Philolaches

paulum.

Quantillum?

Quasi—quadraginta minas;

ne sane id multum censeas.

Paulum id quidem est.

adeo etiam argenti faenus creditum audio.

Quattuor quadraginta illi debentur minae,

et sors et faenus.

Tantumst, nihilo plus peto.

Velim quidem hercle ut uno nummo plus petas.

dic te daturum, ut abeat.

Egon dicam dare?

Dic.

Egone?

Tu ipsus. dic modo, ausculta mihi.

promitte, age inquam: ego iubeo.

Responde mihi:

quid eo est argento factum?

Salvom est.

Solvite

vosmet igitur, si salvomst.

Aedis filius

tuos emit.

Aedis?

Aedis.

Euge, Philolaches

patrissat: iám homo in mercatura vortitur.

ain tu, aedis?

Aedis inquam. sed scin quoius modi?

Qui scire possum?

Vah.

Quid est?

Ne me roga.

Nam quid ita?

Speculo claras, candorem merum.

Bene hercle factum. quid, eas quanti destinat?

Talentis magnis totidem quot ego et tu sumus.

sed arraboni has dedit quadraginta minas;

hinc sumpsit quas ei dedimus. satin intellegis?

nam postquam haec aedes ita erant, ut dixi tibi,

continuo est alias aedis mercatus sibi.

Bene hercle factum.

Heus, iam adpetit meridie.

Absolve hunc quaeso, vomitu ne hic nos enecet.

Adulescens, mecum rém habe.

Nempe aps te petam?

Petito cras.

Abeo: sat habeo, si cras fero.—

Malum quod isti di deaeque omnes duint,

ita mea consilia perturbat paenissime.

nullum edepol hodie genus est hominum taetrius

nec minus bono cum iure, quam danisticum.

Qua in regione istas aedis emit filius?

Ecce autem perii.

Dicisne hoc quod te rogo?

Dicam. sed nomen domini quaero quid siet.

Age comminiscere ergo.

Quid ego nunc agam,

nisi ut in vicinum hunc proximum ,

eas émisse aedis huius dicam filium?

calidum hercle esse audivi optimum mendacium.

quidquid dei dicunt, id decretumst dicere.

Quid igitur? iam commentu s e s commentu's ?

Di istum perduint—

(immo istunc potius) de vicino hoc proximo

tuos emit aedis filius.

Bonan fide?

Siquidém tu argentum reddituru s e s reddituru's , tum bona,

si redditurus non es, non emit bona.

non in loco emit perbono?

Immo in optumo.

cupio hercle inspicere hasce aedis. pultadum fores

atque evoca aliquem íntus ad te, Tranio.

Ecce autem perii. nunc quid dicam nescio.

iterum iam ad unum saxum me fluctus ferunt.

quid nunc? non hercle quid nunc faciam reperio:

manufesto teneor.

Evocadum aliquem ocius,

roga círcumducat.

Heus tu, at hic sunt mulieres:

videndumst primum, utrum eae velintne an non velint.

Bonum aequomque oras. i, percontare et roga.

ego hic tantisper, dum exis, te opperiar foris.

Di te deaeque ómnes funditus perdant, senex,

itá mea consilia undique oppugnas male.

euge, optume eccum aédium dominus foras

Simo progreditur intus. huc concessero,

dum mihi senatum consili in cor convoco.

igitur tum accedam hunc, quando quid agam invenero.

Mélius anno hóc mihi nón fuit domi,

néc quod una ésca me iúverit magis.

prándium uxór mihi pérbonum dedit,

núnc dormitúm iubet me íre: minime.

nón mihi fórte visum ílico fuit,

mélius quom prándium quám solet dedit:

vóluit in cúbiculum abdúcere me anus.

nón bonust sómnus de prándio. apage.

clánculum ex aédibus me édidi foras.

tóta turgét mihi uxór, scio, domi.

Rés parata ést mala in vésperum huic seni.

nam ét cenandum ét cubandúmst ei male.

Quóm magis cógito cúm meo animo:

sí quis dotátam uxorem átque anum habet,

néminem sóllicitat sópor: ibi omnibus

íre dormítum odio est véluti nunc mihi

éxsequi cérta res ést, ut abeam

pótius hinc ád forum quám domi cubem.

átque pol néscio, ut móribus sient

vóstrae: haec sát scio quám me habeat male.



péius posthác fore quám fuit mihi.

Ábitus tuos tíbi, senex, fécerit male:

níhil erit, quód deorum úllum accusites;

te ípse iure óptimo mérito incusés licet.

témpus nunc ést senem hunc ádloqui mihi.

hóc habet. répperi quí senem dúcerem,

quó dolo a mé dolorém procul péllerem.

áccedam. dí te ament plúrimum, Simo.

Sálvos sis, Tránio.

Út vales?

Nón male.

quíd agis?

Hominem óptumum téneo.

Amicé facis,

quóm me laudás.

Decet.

Cérte. quin m utuomst :

hércle ted haú bonum téneo servóm manu .



Heía, mastígia, ad mé redi.

Iam ísti ero.

quíd nunc? quam móx?

Quid est?

Quód solet fíeri hic

íntus.

Quid id est?

Scis iam quíd loquar. síc decet.

morem geras.

víta quam sít brevis, simul cógita.

quid ehem,

víx tandem percépi super his rébus nostris té loqui.

músice hercle ágitis aetátem, ita ut vós decet,

vino et victu probo, piscatu electili

vitam colitis. †

Immo vita antehac erat:

nunc nobis omnia haec exciderunt simul .

Quidum?

Ita óppido occidimus omnes, Simo.

Non taces? prospere vobis cuncta usque adhuc

processerunt.

Ita ut dicis facta hau nego.

nos profecto probe ut voluimus viximus.

séd, Simo, ita nunc ventus navem nostram deseruit.

Quid est?

quó modo?

Péssimo.

Quaéne subdúcta erat

túto in terra?

Eí.

Quid est?

Mé miserum, occidi.

Quí?

Quia venit navis, nostrae navi quae frangat † ratem.

Vellem út tu velles, Tranio. sed quid est negoti?

Eloquar.

erus péregre venit.

Tunc tibi portenditur,

inde férriterium, postea crux.

Per tua te g enua obsecro,

ne indícium ero facias meo.

É me, ne quid metuas, nil sciet.

Patrone, salve.

Nil moror mi istius modi clientis.

Nunc hoc quod ad te noster me misit senex—

Hoc mihi responde primum, quod ego te rogo:

iam de istis rebus voster quid sensit senex?

Nil quicquam.

Numquid increpavit filium?

Tam liquidust quam liquida esse tempestas solet

nunc te hoc orare iussit opere maximo,

ut sibi liceret inspicere hasce aedis tuas.

Non sunt venales.

Scio equidem istuc. sed senex

gynaeceum aedificare volt hic in suis

et balineas et ambulacrum et porticum.

Quid ergo somniavit?

Ego dicam tibi.

dare volt uxorem filio quantum potest,

ad eam rem facere volt novom gynaeceum.

nam sibi laudavisse hasce ait architectonem

nescio quem exaedificatas insanum bene;

nunc hinc exemplum capere volt, nisi tu nevis.

nam ille eo maiore hinc opere ex te exemplum petit,

quia isti úmbram aestate tíbi esse audivit perbonam

sub sicco lumine usque perpetuom diem.

Immo edepol vero, quom usquequaque umbra est, tamen

sol semper hic est usque a mani ad vesperum:

quasi flagitator astat usque ad ostium,

nec mi umbra hic usquamst, nisi si in puteo quaepiamst.

Quid, Sarsinatis ecqua est, si Vmbram non habes?

Molestus ne sis. haec sunt sicut praedico.

At tamen inspicere volt.

Inspiciat, si lubet;

si quid erit quod illi placeat, de exemplo meo

ipse aedificato.

Eon, voco huc hominem?

I, voca.

Alexándrum magnum atque Agathoclem aiunt maximas

duo rés gessisse: quid mihi fiet tertio,

qui solus facio facinora immortalia?

vehit hic clitellas, vehit hic autem alter senex.

novicium mihi quaestum institui non malum:

nam muliones mulos clitellarios

habent, at égo habeo homines clitellarios.

magni sunt oneris: quidquid imponas vehunt.

nunc húnc hau scio án conloquár. congrediar.

heus Théopropides.

Hém quis hic nóminat me?

Eró servos múltis modís fidus.

Únde is?

Quod me miseras, adfero omne impetratum.

Quid illíc, opsecro, tam diu destitisti?

Seni non erat otium, id sum opperitus.

Antiquom optines hoc tuom, tardus ut sis.

Heus tu, si voles verbum hóc cogitare,

simul flare sorbereque haud factu facilest.

ego híc esse et íllic simitu hau pótui.

Quid nunc?

Vise, specta tuo usque arbitratu.

Age i , duce me.

Num moror?

Supsequor te.

Senex ipsus te ante ostium eccum opperitur.

sed ut maestus est se hasce aedis vendidisse.

Quid tandem?

Orat ut suadeam Philolacheti,

ut istas remittat sibi.

Haud opinor.

sibi quisque ruri metit. si male emptae

forent, nobis istas redhibere haud liceret.

lucri quidquid est, id domum trahere oportet.

misericordias hominem oportet.

Morare hercle facis. subsequere.

Fiat.

dó tibi ego operám.

Senex illíc est. em, tibi ádduxi hominem.

Sálvom te advenisse peregre gaudeo, Theopropides.

Dei te ament.

Inspicere te aedis has velle aiebat mihi.

Nisi tibi est incommodum.

Immo commodum. i intro atque inspice.

At enim mulieres—

Cave tu ullam flocci faxis mulierem.

qua libet perambula aedis oppido tamquam tuas.

Tamquam?

Ah, cave tu ílli obiectes nunc in aegritudine,

te has emisse. non tu vides hunc, voltu uti tristi est senex?

Video.

Ergo inridere ne videare et gestire admodum;

noli facere mentionem te has emisse.

Intellego,

et bene monitum duco, atque esse existumo humani ingeni.

quid nunc?

Quin tu is intro, atque otiose perspecta ut lubet.

Bene benigneque arbitror te facere.

Factum edepol volo.

vin qui perductet?

Apage istum perductorem, non placet.

quidquid est, errabo potius quam perductet quispiam.

Viden vestibulum ante aedis hoc et ambulacrum cuius modi?

Luculentum edepol profecto.

Age specta postes cuius modi,

quanta firmitate facti et quanta crassitudine.

Non videor vidisse postis pulchriores.

Pol mihi

eo pretio empti fuerant olim.

Audin fuerant dicere?

vix videtur continere lacrimas.

Quanti hosce emeras?

Tris minas pro istis duobus praeter vecturam dedi.

Hercle qui multo improbiores sunt quam a primo credidi.

Quapropter?

Quia edepol ambo ab infimo tarmes secat.

Intempestivos excisos credo, id eis vitium nocet.

atque etiam nunc satis boni sunt, si sunt inducti pice;

non enim haec pultiphagus opifex opera fecit barbarus.

viden coagménta in foribus?

Video.

Specta, quam arte dormiunt.

Dormiunt?

Illud quidem, ut conivent, volui dicere.

satin habes?

Vt quidquid magis contemplo, tanto magis placet.

Viden pictum, ubi ludificat cornix una volturios duos?

Non edepol video.

At ego video. nam inter volturios duos

cornix astat, ea volturios duo vicissim vellicat.

quaeso huc ad me specta, cornicem ut conspicere possies.

iam vides?

Profecto nullam equidem illic cornicem intuor.

At tu isto ad vos optuere, quoniam cornicem nequis

conspicari, si volturios forte possis contui.

Omnino, ut te absolvam, nullam pictam conspicio hic avem.

Age, iam mitto, ignosco: aetate non quis optuerier.

Haec, quae possum, ea mihi profecto cuncta vehementer placent.

Latius démum est operae pretium ivisse.

Recte edepol mones.

Eho istum, puere, circumduce hasce aedis et conclavia.

nam egomet ductarem, nisi mi esset apud forum negotium.

Apage istum a me perductorem, nil moror ductarier.

quidquid est, errabo potius quam perductet quispiam.

Aedis dico.

Ergo intro eo igitur sine perductore.

Ilicet.

Ibo intro igitur.

Mane sis videam, ne canis—

Agedum vide.

Est! abi, canis. est! abin diérecta? abin hinc in malam crucem?

at etiam restas? est! ábi istinc.

Nil pericli est, age modo .

tam placidast, quam feta. quam vis ire intro audacter licet.

eo ego hinc ad forum.—

Fecisti commode, bene ambula.

Tranio, age, canem istam a foribus aliquis abducat face,

etsi non metuenda est.

Quin tu illam aspice ut placide accubat;

nisi molestum vis videri te atque ignavom.

Iam ut lubet.

sequere hac me igitur.—

Equidem haud usquam a pedibus apscedam tuis.—

Serví qui, quom culpá carent, tamén malum metuont,

ei sólent esse eris utíbiles.

nam illí qui nil metuónt postquam sunt málum meriti,

stultá sibi expetunt consília:

exércent sese ad cúrsuram, fugiunt sed eí si reprehensí sunt,

fáciunt de maló peculiúm quod nequeunt dé bono .

augent ex pauxillo de parant.

mihi in pectore consili malam rem prius

quam ut meum

ut adhúc fuit, mihi corium ésse oportet,

sincérum atque ut votem vérberari.

si huíc imperábo, probé tectum habébo,

malúm quom impluít ceteris, ne impluát mi.

nam ut sérvi volúnt esse erum, ita solet

boní sunt: bonúst ; improbí sunt, malús fit.

nam núnc domi nostrae tot péssimi vivont,

pecúli suí prodigí, plagigéruli.

ubi adversum ut eant vocantur ero: “non eo, molestus ne sis.

scio quo properas: gestis aliquo; iam hercle ire vis, mula, foras pastum.”

béne merens hóc preti inde ábstuli. abií foras.

sólus nunc eo advórsum ero ex plúrimis servis.

hóc die crástini quóm erus rescíverit,

máne castigábit eos búbulis exuviis.

póstremo minoris pendo tergum illorum, quam meum:

illi erunt bucaedae multo potius, quam ego sim restio.

Máne tu atque adsiste ílico,

Phánisce. etiam respicis?

Míhi molestus ne sies.

Víde ut fastidit simia.

manésne ilico, ímpure párasite?



quí parasitus sum?

Égo enim dicam: cíbo perduci pótis es quovis.

Mihi súm, libet esse. quid íd curas?

Ferócem facís, quia te érus amat.

Vah,

oculí dolent.

Cur?

Quia fúmus molestust.

Tace sís, faber, qui cúdere soles plúmbeos nummos.

Nón potes tu cógere me, ut tíbi male dicam.

novít erus me.

Suám quidem pól culcitulam opórtet.

Si sóbrius sis, male nón dicas.

Tibi obtémperem, cum tu míhi nequeas?

Át tu mecum, péssime, ito advérsus; quaeso hercle abstine

iám sermonem de istis rebus.

Faciam, et pultabo fores.

heus, écquis hic est, máximam qui hís iniuriam

foribús defendat? écquis has aperít foris?

nemo hínc quidem foras éxit.

ut esse áddecet nequam hominés, ita sunt. sed eó magis cauto est ópus, ne huc

exeát qui male me múlcet.

Quíd tibi visum est mercimoni?

totus gaudeo.

Num nimio emptae tibi videntur?

Numquam edepol ego me scio

vidisse usquam abiectas aedes, nisi modo hasce.

Ecquid placent?

Ecquid placeant me rogas? immo hercle vero perplacent.

Cuius modi gynaeceum? quid porticum?

Insanum bonam.

non equidem ullam in publico esse maiorem hac existimo.

Quin ego ipse et Philolaches in publico omnis porticus

sumus commensi.

Quid igitur?

Longe omnium longissima est.

Di immortales, mercimoni lepidi. si hercle nunc ferat

sex talenta magna argenti pro istis praesentaria,

numquam accipiam.

Si hercle accipere cupies, ego numquam sinam.

Bene res nostra conlocata est istoc mercimonio.

Me suasore atque impulsore id factum audacter dicito,

qui subegi, faenore argentum ab danista ut sumeret,

quod isti dedimus arraboni.

Servavisti omnem ratem.

nempe octoginta debentur huic minae?

Hau nummo amplius.

Hodie accipiat.

Ita enim vero, ne qua causa subsiet.

vel mihi denumerato, ego illi porro denumeravero.

At enim ne quid captioni mihi sit, si dederim tibi.

Egone te ioculo modo ausim dicto aut facto fallere?

Egone aps te ausim non cavere, ne quid committam tibi?

Quid? tibi umquam quicquam, postquam tuos sum, verborum dedi?

Ego enim cavi recte: eam mihi des gratiam atque animo meo.

sat sapio, si aps te modo uno caveo.

Tecum sentio.

Nunc abi rús, dic me advenisse filio.

Faciam, ut iubes.

Curriculo iube in urbem veniat iam simul tecum.

Licet.

nunc ego me illac per posticum ad congerrones conferam.

dicam ut hic res sint quietae atque hunc ut hinc amoverim.—

Hic quidem neque convivarum sonitus, item ut antehac fuit,

neque tibicinam cantantem neque alium quemquam audio.

Quae illaec res est? quid illisce homines quaerunt apud aedis meas?

quid volunt? quid intro spectant?

Pergam pultare ostium.

heus, reclude, heus, Tranio, etiamne aperis?

Quae haec est fabula?

Etiamne aperis? Callidamati nostro adversum venimus.

Heus vos, pueri, quid istic agitis? quid istas aedis frangitis?

Heus senex, quid tu percontare ad te quod nihil attinet?

Nihil ad me attinet?

Nisi forte factu s e s factu's praefectus novos,

qui res alienas procures, quaeras videas audias.

Non sunt istae aedis, ubi statis.

Quid ais? an iam vendidit

aedis Philolaches? aut quidem iste nos defrustratur senex.

Vera dico. sed quid vobis est negoti hic?

Eloquar.

erus hic noster potat.

Erus hic voster potat?

Ita loquor.

Puere, nimium delicatu s e s delicatu's .

Ei advorsum venimus.

Cui homini?

Ero nostro. quaeso, quotiens dicendumst tibi?

Puere, nemo hic habitat. nam te esse arbitror puerum probum.

Non hic Philolaches adulescens habitat hisce in aedibus?

Habitavit, verum emigravit iam diu ex hisce aedibus.

Senex hic elleborosust certe.

Erras pervorse, pater.

nam nisi hinc hodie emigravit aut heri, certo scio

hic habitare.

Quin sex menses iam hic nemo habitat.

Somnias.

Egone?

Tu.

Tu ne molestu s e s molestu's . sine me cum puero loqui.

nemo habitat.

Habitat profecto, nám heri et nudius tertius,

quartus, quintus, sextus, usque postquam hinc peregre eius pater

abiit, numquam hic triduom unum desitum est potarier.

Quid ais?

Triduom unum est haud intermissum hic esse et bibi,

scorta duci, pergraecari, fidicinas tibicinas

†ducere.

Quis istaec faciebat?

Philolaches.

Qui Philolaches?

Quoius patrem Theopropidem esse opinor.

Ei mihi , occidi,

si haec hic vera memorat. pergam porro percontarier.

ain tu istic potare solitum Philolachem istum, quisquis est,

cúm ero vostro?

Hic, inquam.

Puere, praeter speciem stultus es.

vide sis, ne forte ad merendam quopiam devorteris

atque ibi ampliuscule quam sátis fuerit biberis.

Quid est?

Ita dico, ne ad alias aedis perperam deveneris.

Scio qua me ire oportet et quo venerim novi locum.

Philolaches hic habitat, cuius est pater Theopropides.

qui, postquam pater ad mercatum hinc abiit, hic tibicinam

liberavit.

Philolachesne ergo?

Ita, Philematium quidem.

Quanti?

Triginta.

Talentis?

μὰ τὸν ʼαπόλλω , sed minis.

Liberavit?

Liberavit valide, triginta minis.

Ain minis triginta amicam destinatam Philolachi?

Aio.

Atque eam manu emisisse?

Aio.

Et, postquam eius hinc pater

sit profectus peregre, perpotasse assiduo, ác simul

tuo cum domino?

Aió.

Quid? is aedis emit has hinc proxumas?

Non aio.

Quadraginta etiam dedit huic quae essent pignori?

Neque istud aio.

Ei, perdis.

Immo suom patrem illic perdidit.

Vera cantas.

Vana vellem. patris amicu s e s amicu's videlicet.

Eu edepol patrem eius miserum praedicas.

Nihil hoc quidem est,

triginta minae, prae quam alios dapsilis sumptus facit.

Perdidit patrem.

Vnus istic servos est sacerrimus,

Tranio: is vel Herculi conterere quaestum possiet.

edepol ne me eiús patris mísere miseret, qui cum istaec sciet

facta ita, amburet ei misero corculum carbunculus.

Si quidem istaec vera sunt.

Quid meream, quam ob rem mentiar?

Heus vos, ecquis hasce aperit?

Quid istas pultas, ubi nemo intus est?

alio credo comissatum abiisse. abeamus nunciam

atque porro quaeritemus illos . sequere hac me.

Sequor .

Puere, iamne abis?

Libertas paenulast tergo tuo:

mihi, nisi ut erum metuam et curem, nihil est qui tergum tegam.—

Perii hercle, quid opust verbis? ut verba audio,

non equidem in Aegyptum hinc modo vectus fui,

sed etiam in terras solas orasque ultumas

sum circumvectus, ita ubi nunc sim nescio.

verum iam scibo, nam eccum unde aedis filius

meus emit. quid agis tu?

A foro incedo domum.

Numquid processit ad forum hodie novi?

Etiam.

Quid tandem?

Vidi efferri mortuom.

Hem.

Novom unum: vidi mortuom efferri foras.

modo eum vixisse aiebant.

Vae capiti tuo.

Quid tu otiosus res novas requiritas?

Quia hodie adveni peregre.

Promisi foras,

ad cenam ne me te vocare censeas.

Haud postulo edepol.

Verum cras, nisi quis prius

vocaverit me, vel apud te cenavero.

Ne istuc quidem edepol postulo. nisi quid magis

es occupatus, operam mihi da.

Maxime.

Minas quadraginta accepisti, quod sciam,

a Philolachete?

Numquam nummum, quod sciam.

Quid, a Tránione servo?

Multo hercle id minus.

Quas arraboni tibi dedit?

Quid somnias?

Egone? at quidem tu, qui istoc te speras modo

potesse dissimulando infectum hoc reddere.

Quid autem?

Quod me apsente hic tecum filius

negoti gessit.

Mecum ut ille hic gesserit,

dum tu hinc abes, negoti? quidnam aut quo die?

Minas tibi octoginta argenti debeo.

Non mihi quidem hercle. verum, si debes, cedo.

fides servanda est, ne ire infitias postules.

Profecto non negabo debere, et dabo;

tu cave quadraginta accepisse hinc te neges.

Quaeso edepol huc me aspecta, et responde mihi.

quadraginta istas cur mih i argenti minas

fil ius, ut ais, debebat?

Ego dicam tibi.

ta lentis duobus, Tranio ut dixit mihi,

de te aedis emit.

De me ille aedis emerit?



Te velle uxorem aiebat tuo nato dare,

ideo aedificare hic velle aiebat in tuis.

Hic aedificare volui?

Sic dixit mihi.

Ei mihi, disperii. vocis non habeo satis.

vicine, perii, interii.

Numquid Tranio

turbavit?

Immo éxturbavit omnia.

deludificatust mé hodie indignis modis.

Quid tú ais?

Haec res sic est ut narro tibi:

deludificatust me hodie in perpetuom modum.

nunc te obsecro, ut me bene iuves operamque des.

Quid vis?

I mecum hinc , obsecro, ad te una simul.

Fiat.

Servorumque operam et lora mihi cedo.

Sume.

Eademque opera haéc tibi narravero,

quis med exemplis hodie ludificatus est.

Quí homo timidus erit in rebus dubiis, nauci non erit;

atque equidem quid id esse dicam verbum nauci, nescio.

nám erus me postquam rus misit, filium ut suom arcesserem,

abii illac per angiportum ad hortum nostrum clanculum,

ostium quod in angiportu est horti, patefeci fores,

eaque eduxi omném legionem, ét maris et feminas.

postquam ex opsidione in tutum eduxi maniplares meos,

capio consilium, ut senatum congerronum convocem.

quoniam convocavi, atque illi me ex senatu segregant.

ubi ego me video venire in meo foro, quantum potest

facio idem quod plurimi alii, quibus res timida aut turbidast:

pergunt turbare usque, ut ne quid possit conquiescere.

nam scio equidem nullo pacto iam esse posse haec clam senem.

non amicus alius quisquamst

aut

pro

ille qui ero simul.

praeoccupabo atque anteveniam et foedus feriam. me moror.

sed quid hoc ést, quod foris concrepuit proxima vicinia?

erus meús hic quidem est. gustare ego eius sermonem volo.

Ilico intra limen isti astate, ut, cum extemplo vocem,

continuo exiliatis. manicas celeriter conectite.

ego illum ante aedis praestolabor ludificatorem meum,

cuius ego hodie ludificabor corium, si vivo, probe.

Res palam est. nunc te videre meliust quid agas, Tranio.

Docte atque astu mihi captandumst cum illo, ubi huc advenerit.

non ego illi éxtemplo hamum ostendam, sensim mittam lineam.

dissimulabo me horum quicquam scire.

O mortalem malum,

alter hoc Athenis nemo doctior dici potest.

verba illi non magis dare hodie quisquam quam lapidi potest.

adgrediar hominem, appellabo.

Nunc ego ille húc veniat velim.

Siquidem pol me quaeris, adsum praesens praesenti tibi.

Euge, Tranio, quid agitur?

Veniunt rure rustici.

Philolaches iam hic aderit.

Edepol mi opportune advenerit.

nostrum ego hunc vicinum opinor esse hominem audacem et malum.

Quidum?

Quia negat novisse vos.

Negat?

Nec vos sibi

nummum umquam argenti dedisse.

Abi, lúdis me, credo haud negat.

Quid iam?

Scio, iocaris nunc tu. nam ille quidem edepol haud negat.

Immo edepol negat profecto, neque se hasce aedis Philolachi

vendidisse.

Eho, an negavit sibi datum argentum, obsecro?

Quin ius iurandum pollicitust dare se, si vellem, mihi,

neque se hasce aedis vendidisse neque sibi argentum datum est .



Dixi ego istuc idem illi.

Quid ait?

Servos pollicitust dare

suos mihi omnes quaestioni.

Nugas. numquam edepol dabit.

Dat profecto.

Quin i cum illo in ius. sine inveniam.

Mane.

experiar, ut opinor. certum est.

Immo mihi hominem cedo.

vel hominem iube aedis † mancipio poscere.

Immo hoc primum volo,

quaestioni accipere servos.

Faciundum edepol censeo.

Quid si igitur ego accersam homines?

Factum iam esse oportuit.

ego interim hanc aram occupabo.

Quid ita?

Nullam rem sapis.

né enim illi huc confugere possint, quaestioni quos dabit.

hic ego tibi praesidebo, ne interbitat quaestio.

Surge.

Minime.

Ne occupassis, obsecro, aram.

Cur?

Scies.

quia enim id maxime volo, ut illi ístoc confugiant. sine:

tanto apud iúdicem hunc argenti condemnabo facilius.

Quod agas id agas. quid tu porro serere vis negotium?

nescis quam metuculosa res sit ire ad iudicem?

Surgedum huc igitur. consulere quiddam est quod tecum volo.

Sic tamen hinc consilium dedero. nimio plus sapio sedens.

tum consilia firmiora sunt de divinis locis.

Surge, ne nugare. aspicedum contra me.

Aspexi.

Vides?

Video. huc si quis intercedat tertius, pereat fame.

Quidum?

Quia nil illi quaesti sit. mali hercle ambo sumus.

Perii.

Quid tibi est?

Dedisti verba.

Qui tandem?

Probe

med emunxti.

Vide sis, satine recte: num mucci fluont?

Immo etiam cerebrum quoque omne é capite emunxti meo.

nam omnia male facta vestra repperi radicitus,

non radicitus quidem hercle, verum etiam exradicitus.

Numquam edepol hodie hinc, si vivo, invitus desistam tibi.

Iam iubebo ignem et sarmenta, carnifex, circumdari.

Ne faxis, nam elixus esse quam assus soleo suavior.

Exempla edepol faciam ego in te.

Quia placeo, exemplum expetis?

Loquere: quoius modi reliqui, quom hinc abibam, filium?

Cum pedibus, manibus, cum digitis, auribus, oculis, labris.

Aliud te rogo.

Aliud ergo nunc tibi respondeo.

sed eccum tui gnati sodalem video húc incedere

Callidamatem: illo praesente mecum agito, si quid voles.

Vbi somno sepelivi omnem atque édormivi crapulam,

Philolaches venisse dixit mihi suom peregre huc patrem

quoque modo hominem ad venientem servos ludificatus sit,

ait se metuere in conspe ctum sui patris pr ocedere.

nunc ego de sodalitate solus sum orator datus,

qui a patre eius conciliarem pacem. átque eccum optime.

iubeo te salvere et salvos cum advenis, Theopropides,

peregre, gaudeo. hic apud nos hodie cenes, sic face.

Callidamates, dei te ament. de cena facio gratiam.

Quin venis?

Promitte: ego ibo pro te, si tibi non libet.

Verbero, etiam inrides?

Quian me pro te ire ad cenam autumo?

Non enim ibis. ego ferare faxo, ut meruisti, in crucem.

Age mitte ista ac te ad me ad cenam dic venturum.

Quid taces?

Sed tu, istuc quid confugisti in aram?

Inscitissimus

adveniens perterruit me. loquere nunc quid fecerim:

nunc utrisque disceptator eccum adest, age disputa.

Filium corrupisse aio te meum.

Ausculta modo.

fateor potavisse, amicam liberasse absente te,

faenore argentum sumpsisse; id esse absumptum praedico.

numquid aliud fecit nisi quod faciunt summis gnati generibus?

Hercle mihi tecum cavendum est, nimis qui es orator catus.

Sine me dum istuc iudicare. surge, ego isti adsedero.

Maxime, accipito hanc tute ad te litem.

Enim istic captio est.

fac ego ne metuam ut tu meam timeas vicem.

Iam minoris omnia alia fa cio, prae quam quibus modis

me ludificatust.

Bene hercle factum, et factum gaudeo:

sapere istac aetate oportet, qui sunt capite candido.

Quid ego nunc faciam?

Si amicus Diphilo aut Philemoni es,

dicito eis, quo pacto tuos te servos ludificaverit:

optumas frustrationes dederis in comoediis.

Tace parumper, sine vicissim me loqui, ausculta.

Licet.

Omnium primum sodalem me esse scis gnato tuo.

is adiit me, nam eum prodire pudet in conspectum tuom

propterea quia fecit quae te scire scit. nunc te obsecro,

stultitiae adulescentiaeque éius ignoscas: tuost;

scis solere illanc aetatem tali ludo ludere.

quidquid fecit, una nobiscum fécit: nos deliquimus.

faenus, sortem sumptumque omnem, quí amica empta est, omnia

nos dabimus, nos conferemus, nostro sumptu, non tuo.

Non potuit venire orator magis ad me impetrabilis

quam tu; neque iam illi sum iratus neque quicquam suscenseo.

immo me praesente amato bibito, facito quod lubet:

si hoc pudet, fecisse sumptum, supplicí habeo satis.

Dispudet.

Post istam veniam quid me fiet nunciam?

Verberibus caedere multum pendens.

Tamen etsi pudet?

Interimam hercle ego te , si vivo.

Fac istam cunctam gratiam:

Tranioni amitte quaeso hanc noxiam causa mea.

Aliud quidvis impetrari perferam a me facilius,

quam ut non égo istum pro suis factis pessumis pessum premam.

Mitte quaeso.

Istumne ut mittam ? viden ut astat furcifer?

Tranio, quiesce, si sapis.

Tu quiesce hanc rem modo

petere: ego illum, ut sit quietus, verberibus subegero.

Nihil opust profecto.

Áge iam, sine te hoc exorarier.

Nolo ores.

Quaeso hercle.

Nolo, inquam, ores.

Nequiquam nevis.

hanc modo noxiam unam, quaeso, missam fac causa mea.

Quid gravaris? quasi non cras iam commeream aliam noxiam:

ibi utrúmque, et hoc et illud, poteris ulcisci probe.

Sine te exorem.

Age abi, abi impune. em huic habeto gratiam.

spectatores, fabula haec est acta, vos plausum date.