Duas res simul nunc agere decretumst mihi:

et argumentum et meos amores eloquar.

non ego item facio ut alios in comoediis

vi vidi amoris facere, qui aut nocti aut die

aut soli aut lunae miserias narrant suas:

quos pol ego credo húmanas querimonias

non tanti facere, quid velint quid non velint;

vobis narrabo potius meas nunc miserias.

graece haec vocatur Emporos Philemonis,

eadem Latine Mercator Macci Titi.

pater ad mercatum hinc me meus misit Rhodum;

biennium iam factum est, postquam abii domo.

ibi amare occepi forma eximia mulierem.

sed ea ut sim implicitus dicam, si operaest auribus

atque advortendum ad animum adest benignitas.

et hoc parum hercle more amatorum institi:

†per mea per conatus sum uos sumque inde exilico.

nam amorem haec cuncta vitia sectari solent,

cura aegritudo nimiaque elegantia,

haec non modo illum quí amat, sed quemque attigit

magno atque solido multat infortunio,

nec pol profecto quisquam sine grandi malo

praequam res patitur studuit elegantiae.

sed amori accedunt etiam haec, quae dixi minus:

insomnia, aerumna, error, terror et fuga,

ineptia stultitiaque adeo et temeritas,

incogitantia excors, immodestia,

petulantia et cupiditas, malevolentia,

inertia, aviditas, desidia, iniuria,

inopia, contumelia et dispendium,

multiloquium: parumlóquium hoc ideo fit quia,

quae nihil attingunt ad rem nec sunt usui,

tam amator profert saepe advorso tempore;

hoc pauciloquium rursum idcirco praedico,

quia nullus umquam amator adeost callide

facundus, quae in rem sint suam ut possit loqui.

nunc vos mi irasci ob multiloquium non decet:

eodém quo amorem Venus mi hoc legavit die.

illuc revorti certumst, conata eloquar.

principio ut ex ephebis aetate exii

atque animus studio amotus puerilist meus,

amare valide coepi hinc meretricem: ilico

res exulatum ad illam clám abibat patris.

leno importunus, dominus eius mulieris,

vi summa ut quicque poterat rapiebat domum.

obiurigare pater haec noctes et dies,

perfidiam, iniustitiam lenonum expromere;

lacerari valide suam rem, illius augerier.

summo haec clamore; interdum mussans conloqui:

abnuere, negitare adeo me natum suom.

conclamitare tota urbe et praedicere,

omnes tenerent mutuitanti credere.

amorem multos inlexe in dispendium:

intemperantem, non modestum, iniurium

trahere, exhaurire me quod quirem ab se domo;

ratione pessuma a me ea quae ipsus optuma

omnis labores invenisset perferens,

in amoribus diffunditari ac didier.

convicium tot me annos iam se pascere;

quod nisi puderet, ne luberet vivere.

sese extemplo ex ephebis postquam excesserit,

non, ut ego, amori neque desidiae in otio

operam dedisse, neque potestatem sibi

fuisse; adeo arte cohibitum esse se a patre:

multo opere immundo rustico se exercitum,

neque nisi quinto anno quoque †positum visere

urbem, atque extemplo inde, ut spectavisset peplum,

rus rusum confestim exigi solitum a patre.

ibi multo primum sese familiarium

laboravisse, quom haec pater sibi diceret:

'tibi aras, tibi occas, tibi seris, tibi idem metis,

tibi denique iste pariet laetitiam labos.'

postquam recesset vita patrio corpore,

agrum se vendidisse atque ea pecunia

navem, metretas quae trecentas tolleret,

parasse atque ea se mercis mercatum undique,

adeo dum, quae tum haberet, peperisset bona;

me idem decere, si ut deceret me forem.

ego mé ubi invisum meo patri esse intellego

atque odio me esse quoi placere aequom fuit,

amens amansque ut ánimum offirmo meum,

dico esse iturum me mercatum, si velit:

amorem missum facere me, dum illi obsequar.

agit grátias mi atque ingenium adlaudat meum;

sed mea promissa non neglexit persequi.

aedificat navem cercurum et mercis emit,

parata navi imponit, praeterea mihi

talentum argenti ipsus sua adnumerat manu;

servom una mittit, qui olim puero parvolo

mihi paedagogus fuerat, quasi uti mihi foret

custos. his sic confectis navem solvimus.

Rhodum venimus, ubi quas merces vexeram

omnis ut volui vendidi ex sententia.

lucrum ingens facio praeterquam mihi meus pater

dedit aestimatas merces: ita peculium

conficio grande. sed dum in portu illi ambulo,

hospes me quidam adgnovit, ad cenam vocat.

venio, decumbo acceptus hilare atque ampliter.

discubitum noctu ut imus, ecce ad me advenit

mulier, qua mulier alia nullast pulchrior;

ea nocte mecum illa hospitis iussu fuit.

vosmet videte quam mihi valde placuerit:

postridie hospitem adeo, oro ut vendat mihi,

dico eius pro méritis gratum me et munem fore.

quid verbis opus est? emi, átque advexi heri.

eam me ádvexisse nolo resciscat pater.

modo eam reliqui ad portum in navi et servolum.

sed quid currentem servom a portu conspicor,

quem navi abire vetui? timeo quid siet.

Ex súmmis opibus víribusque usque éxperire, nítere,

erus ut minor opera tua servetur: agedum, Acanthio,

abige abs te lassitudinem, cave pigritiae praeverteris.

simul enicat suspiritus (vix suffero hercle anhelitum),

simul autem plenis semitis qui adversum eunt: aspellito,

detrude, deturba in viám. haec disciplina hic pessumast:

cúrrenti properanti haud quisquam dignum habet decedere.

ita trés simitu res agendae sunt, quando unam occeperis:

et currendum et pugnandum et autem iurigandum est in via.

Quid illúc est quod ille tam expedite exquirit cursuram sibi?

curaest, negoti quid sit aut quid nuntiet.

Nugas ago.

quam restito, tam maxime res in periclo vortitur.

Mali nescio quid nuntiat.

Genua hunc cursorem deserunt;

perii, seditionem facit lien, óccupat praecordia,

perii, animam nequeo vertere, nimis nihili tibicen siem.

At tu edepol sume laciniam atque absterge sudorem tibi.

numquam edepol omnes balineae mi hanc lassitudinem eximent.

domin án foris dicam esse erum Charinum?

Ego animi pendeo.

quíd illud sit negoti lubet scire, ex hoc metu ut eximar.

Át etiam asto? at etiam cesso foribus facere hisce assulas?

áperite aliquis. ubi Charinus est erus? dómin est an foris?

num quísquam adire ad ostium dignum arbitratur?

Ecce me,

Acanthio, quem quaeris.

Nusquamst disciplina ignavior.

Quae té malae res ágitant?

Multae, ere, te átque me.

Quid ést negoti?

Périimus.

Principium id inimicis dato.

At tibi sortito id optigit.

Loquere íd negoti quidquid est.

Placide, volo adquiescere.

tua causa rupi ramites, iam dudum sputo sanguinem.

Resinam ex melle Aegyptiam vorato, salvom feceris.

At edepol tu calidam picem bibito, aegritudo abscesserit.

Hóminem ego iracundiorem quam te novi neminem.

At ego maledicentiorem quam te novi neminem.

Sin saluti quod tibi esse censeo, id consuadeo?

Apage istiusmodi salutem, cum cruciatu quae advenit.

Dic mihi, an boni quid usquamst, quod quisquam uti possiet

sine malo omni, aut ne laborem capias cum illo uti voles?

Nescio ego istaec: philosophari numquam didici neque scio.

ego bonum, malum quo accedit, mihi dari haud desidero.

Cedo tuam mihi dexteram, agedum, Acanthio.

Em dabitur, tene.

Vin tu te mihi obsequentem esse an nevis?

Opera licet

experiri, qui me rupi causa currendo tua,

ut quae scirem scire actutum tibi liceret.

Liberum

caput tibi faciam cis paucos mensis.

Palpo percutis.

Egon ausim tibi usquam quicquam facinus falsum proloqui?

quin iam prius quam sum elocutus, scis si mentiri volo.

Ah,

lassitudinem hercle verba tua mihi addunt, enicas.

Sicine mi obsequens es?

Quid vis faciam?

Tun? id quod volo.

Quid id est igitur quod vis?

Dicam.

Dice.

At énim placide volo.

Dormientis spectatores metuis ne ex somno excites?

Vae tibi.

Tibi equidem a portu adporto hoc—

Quid fers? dic mihi.

Vim metum, cruciatum curam, iurgiumque atque inopiam.

Perii, tu quidem thensaurum huc mi adportavisti mali.

nullus sum.

Immo es—

Scio iam, miserum dices tu.

Dixi ego tacens.

Quid istuc est mali?

Ne rogites, maxumum infortunium est.

Obsecro, dissolve iam me; nimis diu animi pendeo.

Placide, multa exquirere etiam prius volo quam vapulem.

Hercle vero vapulabis, nisi iam loquere aut hinc abis.

Hoc sis vide, ut palpatur. nullust, quando occepit, blandior.

Obsecro hercle oroque ut istuc quid sit actutum indices,

quandoquidem mihi supplicandum servolo video meo.

Tandem indignus videor?

Immo dignus.

Equidem credidi.

Obsecro, num navis periit?

Salvast navis, ne time.

Quid alia armamenta?

Salva et sana sunt.

Quin tu expedis

quid siet quod me per urbem currens quaerebas modo.

Tu quidem ex óre orationem mi eripis.

Taceo.

Tace.

credo, si boni quid ad te nuntiem, instes acriter,

qui nunc, quom malum audiendumst, flagitas me ut eloquar.

Obsecro hercle te, istuc ut tu mihi malum facias palam.

Eloquar, quandoquidem me oras. tuos pater—

Quid meus pater?

Tuam amicam—

Quid eam?

Vidit.

Vidit? vae misero mihi.

hoc quod te rogo responde.

Quin tu, si quid vis, roga.

Qui potuit videre?

Oculis.

Quo pacto?

Hiantibus.

In hinc dierectus? núgare in re capitali mea.

Qui, malum, ego nugor, si tibi quod me rogas respondeo?

Certen vidit?

Tam hercle certe quám ego te aut tu me vides.

Vbi eam vidit?

Intus intra navem, út prope astitit;

et cum ea confabulatust.

Perdidisti me, pater.

eho tu, eho tu, quin cavisti ne eam videret, verbero?

quin, sceleste, ábstrudebas, né eam conspiceret pater?

Quia negotiosi eramus nos nostris negotiis:

armamentis complicandis et componendis studuimus.

dum haec aguntur, lembo advehitur tuos pater pauxillulo,

neque quisquam hominem conspicatust, donec in navem subit.

Nequiquam, mare, subterfugi á tuis tempestatibus:

equidem me iam censebam esse in terra atque in tuto loco,

verum video med ad saxa ferri saevis fluctibus.

loquere porro, quid sit actum.

Postquam aspexit mulierem,

rogitare occepit cuia esset.

Quid respondit?

Ilico

occucurri atque interpello, matri te ancillam tuae

emisse illam.

Visun est tibi credere id?

Etiam rogas?

sed scelestus subigitare occepit.

Illamne, obsecro?

Mirum quin me subigitaret.

Edepol cor miserum meum,

quod guttatim contabescit, quasi in aquam indideris salem.

perii.

Em istuc unum verbum dixisti verissimum.

stultitia istaec est.

Quid faciam? credo, non credet pater,

si illam matri meae me emisse dicam; post autem mihi

scelus videtur, me parenti proloqui mendacium.

neque ille credet, neque credibile est forma eximia mulierem,

eam me emisse ancillam matri.

Non taces, stultissime?

credet hercle, nam credebat iam mihi.

Metuo miser,

ne patrem prehendat, ut sit gesta res, suspicio.

hoc quod te rogo responde quaeso .

Quaeso quid rogas?

Num esse amicam suspicari visus est?

Non visus est.

quin quicque ut dicebam mihi credebat.

Verum, ut tibi quidem

visus est.

Non, sed credebat.

Vae mihi misero, nullus sum.

sed quid ego hic in lamentando pereo, ad navem non eo?

sequere.

Si istac ibis, commodum obviam venies patri;

postea aspiciet te timidum esse atque exanimatum: ilico

retinebit, rogitabit unde illam emeris, quanti emeris:

timidum temptabit te.

Hac ibo potius. iam censes patrem

abiisse a portu?

Quin ea ego huc praecucurri gratia,

ne te opprimeret imprudentem atque electaret.

Optime.—

Miris modis di ludos faciunt hominibus

mirisque exemplis somnia in somnis danunt.

velut ego nocte hac quae praeteriit proxuma

in somnis egi satis et fui homo exercitus.

mercari visus mihi sum formosam capram;

ei ne noceret quam domi ante habui capram

neu discordarent, si ambae in uno essent loco,

posterius quam mercatus fueram, visus sum

in custodelam simiae concredere.

ea simia adeo post haud multo ad me venit,

male mihi precatur et facit convicium:

ait sése illius opera atque adventu caprae

flagitium et damnum fecisse haud mediocriter;

dicit capram, quam dederam servandam sibi,

suaé uxoris dotem ambedisse oppido.

mi illud videri mirum, ut una illaec capra

uxoris simiai dotem ambederit.

instare factum simia, atque hoc denique

respondet, ni properem illam ab sese abducere,

ad me domum intro ad uxórem ducturum meam.

atque oppido hercle bene velle illi visus sum,

ast non habere cui commendarem capram;

quo magis quid facerem cura cruciabar miser.

interea ad me haedus visust adgredirier,

infit mihi praedicare, sese ab simia

capram abduxisse, et coepit inridere me;

ego énim lugere atque abductam illam aegre pati.

hoc quam ad rem credam pertinere somnium,

nequeo invenire; nisi capram illam suspicor

iam me invenisse quae sit aut quid voluerit.

ad portum hinc abii mane cum luci simul;

postquam id quod volui transegi, atque ego conspicor

navem ex Rhodo quast héri advectus filius;

conlibitumst illuc mihi nescio qui visere:

inscendo in lembum átque ad navem devehor.

atque égo illi aspicio forma eximia mulierem,

filius quam advexit meus matri ancillam suae.

quam ego postquam aspexi, non ita amo ut sani solent

homines, sed eodem pacto ut insani solent.

amavi hercle equidem ego olim in adulescentia,

verum ad hoc exemplum numquam, ut nunc insanio.

unum quidem hercle iam scio, periisse me;

vosmet videte ceterum quanti siem.

nunc hoc profecto sic est: haec illast capra;

verum hercle simia illa atque haedus mihi malum

adportant, atque eos esse quos dicam hau scio.

sed conticiscam, nam eccum it vicinus foras.

Profecto ego illunc hircum castrari volo,

ruri qui vobis exhibet negotium.

Nec omen illud mihi nec auspicium placet.

quasi hircum metuo ne uxor me castret mea.

atque illius haec nunc simiae partis ferat.

I tu hinc ad villam atque istos rastros vilico

Pisto ipsi facito coram ut tradas in manum.

uxori facito ut nunties, negotium

mihi esse in urbe, ne me exspectet; nam mihi

tris hodie litis iudicandas dicito.

ei, et hoc memento dicere.

Numquid amplius?

Tantumst.

Lysimache, salve.

Euge, Demipho,

salveto. quid agis? quid fit?

Quod miserrumus.

Di melius faxint.

Di hoc quidem faciunt.

Quid est?

Dicam, si videam tibi esse óperam aut otium.

Quamquam negotiumst, si quid vis, Demipho,

non sum occupatus umquam amico operam dare.

Benignitatem tuam mi experto praedicas.

quid tibi ego aetatis videor?

Acherunticus,

senex vetus, decrepitus.

Pervorse vides.

puer súm, Lysimache, septuennis.

Sanun es,

qui puerum te esse dicas?

Vera praedico.

Modo hercle in mentem venit, quid tu diceres:

senex quom extemplo est, iam nec sentit nec sapit,

aiunt solere eum rusum repuerascere.

Immo bis tanto valeo quam valui prius.

Bene hercle factum, et gaudeo.

Immo si scias,

oculis quoque etiam plus iam video quam prius.

Benest.

Malae rei dico.

Iam istuc non benest.

Sed ausimne ego tibi eloqui fideliter?

Audacter.

Animum advorte.

Fiet sedulo.

Hodie ire in ludum occepi litterarium,

Lysimache. ternas scio iam.

Quid ternas?

Amo.

Tun capite cano amas, senex nequissime?

Si canum seu istuc rutilum sive atrumst, amo.

Ludificas nunc tu me hic, opinor, Demipho.

Decide collum stanti, si falsum loquor;

vel, ut scias me amare, cape cultrum ac seca

digitum vel aurem vel tu nasum vel labrum:

si movero me seu secari sensero,

Lysimache, auctór sum ut me amando enices.

Si umquam vidistis pictum amatorem, em illic est.

nam meo quidem animo vetulus decrepitus senex

tantidemst quasi sit signum pictum in pariete.

Nunc tu me, credo, castigare cogitas.

Egon té?

Nihil est iam quod tu mihi suscenseas:

fecere tale ante alii spectati viri.

humanum amarest, humanum autem ignoscerest:

ne sís me obiurga, hoc non voluntas me impulit.

Quin non obiurgo.

At ne deteriorem tamen

hoc facto ducas.

Egon te? ah, ne di siverint.

Vide sís modo etiam.

Visumst.

Certen?

Perdis me.

hic homo ex amore insanit. numquid vis?

Vale.

Ad portum propero, nam ibi mihi negotium est.

Bene ambulato.

Bene vale.—

Bene sit tibi.

quin mihi quoque etiamst ad portum negotium.

nunc adeo ibo illuc. séd optume gnatum meum

video eccum. opperiar hominem. hoc nunc mihi viso opust,

huic persuadere quo modo potis siem,

ut illam vendat neve det matri suae;

nam ei dono advexe audivi. sed praecauto opust,

ne hic illam me animum adiecisse aliqua sentiat.

Homó me misérior nullúst aeque, opínor,

neque ádvorsa cuí plura sínt sempitérna;

satin quídquid est, quam rem agere óccepi,

proprium nequit mihi evenire quod cupio?

ita míhi mala res aliqua óbicitur,

bonum quaé meum comprimit cónsilium.

míser amicam míhi paravi, ánimi causa, pretio † eripui,

ratús clam patrém me meúm posse habere:

is rescivit et vidit, et perdidit me;

neque is cum roget quid loquar cogitatumst,

ita animi decem in pectore incerti certant.

nec quid corde nunc consili capere possim

scio, tantus cum cura meost error animo,

dum servi mei perplacet mihi consilium,

dum rursum haud placet nec pater potis videtur

induci ut putet matri ancillam emptam esse illam.

nunc si dico ut res est atque illam mihi me

emisse indico, quem ad modum existumet me?

atque illam abstrahat, trans mare hinc venum asportet;

scio saevos quam sit, domo doctus. igitur

hócine est amare? arare mavelim, quam sic amare.

iam hínc olim invitum domo extrusit ab se,

mercatum ire iussit: ibi hoc malum ego inveni.

úbi voluptatem aegritudo vincat, quid ibi inest amoeni?

nequíquam abdidi, abscondidi, abstrusam habebam:

muscast meus pater, nil potest clam illum haberi,

néc sacrum nec tam profanum quicquam est, quin ibi ilico adsit.

nec, qui rebus meis confidam mi ulla spes in corde certast.

Quíd illuc est quod solus secum fabulatur filius?

sollicitus mihí nescio qua re videtur.

Attatae,

meus patér hic quidem est quem video. ibo, adloquar. quid fit, pater?

Vnde incedis, quid festinas, gnate mi?

Recte, pater.

Ita volo, sed istúc quid est, tibi quod commutatust color?

numquid tibi dolet?

Nescio quid meo animost aegre, pater.

poste hac nocte non quievi satis mea ex sententia.

Per mare ut vectu's vectus es , nunc oculi terram mirantur tui.

Magis opinor—

Id est profecto; verum actutum abscesserit.

ergo edepol palles. si sapias, eas ac decumbas domi.

Otium non est: mandatis rebus praevorti volo.

Cras agito, perendie agito.

Saepe ex te audivi, pater:

rei mandatae omnis sapientis primum praevorti decet.

Age igitur; nolo advorsari tuam advorsum sententiam.

Salvos sum, siquidem ísti dicto solida et perpetuast fides.

Quid illuc est quod ille á me solus se in consilium sevocat?

iam nón vereor ne illam me amare hic potuerit resciscere;

quippe haud etiam quicquam inepte feci, amantes ut solent.

Res adhuc quidem hercle in tutost, nam hunc nescire sat scio

de illa amica; quod si sciret, esset alia oratio.

Quin ego hunc adgredior de illa?

Quin ego hinc me amolior?

eo ego, ut quae mandata amicus amicis tradam.

Immo mane;

paucula etiam sciscitare prius volo.

Dic quid velis.

Vsquene valuisti?

Perpetuo recte, dum quidem illic fui;

verum in portum huc ut sum advectus, nescio qui animus mihi dolet.

Nausea edepol factum credo; verum actutum abscesserit.

sed quid ais? ecquam tu advexti tuae matri ancillam e Rhodo?

Advexi.

Quid? ea ut videtur mulier?

Non edepol mala.

Vt moratast?

Nullam vidi melius mea sententia.

Mihi quidem edepol visast, quom illam vidi.

Eho an vidisti, pater?

Vidi. verum non ex usu nostrost, neque adeo placet.

Qui vero?

Quia †non nostra formam habet dignam domo.

nihil opust nobis ancilla nisi quae texat, quae molat,

lignum caedat, pensum faciat, aedis verrat, vapulet,

quaé habeat cottidianum familiae coctum cibum:

horunc illa nihilum quicquam facere poterit.

Admodum.

ea causa equidem illam emi, dono quam darem matri meae.

Ne duas, neve te advexisse dixeris.

Di me adiuvant.

Labefacto paulatim. verum quod praeterii dicere,

neque illa matrem satis honeste tuam sequi poterit comes,

neque sinam.

Qui vero?

Quia illa forma matrem familias

flagitium sit si sequatur; quando incedat per vias,

contemplent, conspiciant omnes, nutent, nictent, sibilent,

vellicent, vocent, molesti sint; occentent ostium:

impleantur élegeorum meae fores carbonibus.

atque, ut nunc sunt maledicentes homines, uxori meae

mihique obiectent lenocinium facere. nam quid eost opus?

Hercle qui tu recte dicis, et tibí adsentior.

sed quid illá nunc fiet?

Recte. ego emero matri tuae

ancillam viraginem aliquam non malam, forma mala,

ut matrem addecet familias, aut Syram aut Aegyptiam:

ea molet, coquet, conficiet pensum, pinsetur flagro,

neque propter eam quicquam eveniet nostris foribus flagiti.

Quid si igitur reddatur illi unde empta est?

Minime gentium.

Dixit se redhibere, si non placeat.

Nihil istoc opust:

litigari nolo ego usquam, tuam autem accusari fidem;

multo edepol si quid faciendumst facere damni mavolo,

quam opprobramentum aut flagitium muliebre exferri domo.

me tibi illam posse opinor luculente vendere.

Dum quidem hercle ne minoris vendas quám ego emi, pater.

Tace modo: senex est quidam, qui illam mandavit mihi

ut emerem aut ad istanc faciem.

At mihi quidam adulescens, pater,

mandavit ad illam faciem, ita ut illaec est, emerem sibi.

Viginti minis opinor posse me illam vendere.

At ego si velim, iam dantur septem et viginti minae.

At ego—

Quin ego, inquam—

Ah, nescis quid dicturus sum, tace.

tris minas accudere etiam possum, ut triginta sient.

Quo vortisti?

Ad illum qui emit.

Vbinamst is homo gentium?

Eccillum video. iubet quínque me addere etiam nunc minas.

Hercle illunc divi infelicent, quisquis est.

Ibidem mihi

etiam nunc adnutat addam sex minas.

Septem mihi.

Numquam edepol me vincet hodie.

Commodis poscit, pater.

Nequiquam poscit: ego habeo.

At illic pollicitust prior.

Nihili facio.

Quinquaginta poscit.

Non centum datur.

potine ut ne licitere advorsum mei animi sententiam?

maximam hercle habebis praedam: ita ille est, quoi emitur, senex;

sanus non est ex amore illius. quod posces feres.

Certe edepol adulescens ille, cui ego emo, efflictim perit

eius amore.

Multo hercle ille magis senex, si tu scias.

Numquam edepol fuit neque fiet ille senex insanior

ex amore quam ille adulescens cui ego do hanc operam, pater.

Quiesce, inquam. istanc rém ego recte videro.

Quid ais?

Quid est?

Non ego illám mancupio accepi.

Sed ille illam accipiet. sine.

Non potes tu lege vendere illam.

Ego aliquid videro.

Post autem communest illa mihi cum álio. qui scio

quid sit ei animi, venirene eam velit an non velit?

Ego scio velle.

At pol ego esse credo aliquem qui non velit.

Quid id mea refert?

Quia illi suam rem esse aequomst in manu.

Quid ais?

Communis mihi illa est cum illo: is hic nunc non adest.

Prius respondes quam rogo.

Prius tú emis quam vendo, pater.

nescio, inquam, velit ille illam necne abalienarier.

Quid? illi quoidam qui mandavit tibi si emetur, tum volet,

sí ego emo illi qui mandavit, tum ille nolet? nihil agis.

numquam edepol quisquam illam habebit potius quam ille quem ego volo.

Certumnest?

Censen certum esse? quin ad navem iam hinc eo,

ibi venibit.

Vin me tecum illo ire?

Nolo.

Non places.

Meliust te, quae sunt mandatae res tibi, praevortier.

Tu prohibes.

At me incusato: te fecisse sedulo.

ad portum ne bitas, dico iam tibi.

Auscultabitur.

Ibo ad portum. ne hic resciscat, cauto opust: non ipse emam,

sed Lysimacho amico mandabo. is se ad portum dixerat

ire dudum. me moror quom hic asto.—

Nullus sum, occidi.

Pentheum diripuisse aiunt Bacchas: nugas maximas

fuisse credo, praeut quo pacto égo divorsus distrahor.

cur ego vivo? cur non morior? quid mihist in vita boni?

certumst, ibo ad medicum atque ibi me toxico morti dabo,

quando id mi adimitur, qua causa vitam cupio vivere.

Mane, mane obsecro, Charine.

Quis me revocat?

Eutychus,

tuos amicus et sodalis, simul vicinus proxumus.

Non tu scis, quantum malarum rerum sustineam.

Scio;

omnia ego istaec auscultavi ab ostio, omnem rem scio.

Quid id est quod scis?

Tuos pater volt vendere—

Omnem rem tenes.

Tuam amicam.

Nimium multum scis.

Tuis ingratiis.

Plurimum tu scis. sed qui scis esse amicam illam meam?

Tute heri ipsus mihi narrasti.

Satin ut oblitus fui,

tibi me narravisse?

Hau mirumst factum.

Te nunc consulo.

responde: quo leto censes me ut peream potissimum?

Non taces? cave tu istuc dixis.

Quid vis me igitur dicere?

Vin patri sublinere pulchre me os tuo?

Sane volo.

Visne eam ad portum—

Qui potius quam voles?

Atque eximam

mulierem pretio?

Qui potius quam auro expendas?

Vnde erit?

Achillem orabo, aurum ut mihi det, Hector qui expensus fuit.

Sanun es?

Pol sanus si sim, non te medicum mi expetam.

Tanti quanti poscit, vin tanti illam emi?

Auctarium

adicito vel mille nummum plus quam poscet.

Iam tace.

sed quid ais? unde erit argentum quod des, quom poscet pater?

Invenietur, exquiretur, aliquid fiet; enicas.

Iam istuc 'aliquid fiet' metuo.

Quin taces?

Muto imperas.

Satin istuc mandatumst?

Potin ut aliud cures?

Non potest.

Bene vale.

Non edepol possum prius quam tu ad me redieris.

Melius sanus sis.

Vale, vince ét me serva.

Ego fecero.

domi maneto me.

Ergo actutum face cum praeda recipias.—

Amíce amico operam dedi: vicinus quod rogavit,

hoc emi mercimonium. mea es tu, sequere sane.

ne plora: nimis stulte facis, oculos corrumpis tales.

quin tibi quidem quod rideas magis est, quam ut lamentere.

Amabo ecastor, mi senex, eloquere—

Exquire quidvis.

Cur emeris me.

Tene ego? ut quod imperetur facias,

item quod tu mihi si imperes, ego faciam.

Facere certumst

pro copia et sapientia quae te velle arbitrabor.

Laboriosi nil tibi quicquam operis imperabo.

Namque edepol equidem, mi senex, non didici baiolare

nec pecua ruri pascere nec pueros nutricare.

Bona si esse vis, bene erit tibi.

Tum pol ego perii misera.

Qui?

Quia illim unde huc advecta sum, malis bene esse solitumst.

Quasi dicas nullam mulierem bonam esse.

Haud equidem dico,

nec mos meust ut praedicem quod ego omnis scire credam.

Oratio edepol pluris est huius quam quanti haec emptast.

rogare hoc unum te volo.

Roganti respondebo.

Quid ais tu? quid nomen tibi dicam esse?

Pasicompsae.

Ex forma nomen inditumst. sed quid ais, Pasicompsa?

possin tu, si usus venerit, subtemen tenue nere?

Possum.

Si tenue scis, scio te uberius posse nere.

De lanificio neminem metuo, una aetate quae sit.

Bonam hercle te et frugi arbitror, matura iam † inde aetate

quom scis facere officium tuom, mulier.

Pol docta didici.

operam accusari non sinam meam.

Em istaec hercle res est.

ovem tibi eccillam dabo, natam annos sexaginta,

peculiarem.

Mi senex, tam vetulam?

Generis graecist;

eam si curabis, perbonast, tondetur nimium scite.

Honoris causa quidquid est quod dabitur gratum habebo.

Nunc, mulier, ne tu frustra sis, mea non es, ne arbitrere.

Dic igitur quaeso, quoia sum?

Tuo ero redempta es rursum;

ego te redemi, ílle mecum oravit.

Animus rediit,

si mecum servatur fides.

Bono animo es, liberabit

ille te homo: ita edepol deperit, atque hodie primum vidit.

Ecastor iam bienniumst, quom mecum rem coe+pit.

nunc, quando amicum te scio esse illius, indicabo.

Quid ais tu? iam bienniumst, quom tecum rém habet?

Certo;

et intér nos coniuravimus, ego cum illo et ille mecum:

ego cum viro et ílle cum muliere, nisi cum illo aut ille mecum,

neuter stupri causa caput limaret.

Di immortales,

etiam cum uxore non cubet?

Amabo, án maritust?

neque est neque erit.

Nolim quidem. homo hercle periuravit.

Nullum adulescentem plus amo.

Puer est ille quidem, stulta.

nam illi quidem hau sane diust quom dentes exciderunt.

Quid, dentes?

Nihil est. sequere sis. hunc me diem unum oravit

ut apud me praehiberem locum, ideo quia uxor rurist.—

Tandem impetravi ut egomet me corrumperem:

emptast amica clam uxorem et clam filium.

certumst, antiqua recolam et servibo mihi.

decurso spatio breve quod vitae relicuomst

voluptáte, vino et amore delectavero.

nam hanc se bene habere aetatem nimiost aequius.

adulescens quom sis, tum quom est sanguis integer,

rei tuae quaerundae convenit operam dare;

demum igitur quom sis iam senex, tum in otium

te conloces, dum potes ames: id iam lucrumst

quod vivis. hoc ut dico, factis persequar.

interea tamen huc intro ad me invisam domum:

uxor me exspectat iam dudum esuriens domi;

iam iurgio enicabit, si intro rediero.

verum hercle postremo, utut est, non ibo tamen,

sed hunc vicinum prius conveniam quam domum

redeam; ut mihi aedis aliquas conducat volo,

ubi habitet istaec mulier. atque eccum it foras.

Adducam ego illum iam ad te, si convenero.

Me dicit.

Quid ais, Demipho?

Est mulier domi?

Quid censes?

Quid si visam?

Quid properas? mane.

Quid faciam?

Quod opust facto facito ut cogites.

Quid cogitem? equidem hercle opus hoc facto existimo,

ut illo íntro eam.

Itane vero, vervex? intro eas?

Quid aliud faciam?

Prius hoc ausculta, atque ades:

prius etiamst, quod te facere ego aequom censeo.

nam nunc si illuc intro ieris, amplecti voles,

confabulari atque osculari.

Tu quidem

meum animum gestas: scis quid acturus siem.

Pervorse facies.

Quodne ames—

Tanto minus.

ieiunitatis plenus, anima foetida,

senex hircosus tu osculere mulierem?

utíne adveniens vomitum excutias mulieri?

scio pol te amare, quom istaec praemonstras mihi.

Quid si igitur unum faciam hoc? si censes, coquom

aliquem arripiamus, prandium qui percoquat

apud te hic usque ad vesperum.

Em istuc censeo.

nunc tu sapienter loquere atque amatorie.

Quid stamus? quin ergo imus atque obsonium

curamus, pulchre ut simus?

Equidem te sequor.

atque hercle invenies tu locum illi, si sapis:

nullum hercle praeter hunc diem illa apud med erit.

metuo ego uxórem, cras si rure redierit

ne illam hic offendat.

Res parata est, sequere me.—

Súmne ego homo miser, qui nusquam bene queo quiescere?

si domi sum, foris est animus, sin foris sum, animus domist.

ita mi in pectore atque in corde facit amor incendium:

ni ex oculis lacrumae defendant, iam ardeat credo caput.

spem teneo, salutem amisi; redeat an non, nescio:

si opprimit pater quod dixit, exsulatum abiit salus;

sin sodalis quod promisit fecit, non abiit salus.

sed tamen dem si podagrosis pedibus esset Eutychus,

iam a portu rediisse potuit. id illi vitium maxumumst,

quod nimis tardus est advorsum mei animi sententiam.

sed in est, quem currentem video? ípsus est. ibo obviam.

nunc, quod restat, ei disperii: voltus neutiquam huius placet;

tristis incédit (pectus ardet, haereo), quassat caput.

Eutyche.

Eu, Charine.

Prius quam recipias anhelitum,

uno verbo eloquere: ubi égo sum? hicine an apud mortuos?

Neque apud mortuos neque hic es.

Salvos sum, immortalitas

mihi data est: hic emit illam, pulchre os sublevit patri.

impetrabilior qui vivat nullus est. dice, obsecro:

si neque hic neque Acherunti sum, úbi sum?

Nusquam gentium.

Disperii, illaec interemit me modó oratio.

Odiosast oratio, cum rém agas longinquom loqui.

Quidquid est, ad capita rerum perveni.

Primum omnium:

periimus.

Quin tu illud potius nuntias quod nescio?

Mulier alienata est abs te.

Eutyché, capital facis.

Qui?

Quia aequalem et sodalem, liberum civem, enicas.

Ne di sierint.

Demisisti gladium in iugulum: iam cadam.

Quaeso hercle, animum ne desponde.

Nullust quem despondeam.

loquere porro aliam malam rem. cui est empta?

Nescio.

iam addicta atque abducta erat, quom ad portum venio.

Vae mihi,

montis tu quidem mali in me ardentis iam dudum iacis.

perge, excrucia, carnufex, quandoquidem occepisti semel.



Non tibi istuc mágis dividiaest, quam mihí hodie fuit.

Dic, quis emit?

Nescio hercle.

Em istúcinest operam dare

bonum sodalem?

Quid me facere vis?

Idem quod me vides,

ut pereas. quin percontatu's percontatus es , hominis quae facies foret

qui illam emisset: eo si pacto posset indagarier

mulier? heu me miserum.

Flere omitte, istuc quod nunc agis.

Quid ego feci?

Perdidisti me et fidem mecum tuam.

Di sciunt culpam meam istanc non esse ullam.

Eugepae,

deos absentis testis memoras: quí ego istuc credam tibi?

Quia tibi in manu est quod credas, ego quod dicam, id mi in manust.

De istac ré argutus es, ut par pari respondeas,

ad mandata claudus caecus mutus mancus debilis.

promittebas te os sublinere meo patri: egomet credidi

homini docto rem mandare, is lapidi mando maximo.

Quid ego facerem?

Quid tu faceres? men rogas? requireres,

rogitares quis esset aut unde esset, qua prosapia,

civisne esset an peregrinus.

Civem esse aibant Atticum.

Vbi habitaret invenires saltem, si nomen nequis.

Nemo aiebat scire.

At saltem hóminis faciem exquireres.

Feci.

Qua forma esse aiebant igitur ?

Ego dicam tibi:

canum, varum, ventriosum, bucculentum, breviculum,

subnigris oculis, oblongis malis, pansam aliquantulum.

Non hominem mihi, sed thensaurum nescio quem memoras mali.

numquid est quod dicas aliud de illo?

Tantum, quod sciam.

Edepol ne ille oblongis malis mihi dedit magnum malum.

non possum durare, certumst exulatum hinc ire me.

sed quam capiam civitatem, cogito, potissimum:

Megares, Eretriam, Corinthum, Chalcidem, Cretam, Cyprum,

Sicyonem, Cnidum, Zacynthum, Lesbiam, Boeotiam.

Cur istuc coeptas consilium?

Quia enim me adflictat amor.

Quid tu ais? quid cum illuc, quo nunc ire paritas, veneris,

sí ibi amare forte occipias atque item eius sit inopia,

iam inde porro aufugies, deinde item illinc, sí item evenerit?

quis modus tibi exílio tandem eveniet, qui finis fugae?

quae patria aut domus tibi stabilis esse poterit? dic mihi.

cedo, si hac urbe abis, amorem te hic relicturum putas?

si id fore ita sat animo acceptum est, certum id, pro certo si habes,

quanto te satiust rus aliquo abire, ibi esse, ibi vivere

adeo dum illius te cupiditas atque amor missum facit?

Iam dixisti?

Dixi.

Frustra dixti. hoc mihi certissumumst.

eo domum, patrem atque matrem ut meos salutem, postea

clam patrem patria hac effugiam, aut aliquid capiam consili.—

Vt corripuit se repente atque abiit. heu misero mihi,

si ille abierit, mea factum omnes dicent esse ignavia.

certumst praeconum iubere iam quantum est conducier,

qui illam investigent, qui inveniant. post ad praetorem ilico

ibo, orabo, ut conquaestores det mi in vicis omnibus;

nam mihi nil relicti quicquam áliud iam esse intellego.—

Quoniam a viro ad me rus advenit nuntius,

rus non iturum, feci ego ingenium meum,

reveni, ut illum persequar qui me fugit.

sed anum non video consequi nostram Syram.

atque eccam incedit tandem. quin is ocius?

nequeo mecastor, tantum hoc onerist quod fero.

Quid oneris?

Annos octoginta et quattuor;

et eodem accedit servitus, sudor, sitis:

simul haec quae porto deprimunt.

Aliquid cedo

qui hánc vicini nostri áram augeam.

da sane hanc virgam lauri. abi tu intro.

Eo.—

Apollo, quaeso te, ut des pacem propitius,

salutem et sanitatem nostrae familiae,

meoque ut parcas gnato pace propitius.

Disperii, perii misera, vae miserae mihi.

Satin tu sana es, obsecro? quid eiulas?

Dorippa, mea Dorippa.

Quid clamas, obsecro?

Nescio quaest mulier intus hic in aedibus.

Quid, mulier?

Mulier meretrix.

Veron serio?

Nimium scis sapere, ruri quae non manseris.

quamvis insipiens poterat persentiscere



illam esse amicam tui viri bellissumi.

Credo mecastor.

Ei hac mecum, ut videas semul

tuam Alcumenam paelicem, Iuno mea.—

Ecastor vero istuc eo quantum potest.—

Parumne ést malai rei, quod amat Demipho,

ni sumptuosus insuper etiam siet?

decem sí vocasset summos ad cenam viros,

nimium obsonavit. sed coquos, quasi in mari

solét hortator remiges hortarier,

ita hortabatur. egomet conduxi coquom.

sed eum demiror non venire, ut iusseram.

sed quinam hinc a nobis exit? aperitur foris.

Miserior mulier me nec fiet, nec fuit,

tali viro quae nupserim. heu miserae mihi.

em quoi te et tua, quae tu habeas, commendes viro,

em quoi decem talenta dotis detuli,

haec ut viderem, ut ferrem has contumelias.

Perii hercle, rure iam rediit uxor mea:

vidisse credo mulierem in aedibus.

sed quae loquatur exaudire hinc non queo.

accedam propius.

Vae miserae mi.

Immo mihi.

Disperii.

Equidem hercle oppido perii miser.

vidit. ut te omnes, Demipho, di perduint.

Pol hoc est, ire quod rus meus vir noluit.

Quid nunc ego faciam nisi uti ádeam atque adloquar?

iubet salvere suos vir uxorem suam.

urbani fiunt rustici?

Pudicius

faciunt, quam ílli qui non fiunt rustici.

Num quid delinquont rustici?

Ecastor minus

quam urbani, et multo minus mali quaerunt sibi.

Quid autem urbani deliquerunt? dic mihi,

cupio hercle scire.

Sed tu me temptas sciens.

quoia illa mulier intust?

Vidistine eam?

Vidi.

Quoia ea sit rogitas?

Resciscam tamen.

Vin dicam quoiast? illa—illa edepol—vae mihi,

nescio quid dicam.

Haeres.

Haud vidi magis.

Quin dicis?

Quin si liceat—

Dictum oportuit.

Non possum, ita instas; urges quasi pro noxio.

Scio, innóxiu's innoxius es .

Audacter quam vis dicito.

Dic igitur.

Dicam.

At qui dicundum est tamen.

Illast—etiam vis nomen dicam?

Nihil agis,

manufesto teneo in noxia.

Qua noxia?

ista quidem illa est.

Quae illa est?

Illa—

†Iohia

Iam—si nihil usus esset, iam non dicerem.

Non tu scis quae sit illa?

Immo iam scio:

de istac sum iudex captus.

Iudex? iam scio:

nunc tu in consilium istam advocavisti tibi.

Immo sic: séquestro mihi datast.

Intellego.

Nihil hercle istius quicquam est.

Numero purigas.

Nimium negoti repperi. enim vero haereo.

Agite ite actutum, nam mi amatori seni

coquendast cena. átque, quom recogito,

nobis coquendast, non quoi con ducti sumus.

nam quí amat quod amat sí habet, id habet pro cibo:

videre, amplecti, ósculari, álloqui;

sed nos confido onustos redituros domum.

ite hac. sed eccum qui nos conduxit senex.

Ecce autem perii, coquos adest.

Advenimus.

Abi.

Quid, abeam?

St, abi.

Abeam?

Abi.

Non estis cenaturi?

Iam saturi sumus.

Sed—

Intérii.

Quid ais tu? etiamne haec illi tibi

iusserunt ferri, quos inter iudex datu's datus es ?

Haecin tua est amica, quam dudum mihi

te amare dixti, quom obsonabas?

Non taces?

Satis scítum filum mulieris. verum hercle anet.

Abin díerectus?

Haud malast.

At tu malu's malus es .

Scitam hercle opinor concubinam hanc.

Non abis?

non ego sum qui te dudum conduxi.

Quid est?

immo hercle tu istic ipsus.

Vae misero mihi.

Nempe uxor rurist tua, quam dudum dixeras

te odisse aeque atque anguis.†

Egone istuc dixi tibi?

Mihi quidem hercle.

Ita me amabit Iuppiter,

uxor, ut ego illud numquam dixi.

Etiam negas?

palam istaec fiunt, te me odisse.

Quin nego.

Non, non te odisse aiebat, sed uxorem suam;

et uxórem suam ruri esse aiebat.

Haec east.

quid mihi molestu's molestus es ?

Quia novisse me negas;

nisi metuis tu istanc.

Sapio, nam mihi unicast.

Vin me experiri?

Nolo.

Mercedem cedo.

Cras petito; dabitur. nunc abi.

Heu miserae mihi.

Nunc ego verum illud verbum esse experior vetus:

aliquid mali esse propter vicinum malum.

Cur hic astamus? quin abimus? incommodi

si quid tibi evénit, id non est culpa mea.

Quin me eradicas miserum.

Scio iam quid velis:

nempe me hínc abire vis.

Volo inquam.

Abibitur.

drachmam dato.

Dabitur.

Dari ergo sis iube.

dari pótest interea dum illi ponunt.

Quin abis?

potine ut molestus ne sis?

Agite apponite

obsonium istuc ante pedes illi seni.

haec vasa aut mox aut cras iubebo abs te peti

sequimíni.—

Fortasse te illum mirari coquom,

quod venit atque haec attulit. dicam quid est.

Non miror si quid damni facis aut flagiti.

nec pol ego patiar, sic me nuptam tam male

measque in aedis sic scorta obductarier.

Syra, i, rogato meum patrem verbis meis,

ut veniat ad me iam simul tecum.—

Eo.—

Nescis negoti quid sit, uxor, obsecro.

conceptis verbis iam iusiurandum dabo,

me numquam quicquam cum illa—iamne abiit Syra?

perii hercle. ecce autem haec abiit. vae misero mihi.

at te, vicine, di deaeque perduint,

cum tua amíca cumque amationibus.

suspicione implevit me indignissime,

concivit hostis dómi: uxór acerrumast.

ibo ad forum atque haec Demiphoni éloquar,

me istanc capillo protracturum esse in viam,

nisi hinc abducit quo volt ex hisce aedibus.

uxor, heus uxor, quamquam tu irata es mihi,

iubeas, si sapias, haec intró auferrier:

eadem licebit mox cenare rectius.—

Era quo me misit, ad patrem, non est domi:

rus abiisse aibant. nunc domum renuntio.

Defessus sum urbem totam pervenarier:

nihil investigo quicquam de illa muliere.

sed mater rure rediit, nam video Syram

astare ante aedis. Syra.

Quis est qui me vocat?

Erus atque alumnus tuos sum.

Salve, alumne mi .

Iam mater rure rediit? responde mihi.

Sua quidem salute ac familiai maxuma.

Quid istúc negotist?

Tuos pater bellissumus

amicam adduxit intro in aedis.

Quo modo?

Adveniens mater rure eam offendit domi.

Pol haud censebam istarum esse operarum patrem.

etiam nunc mulier intust?

Etiam.

Sequere me.—

Ecastor lege dura vivont mulieres

multoque iniquiore miserae quam viri.

nam si vir scortum duxit clam uxorem suam,

id si rescivit uxor, impunest viro;

uxor virum si clam domo egressa est foras,

viro fit causa, exigitur matrimonio.

utinam lex esset eadem quae uxori est viro;

nam uxor contenta est, quae bona est, uno viro:

qui minus vir una uxore contentus siet?

ecastor faxim, si itidem plectantur viri,

si quis clam uxorem duxerit scortum suam,

ut illae éxiguntur quae in se culpam commerent,

plures viri sint vidui quam nunc mulieres.—

Límen superum ínferumque, salve, simul autem vale:

hunc hodie postremum extollo mea domo patria pedem.

usus, fructus, victus, cultus iam mihi harunc aedium

interemptust, interfectust, alienatust. occidi.

di penates meum parentum, familiai Lar pater,

vobis mando, meum parentum rem bene ut tutemini.

ego mihi alios deos penatis persequar, alium Larem,

aliam urbem, aliam civitatem: ab Atticis abhorreo;

nám ubi mores deteriores increbrescunt in dies,

ubi qui amici, qui infideles sint nequeas pernoscere

ubique id eripiatur, animo tuo quod placeat maxume,

ibi quidem si regnum detur, non cupita est civitas.

Divom atque hominum quae spectatrix atque era eadem es hominibus,

spem speratam quom obtulisti hanc mihi, tibi grates ago.

ecquisnam deus est, qui mea nunc laetus laetitia fuat?

domi erát quod quaeritabam: sex sodales repperi,

vitam, amícitiam, civitátem, laetitiam, ludum, iocum;

eorum inventu res simitu pessumas pessum dedi,

iram, inimicitiam, maerorem, lacrumas, exilium, inopiam

solitudinem, stultitiam, exitium, pertinaciam .

date, di, quaeso conveniundi mi eius celerem copiam.

Apparatus sum ut videtis: abicio superbiam;

egomet mihi comes, calator, equos, agaso, ármiger,

egomet sum mihi imperator, idem egomet mihi oboedio,

egomet mihi fero quod usust. o Cupido, quantus es.

nam tu quemvis confidentem facile tuis factis facis,

eundem ex confidente actutum diffidentem denuo.

Cogito quonam égo illum curram quaeritatum.

Certa res

me usque quaerere illam, quoquo hínc abductast gentium;

neque mihi ulla obsistet amnis nec mons neque adeo mare,

nec calor nec frigus metuo neque ventum neque grandinem;

imbrem perpetiar, laborem sufferam, solem, sitim;

non concedam neque quiescam úsquam noctu neque dius

prius profecto quam aut amicam aut mortem investigavero.

Nescio quóia vox ad aures mi advolavit.

Invoco

vos, Lares viales, ut me bene tutetis.

Iuppiter,

estne illic Charinus?

Cives, bene valete.

Ilico

sta, Charine.

Qui me revocat?

Spes, Salus, Victoria.

Quid me voltis?

Ire tecum.

Alium comitem quaerite,

non amittunt hi me comites qui tenent.

Qui sunt ei?

Cura, miseria, aegritudo, lacrumae, lamentatio.

Repudia istos comites atque hoc respice et revortere.

Siquidem mecum fabulari vis, subsequere.

Sta ilico.

Male facis, properantem qui me commorare. sol abit.

Si huc item properes ut istuc properas, facias rectius:

huc secundus ventus nunc est; cape modo vorsoriam:

hic favonius serenust, istic auster imbricus;

hic facit tranquillitatem, iste omnis fluctus conciet.

recipe te ad terram, Charine, huc. nonne ex advorso vides,

nubis atra imberque ut instat? aspice ad sinisteram,

caelum ut est splendore plenum atque ut dei is tuc vorti iubent ?

Religionem illic mi obiecit: recipiam me illuc.

Sapis.

o Charine, contra pariter fer gradum et confer pedem,

porge bracchium.

Prehende. iam tenes?

Teneo.

Tene.

Quo nunc ibas?

Exulatum.

Quid ibi faceres?

Quod miser.

Ne pave, restituam iam ego te in gaudio antiquo ut sies.

maxime quod vis audire, id audies, quod gaudeas

sta ilico, amicus aduenio multum beneuolens .

tuam amicam—

Quid eam?

Vbi sit ego scio.

Tune, obsecro?

Sanam et salvam.

Vbi eam salvam?

Ego scio.

Ego me mavelim.

Potin ut animo sis tranquillo?

Quid si mi animus fluctuat?

Ego istum in tranquillo quieto tuto sistam: ne time.

Obsecro te, loquere propere ubi sit, ubi eam videris.

quid taces? dic. enicas me miserum tua reticentia.

Non longe hinc abest a nobis.

Quin ergo commostras, si vides?†

Non video hercle nunc, sed vidi modo.

Quin égo videam facis?

Faciam.

Longum istuc amantist.

Etiam metuis? omnia

commonstrabo. amicior mihi nullus vivit atque is est

qui illam habet, neque est quoi magis me vélle melius aequóm siet.

Non curo istunc, de illa quaero.

De illa ergo ego dico tibi.

sane hoc non in mentem venit dudum, ut ubi sit dicerem .

Dic igitur, ubi illa est?

In nostris aedibus.

Aedis probas,

si tu vera dicis; pulchre aédificatas arbitro.

sed qui ego istúc credam? vidistin an de audito nuntias?

Egomet vidi.

Quis eam adduxit ad vos?

Vt inique rogas.

quid tua refert, qui cum istac venerit?

Dum istic siet.

vera dicis?

Nil, Charine, te quidem quicquam pudet;

est profecto.

Opta ergo ob istunc nuntium quid vis tibi.

Quid si optabo?

Deos orato ut eius faciant copiam.

Derides.

Servata res est demum, si illam videro.

sed quin ornatum hunc reicio? heus, aliquis actutum huc foras

exite illinc, pallium mi ecferte.

Em, nunc tu mihi places.

Optume advenis, pueré, cape chlamydem atque istic sta ilico,

ut, si haec non sint vera, inceptum hoc itiner perficere exsequar.

Non mihi credis?

Omnia equidem credo quae dicis mihi.

sed quin intro ducis me ad eam, ut videam?

Paulisper mane.

Quid, manebo?

Tempus non est intro eundi.

Enicas.

Non opus est, inquam, nunc intro te ire.

Responde mihi,

qua causa?

Operae non est.

Cur?

Quia non est illi commodum.

Itane? commodum illi non est, quae me amat, quam ego contra amo?

omnibus hic ludificatur me modis. ego stultior,

qui isti credam. commoratur. chlamydem sumam denuo.

Mane parumper atque haec audi.

Cape sis, puere, hoc pallium.

Mater irata est patri vehementer, quia scortum sibi

ob oculos adduxerit in aedis, dum ruri ipsa abest:

suspicatur illam amicam esse illi.

Sonam sustuli.

Eam rem nunc exquirit intus.

Iam machaerast in manu.

Nam si eo ted intro ducam—

Tollo ampullam atque hinc eo.

Mane, mane, Charine.

Erras, me decipere haud potes.

Neque edepol volo.

Quín tu ergo itiner exsequi meum me sinis?

Non sino.

Egomet me moror. tu puere, abi hinc intro ocius.

iam in currum escendi, iam lora ín manus cepi meas.

Sanus non es.

Quin, pedes, vos in curriculum conicitis

in Cyprum recta, quandoquidem pater mihi exilium parat?

Stultus es, noli istuc quaeso dicere.

Certum exsequist,

operam ut sumam ad pervestigandum, ubi sit illaec.

Quin domist.

Nam hic quod dixit, id mentitust.

Vera dixi equidem tibi.

Iam Cyprum veni.

Quin sequere, ut illam videas quam expetis.

Percontatus non inveni.

Matris iam iram neglego.

Porro proficiscor quaesitum. nunc perveni Chalcidem;

video ibi hospitem Zacyntho, dico quid eo advenerim,

rogito quis eam vexerit, quis habeat si íbi indaudiverit.

Quin tu istas omittis nugas ac mecum huc intro ambulas?

Hospes respondit, Zacynthi ficos fieri non malas.

Nil mentitust.

Sed de amica se indaudivisse autumat,

hic Athenis esse.

Calchas iste quidem Zacynthiust.

Navem conscendo, proficiscor ilico. iam sum domi,

iam redii ex exilio. salve, mi sodalis Eutyche:

ut valuisti? quid parentes mei? valent mater pater?

bene vocas, benigne dicis: cras apud te, nunc domi.

sic decet, sic fieri oportet.

†Eloque ni somnias.

hic homo non sanust.

Medicari amicus quin properas mihi ?

Sequere sis.

Sequor.

Clementer quaeso, calces deteris.

audin tu?

Iam dudum audivi.

Pacem componi volo

meo patri cum matre: nam nunc est irata—

I modo.

Propter istanc.

I modo.

Ergo cura.

Quin tu ergo i modo.

tam propitiam reddam, quam quom propitiast Iuno Iovi.—

Quasi tu numquam quicquam adsimile húius facti feceris.

Edepol numquam; cavi ne quid facerem. vix vivo miser.

nam mea uxor propter illam tota in fermento iacet.

At ego expurigationem habebo, ut ne suscenseat.

Sequere me. sed exeuntem filium video meum.

Ad patrem ibo, ut matris iram sibi esse sedatam sciat.

iam redeo.

Placet principium. quid agis? quid fit, Eutyche?

Optima opportunitate ambo advenistis.

Quid rei est?

Vxor tíbi placida ét placatast. cette dextras nunciam.

Di me servant.

Tibi amicam ésse nullam nuntio.

Di te perdant. quid negotist nam, quaeso, istuc?

Eloquar.

animum advortite igitur ambo.

Quin tibi ambo operam damus.

Qui bono sunt genere nati, si sunt ingenio malo,

suapte culpa genere sapiunt, genus ingenio ímprobant.

Verum hic dicit.

Tibi ergo dicit.

Eo illud est verum magis.

nam te istac aetate haud aequom filio fuerat tuo

adulescenti amanti amicam eripere emptam argento suo.

Quid tu ais? Charini amicast illa?

Vt dissimulat malus.

Ille quidem illam sese ancillam matri emisse dixerat.

Propterea igitur tu mercatu's mercatus es , novos amator, vetus puer?

Optume hercle, perge tú , ego ádsistam hinc altrinsecus.

quibus est dictis dignus, usque oneremus ambo.

Nullus sum.

Filio suo qui innocenti fecit tantam iniuriam.

Quem quidem hercle ego, in exilium cum iret, redduxi domum;

nam ibat exulatum.

An abiit?

Etiam loquere, larua?

temperare istac aetate istis decebat artibus.

Fateor, deliqui profecto.

Etiam loquere, larua?

vacuom esse istac ted aetate hís decebat noxiis.

itidem ut tempus anni, aetatem aliam áliud factum condecet;

nam si istuc ius est, senecta aetate scortari senes,

ubi locist res summa nostra publica?

Ei, perii miser.

Adulescentes rei agendae isti magis solent operam dare.

Iam obsecro hercle vobis habete cum porcis, cum fiscina.

Redde illi.

Sibi habeat, iam ut volt per me sibi habeat licet.

Temperi edepol, quoniam ut aliter facias non est copia.

Supplici sibi sumat quid volt ipse ob hanc iniuriam,

modo pacem faciatis oro, ut ne mihi iratus siet.

si hercle scivissem sive adeo ioculo dixisset mihi,

se illam amare, numquam facerem ut illam amanti abducerem.

Eutyche, ted oro, sodalis eius es, sérva et subveni:

hunc senem para me clientem; memorem dices benefici.

Ora ut ignoscat delictis tuis atque adulescentiae.

Pergin tu autem? heia, superbe invehere. spero ego mihi quoque

tempus tale eventurum, ut tibi gratiam referam parem.

Missas iam égo istas artis feci.

Et quidem ego dehinc iam.

Nihil agis :

consuetudine animus rursus te huc inducet.

Obsecro,

satis iam ut habeatís. quin loris caedite etiam, si lubet.

Recte dicis. sed istuc uxor faciet, quom hoc resciverit.

Nihil opust resciscat.

Quid istic? non resciscet, ne time.

eamus intro, non utibilest hic locus, factis tuis,

dum memoramus, arbitri ut sint qui praetereant per vias.

Hercle qui tu recte dicis: eadem brevior fabula

erit. eamus.

Hic est intus filius apud nos tuos.

Optumest. illac per hortum nos domum transibimus.

Eutyche, hanc volo prius rém agi, quam meum intró refero pedem.

Quid istuc est?

Suam quisque homo rem meminit. responde mihi:

certon scis non suscensere mihi tuam matrem?

Scio.

Vide.

Mea fide.

Satis habeo. sed quaeso hercle, etiam vide.

Non mihi credis?

Immo credo, sed tamen metuo miser.

Eamus intro.

Immo dicamus senibus legem censeo,

prius quam abeámus, qua se lege teneant contentique sint.

annos gnatus sexaginta quí erit, si quem scibimus

si maritum sive hercle adeo caelibem scortarier,

cúm eo nos hac lege agemus: inscitum arbitrabimur,

et per nos quidem hercle egebit qui suom prodegerit.

neu quisquam posthac prohibeto ádulescentem filium

quin amet et scortum ducat, quod bono fiat modo;

siquis prohibuerit, plus perdet clam qua si praehibuerit palam.

haec adeó ut ex hac nocte primum lex teneat senes.

bene valete; atque, adulescentes, haec si vobis lex placet,

ob senum hercle industriam vos aequom est clare plaudere.