Salutem primum iam a principio propitiam

mihi atque vobis, spectatores, nuntio.

apporto vobis Plautum, lingua non manu,

quaeso ut benignis accipiatis auribus.

nunc argumentum accipite atque animum advortite;

quam potero in verba conferam paucissuma.

atque hoc poetae faciunt in comoediis:

omnis res gestas esse Athenis autumant,

quo íllud vobis graecum videatur magis;

ego nusquam dicam nisi ubi factum dicitur.

atque adeo hoc argumentum graecissat, tamen

non atticissat, verum sicilicissitat.

huic argumento antelogium hoc fuit;

nunc argumentum vobis demensum dabo,

non modio, neque trimodio, verum ipso horreo:

tantum ad narrandum argumentum ádest benignitas.

mercator quidam fuit Syracusis senex,

eí sunt nati filii gemini duo,

ita forma simili pueri, út mater sua

non internosse posset quae mammam dabat,

neque adeo mater ipsa quae illos pepererat,

ut quidem ille dixit mihi, qui pueros viderat:

ego illós non vidi, ne quis vostrum censeat.

postquam iam pueri septuennes sunt, pater

oneravit navem magnam multis mercibus;

imponit geminum álterum in navem pater,

Tarentum avexit secum ad mercatum simul,

illum reliquit alterum ápud matrem domi.

Tarenti ludi forte erant, cum illuc venit.

mortales multi, ut ad ludos, convenerant:

puér aberravit inter homines a patre.

Epidamniensis quidam ibi mercator fuit,

is puerum tollit avehitque Epidamnium.

pater eius autem postquam puerum perdidit,

animum despondit, eaque is aegritudine

paucis diebus post Tarenti emortuost.

postquam Syracusas de ea re rediit nuntius

ad avom puerorum, puerum surruptum alterum

patremque pueri Tarenti esse emortuom,

immutat nomen avos huic gemino alteri;

ita illum dilexit, qui subruptust, alterum:

illius nomen indit illi qui domi est,

Menaechmo, idem quod alteri nomen fuit;

et ipsus eodem est avos vocatus nomine

(propterea illius nomen memini facilius,

quia illúm clamore vidi flagitarier).

ne mox erretis, iam nunc praedico prius:

idem est ambobus nomen geminis fratribus.

nunc in Epidamnum pedibus redeundum est mihi,

ut hanc rem vobis examussim disputem.

si quis quid vestrum Epidamnum curari sibi

velit, audacter imperato et dicito,

sed ita ut det unde curari id possit sibi.

nam nisi qui argentum dederit, nugas egerit;

qui dederit, magis maiores nugas egerit.

verum illuc redeo unde abii, atque uno asto in loco.

Epidamniensis ille, quem dúdum dixeram,

geminum illum puerum qui surrupuit alterum,

ei liberorum, nisi divitiae, nil erat:

adoptat illum puerum surrupticium

sibi filium eique uxorem dotatam dedit,

eumque heredem fecit, quom ipse obiit diem.

nam rus ut ibat forte, ut multum pluerat,

ingressus fluvium rapidum ab urbe haud longule,

rapidus raptori pueri subduxit pedes

abstraxitque hominem in maximam malam crucem.

illi divitiae evenerunt maximae.

is illic habitat geminus surrupticius.

nunc ille geminus, qui Syracusis habet,

hodie in Epidamnum veniet cum servo suo

hunc quaeritatum geminum germanum suom.

haec urbs Epidamnus est, dum haec agitur fabula:

quando alia agetur, aliud fiet oppidum;

sicut familiae quoque solent mutarier:

modo †ni caditat leno, modo adulescens, modo senex,

pauper, mendicus, rex, parasitus, hariolus



Iuventus nomen fecit Peniculo mihi,

ideo quia mensam, quando edo, detergeo.

homines captivos qui catenis vinciunt

et qui fugitivis servis indunt compedes,

nimis stúlte faciunt mea quidem sententia.

nam homini misero si ad malum accedit malum,

maior lubido est fugere et facere nequiter.

nam se ex catenis eximunt aliquo modo.

tum compediti ánum lima praeterunt

aut lapide excutiunt clavom. nugae sunt eae.

quem tu adservare recte, ne aufugiat, voles,

esca atque potione vinciri decet.

apud ménsam plenam homini rostrum deliges;

dum tu illi quod edit et quod potet praebeas,

suo arbitratu ádfatim cottidie,

numquam edepol fugiet, tam etsi capital fecerit,

facile adservabis, dúm eo vinclo vincies.

ita istaéc nimis lenta vincla sunt escaria:

quam magis extendas, tanto adstringunt artius.

nam ego ad Menaechmum húnc eo, quo iam diu

sum iudicatus; ultro eo ut me vinciat.

nam illic homo homines non alit, verum educat,

recreatque: nullus melius medicinam facit.

ita est adulescens; ipsus escae maxumae

cerialis cenas dat, ita mensas exstruit,

tantas struices concinnat patinarias:

standumst in lecto, si quid de summo petas.

sed mi intervallum iam hos dies multos fuit:

domi domítus sum usque cum caris meis.

nam neque edo neque emo nisi quod est carissumum.

id quoque iam, cari qui instruontur deserunt.

nunc ad eum inviso. sed aperitur ostium.

Menaechmum eccum ipsum video, progreditur foras.

Ní mala, ni stúlta sies, ni índomita impósque animi,

quód viro esse odió videas, túte tibi odio habeas.

praéterhac sí mihi tále post húnc diem

fáxis, faxó foris vídua visás patrem.

nám quotiens foras íre volo, mé retines, revocás, rogitas,

quó ego eam, quám rem agam, quíd negotí geram,

quíd petam, quid feram, quíd foris egerim.

portitorem domum duxi, ita omnem mihi

rem necesse eloqui est, quidquid egi atque ago.

nímium ego te habui délicatam; núnc adeo ut factúrus dicam.

quando égo tibi ancillás, penum,

lanam, aurum, vestem, purpuram bene praebeo nec quicquam eges,

malo cavebis si sapis, virum observare desines.

átque adeo, ne me nequiquam serves, ob eam industriam

hodie ducam scortum ad cenam atque aliquo condicam foras.

Illic homo se uxori simulat male loqui, loquitur mihi;

nam si foris cenat, profecto me, haud uxorem, ulciscitur.

Euax, iurgio hercle tandem uxorem abegi ab ianua.

ubi súnt amatores mariti? dona quid cessant mihi

conférre omnes congratulantes, quia pugnavi fortiter?

hánc modo uxori intus pallam surrupui, ad scortum fero.

sic hóc decet, dari facete verba custodi catae.

hoc fácinus pulchrumst, hoc probumst, hoc lepidumst, hoc factumst fabre:

meó malo a mala abstuli hoc, ad damnum deferetur.

avórti praedam ab hostibus nostrum salute socium.

Heús adulescens, ecqua in istac pars inest praeda mihi?

Perii, in insidias deveni.

Immo in praesidium, ne time.

Quis homo est?

Ego sum.

O mea Commoditas, o mea Opportunitas,

salve.

Salve.

Quid agis?

Teneo dextera genium meum.

Non potuisti magis per tempus mi advenire quam advenis.

Ita ego soleo: commoditatis omnis articulos scio.

Vin tu facinus luculentum inspicere?

Quis id coxit coquos?

iam sciam, si quid titubatumst, ubi reliquias videro.

Dic mi, enumquam tu vidisti tabulam pictam in pariete,

ubi aquila Catameitum raperet aut ubi Venus Adoneum?

Saepe. sed quid istaé picturae ad me attinent?

Age me aspice.

ecquid adsimulo similiter?

Quis istest ornatus tuos?

Dic hominem lepidissimum esse me.

Vbi essuri sumus?

Dic modo hoc quod ego te iubeo.

Dico: homo lepidissime.

Ecquid audes de tuo istuc addere?

Atque hilarissime.

Perge porro .

Non pergo hercle, nisi scio qua gratia.

litigium tibi est cum uxore, eo mi ábs te caveo cautius.

Clam uxoremst ubi pulchre habeamus atque hunc comburamus diem.

Age sane igitur, quando aequom oras, quam mox incendo rogum?

dies quidem iam ad umbilicum est dimidiatus mortuos.

Te morare, mihi quom obloquere.

Oculum ecfodito per solum

mihi, Menaechme, si ullum verbum faxo nisi quod iusseris.

Concede huc a foribus.

Fiat.

Etiam concede huc.

Licet.

Etiam nunc concede audacter ab leonino cavo.

Eu edepol ne tu, ut ego opinor, esses agitator probus.

Quidum?

Ne te uxor sequatur, respectas identidem.

Sed quid ais?

Egone? id enim quod tu vis, id aio atque id nego.

Ecquid tu de odore possis, si quid forte olfeceris,

facere coniecturam ?

captum sit collegium.

Agedum odorare hanc quam ego habeo pallam. quid olet? apstines?

Summum ólfactare oportet vestimentum muliebre,

nam ex istoc loco spurcatur nasum odore † inlucido.

Olfacta igitur hinc, Penicule. lepide ut fastidis.

Decet.

Quid igitur? quid olet? responde.

Furtum, scortum, prandium.

tibi fuant

elocutus, nam

nunc ad amicam deferetur hanc meretricem Erotium.

mihi, tibi atque illi iubebo iam adparari prandium.

Eu.

Inde usque ad diurnam stellam crastinam potabimus.

Eu,

expedite fabulatu's 
 fabulatus es 
 
 . iam fores ferio?

Feri.

vel mane etiam.

Mille passum commoratu's 
 commoratus es 
 
 cantharum.

Placide pulta.

Metuis, credo, ne fores Samiae sient.

Mane, mane obsecro hercle: eapse eccam exit. oh, solem vides

satin ut occaecatust prae huius corporis candoribus?

Anime mi, Menaechme, salve.

Quid ego?

Extra numerum es mihi.

Idem istuc aliis adscriptivis fieri ad legionem solet.

Ego istic mihi hodie adparari iussi apud te proelium.

Hodie id fiet.

In eo uterque proelio potabimus;

uter ibi melior bellator erit inventus cantharo,

† tuest legio adiudicato, cum utro hanc noctem sies.

ut ego uxorem, mea voluptas, ubi te aspicio, odi male.

Interim nequis quin eius aliquid indutus sies.

quid hoc est?

Induviae tuae atque uxoris exuviae, rosa.

Superas facile, ut superior sis mihi quam quisquam qui impetrant.

Meretrix tantisper blanditur, dum illud quod rapiat videt;

nam si amabas, iám oportebat nasum abreptum mordicus.

Sustine hoc, Penicule: exuvias facere quas vovi volo.

Cedo; sed obsecro hercle, salta sic cum palla postea.

Ego saltabo? sanus hercle non es.

Egone an tu magis?

si non saltas, exue igitur.

Nimio ego hanc periculo

surrupui hodie. meo quidem animo ab Hippolyta subcingulum

Hercules haud aeque magno umquam abstulit periculo.

cape tibi hanc, quando una vivis meis morigera moribus.

Hoc animo decet animatos esse amatores probos.

Qui quidem ad mendicitatem se properent detrudere.

Quattuor minis ego emi istanc anno uxori meae.

Quattuor minae perierunt plane, ut ratio redditur.

Scin quid volo ego te accurare?

Scio, curabo quae voles.

Iube igitur tribus nóbis apud te prandium accurarier

atque aliquid scitamentorum de foro opsonarier,

glandionidam suillam, laridum pernonidam,

aut sincipitamenta porcina aut aliquid ad eum modum,

madida quae mi adposita in mensa miluinam suggerant;

atque actutum.

Licet ecastor.

Nos prodimus ad forum.

iam hic nos erimus: dum coquetur, interim potabimus.

Quando vis veni, parata res erit.

Propera modo.

sequere tu.—

Ego hercle vero te et servabo et te sequar,

neque hodie ut te perdam, meream deorum divitias mihi.—

Evocate intus Culindrum mihi coquom actutum foras.

sportulam cape atque argentum. eccos tris nummos habes.

Habeo.

Abi atque obsonium adfer; tribus vide quod sit satis:

neque defiat neque supersit.

Cuius modi hí homines erunt?

Ego et Menaechmus et parasitus eius.

Iam isti sunt decem;

nam parasitus octo hominum munus facile fungitur.

Elocuta sum convivas, ceterum cura.

Licet.

cocta sunt, iube ire accubitum.

Redi cito.

Iam ego hic ero.—

Voluptas nullast navitis, Messenio,

maior meo animo, quam quom ex alto procul

terram conspiciunt.

Maior, non dicam dolo,

quam si adveniens terram videas quae fuerit tua.

sed quaeso, quam ob rem nunc Epidamnum venimus?

an quasi mare omnis circumimus insulas?

Fratrem quaesitum geminum germanum meum.

Nam quid modi futurum est illum quaerere?

hic annus sextust postquam ei reí operam damus.

Histros, Hispanos, Massiliensis, Hilurios,

mare superum omne Graeciamque exoticam

orasque Italicas omnis, qua adgreditur mare,

sumus círcumvecti. sí acum, credo, quaereres,

acum invenisses, si appareret, iam diu.

hominem inter vivos quaeritamus mortuom;

nam invenissemus iam diu, si viveret.

Ergo istuc quaero certum qui faciat mihi,

qui sese dicat scire eum esse emortuom:

operam praeterea numquam sumam quaerere.

verum aliter vivos numquam desistam exsequi.

ego illúm scio quam cordi sit carus meo.

In scirpo nodum quaeris. quin nos hinc domum

redimus, nisi si historiam scripturi sumus?

Dictum facessas, datum edis, caveas malo.

molestus ne sis, non tuo hoc fiet modo.

Em

illoc enim vérbo esse me servom scio.

non potuit paucis plura plane proloqui.

verum tamen néqueo contineri quin loquar.

audin, Menaechme? quom inspicio marsuppium,

viaticati hercle admodum aestive sumus.

ne tu hercle, opinor, nisi domum revorteris,

ubi nihil habebis, geminum dum quaeres, gemes.

nam ita est haec hominum natio: in Epidamnieis

voluptárii atque potatores maxumi;

tum sycophantae et palpatores plurumi

in urbe hac habitant; tum meretrices mulieres

nusquam perhibentur blandiores gentium.

propterea huic urbi nomen Epidamno inditumst,

quia nemo ferme huc sine damno devortitur.

Ego istúc cavebo. cedo dum huc mihi marsuppium.

Quid eo vis?

Iam aps te metuo de verbis tuis.

Quid metuis?

Ne mihi damnum in Epidamno duis.

tu magnus amator mulierum es, Messenio,

ego autem homo iracundus, animi perditi;

id utrumque, argentum quando habebo, cavero,

ne tu delinquas neve ego irascar tibi.

Cape atque serva. me lubente feceris.

Bene opsonavi atque ex mea sententia,

bonum anteponam prandium pransoribus.

sed eccúm Menaechmum video. vae tergo meo,

prius iám convivae ambulant ante ostium,

quam ego opsonatu redeo. adibo atque alloquar.

Menaechme, salve.

Di te amabunt quisquis es .

Quisquis 
 quis ego sim?

Non hercle vero.

Vbi convivae ceteri?

Quos tu convivas quaeris?

Parasitum tuom.

Meum parasitum? certe hic insanust homo.

Dixin tibi esse hic sycophantas plurumos?



Quem tu parasitum quaeris, adulescens, meum?

Peniculum éccum in vidulo salvom fero.

Menaechme, numero huc advenis ad prandium.

nunc opsonatu redeo.

Responde mihi,

adulescens: quibus hic pretiis porci veneunt

sacres sinceri?

Nummis.

Nummum a me accipe:

iube té piari de mea pecunia.

nam équidem insanum esse te certo scio,

qui mihi molestu's 
 molestus es 
 
 homini ignoto, quisquis es.

Cylindrus ego sum: non nosti nomen meum?

Si tu Cylindrus seu Coriendrus, perieris.

ego te non novi, neque novisse adeo volo.

Est tibi Menaechmo nomen, tantum quod sciam.

Pro sano loqueris quom me appellas nomine.

sed ubi novisti me?

Vbi ego te noverim,

qui amicam habes eram meam hanc Erotium?

Neque hercle ego habeo, neque te quis homo sis scio.

Non scis quis ego sim, qui tibi saepissime

cyathisso apud nos, quando potas?

Ei mihi,

quom nihil est qui illi homini diminuam caput.

Tun cyathissare mihi soles, qui ante hunc diem

Epidamnum numquam vidi neque veni?

Negas?

Nego hercle vero.

Non tu in illisce aedibus

† habitas?

Di illos homines, qui illic habitant, perduint.

Insanit hic quidem, qui ipse male dicit sibi.

audin, Menaechme?

Quid vis?

Si me consulas,

nummum illum quem mihi dudum pollicitu's 
 pollicitus es 
 
 dare—

nam tu quidem hercle certo non sanu's 
 sanus es 
 
 satis,

Menaechme, qui nunc ipsus male dicas tibi—

iubeas, si sapias, porculum adferri tibi.

Eu hercle hominem multum, et odiosum mihi.

Solet iocari saepe mecum illoc modo.

quam vis ridiculus est, ubi uxor non adest.

quid ais tu?

Quid vis, inquam.

Satin hoc quod vides

tribus vóbis opsonatumst, an opsono amplius,

tibi et parasito et mulieri?

Quas tu mulieres,

quos tu parasitos loquere?

Quod te urget scelus,

qui huic sis molestus?

Quid tibi mecum est rei?

ego te non novi: cum hoc quem novi fabulor.

Non edepol tú homo sanus es, certo scio.

Iam ergo haec madebunt faxo, nil morabitur.

proin tu ne quo abeas longius ab aedibus.

numquid vis?

Vt eas maximam malam crucem.

Ire hercle meliust te interim atque accumbere,

dum ego haec appono ad Volcani violentiam.

ibo intro et dicam te hic adstare Erotio,

ut te hinc abducat potius quam hic adstes foris.—

Iamne abiit illic ? edepol haud mendacia

tua verba experior esse.

Observato modo:

nam istic meretricem credo habitare mulierem,

ut quidem ille insanus dixit, qui hinc abiit modo.

Sed miror qui ille noverit nomen meum.

Minime hercle mirum. morem hunc meretrices habent:

ad portum mittunt servolos, ancillulas;

si quae peregrina navis in portum advenit,

rogitant cuiatis sit, quid ei nomen siet,

postilla extemplo se applicant, agglutinant:

si pellexerunt, perditum amittunt domum.

nunc ín istoc portu stát navis praedatoria,

aps qua cavendum nobis sane censeo.

Mones quidem hercle recte.

Tum demum sciam

recte monuisse, si tu recte caveris.

Tace dúm parumper, nam concrepuit ostium:

videamus qui hinc egreditur.

Hoc ponam interim.

asservatote haec sultis, navales pedes.

Sine fóres sic, abi, nolo óperiri.

intús para, curá, vide, quod opúst fiat:

sterníte lectos, incéndite odores; múnditia

inlécebra animost amántium.

amánti amoenitás malost, nobís lucrost.

sed ubi ílle est, quem coquos ánte aedis esse áit? atque eccum video,

qui mi ést usui et plurímum prodest.

item hinc últro fit, ut méret, potissimus nostraé domi ut sit;

nunc éum adibo, adloquar ultro.

animúle mi, mihi mirá videntur,

te hic stáre foris, fores quoí pateant,

magis quám domus tua domus quom haéc tua sit.

omné paratumst, ut iússisti

atque út voluisti, néque tibi

ullá morast intus.

prandium, út iussisti, hic cúratumst:

ubi lúbet, ire licet áccubitum.

Quícum haec mulier loquitur?

Equidem tecum.

Quid mecum tibi

fuit umquam aut nunc est negoti?

Quia pol te unum ex omnibus

Venus me voluit magnificare, neque id haud immerito tuo.

nam ecastor solus benefactis tuis me florentem facis.

Certo haec mulier aut insana aut ebria est, Messenio,

quaé hominem ignotum compellet me tam familiariter.

Dixin égo istaec hic solere fieri? folia nunc cadunt,

praeut si triduom hoc hic erimus: tum arbores in te cadent.

nam ita sunt hic meretrices: omnes elecebrae argentariae.

sed sine me dum hanc compellare. heus mulier, tibi dico.

Quid est?

Vbi tu húnc hominem novisti?

Ibidem ubi hic me iam diu,

in Epidamno.

In Epidamno? qui huc in hanc urbem pedem,

nisi hodie, numquam intro tetulit?

Heia, delicias facis.

mi Menaechme, quin, amabo, is intro? hic tibi erit rectius.

Haec quidem edepol recte appellat meo me mulier nomine.

nimis miror, quid hoc sít negoti.

Oboluit marsuppium

huic istuc quod habes.

Atque edepol tu me monuisti probe.

accipe dum hoc. iam scibo, utrum haec me mage amet an marsuppium.

Eamus intro, ut prandeamus.

Bene vocas: tam gratiast.

Cur igitur me tibi iussisti coquere dudum prandium?

Egon te iussi coquere?

Certo, tibi et parasito tuo.

Cui, malum, parasito? certo haec mulier non sanast satis.

Peniculo.

Quis iste ést Peniculus? qui extergentur baxeae?

Scilicet qui dudum tecum venit, quom pallam mihi

detulisti, quám ab uxore tua surrupuisti.

Quid est?

tibi pallam dedi, quam uxori meae surrupui? sanan es?

certe haec mulier cantherino ritu ástans somniat.

Qui lubet ludibrio habere me atque ire infitias mihi

facta quae sunt?

Dic quid est id quod negem quod fecerim?

Pallam te hodie mihi dedisse uxoris.

Etiam nunc nego.

ego quidem neque umquam uxorem hábui neque habeo, neque huc

umquam, postquam natus sum, intra portam penetravi pedem.

prandi in navi, inde huc sum egressus, te conveni.

Eccere,

perii misera, quam tu mihi nunc navem narras?

Ligneam,

saepe tritam, saepe fixam, saepe excussam malleo;

quasi supellex pellionis, palus palo proxumust.

Iám, amabo, desiste ludos facere atque i hac mecum semul.

Nescio quem, mulier, alium hóminem, non me quaeritas.

Non ego te novi Menaechmum, Moscho prognatum patre,

qui Syracusis perhibere natus esse in Sicilia,

ubi rex Agathocles regnator fuit et iterum Phintia,

tertium Liparo, qui in morte regnum Hieroni tradidit,

nunc Hiero est?

Haud falsa, mulier, praedicas.

Pro Iuppiter,

num istaec mulier illinc venit, quae te novit tam cate?

Hercle opinor, pernegari non potest.

Ne feceris.

periisti, si intrassis intra limen.

Quin tu tace modo.

bene res geritur. adsentabor quidquid dicet mulieri,

si possum hospitium nancisci. iam dudum, mulier, tibi

non imprudens advorsabar: hunc metuebam, ne meae

uxori renuntiaret de palla et de prandio.

nunc, quando vis, eamus intro.

Etiam parasitum manes?

Neque ego illum maneo, neque flocci facio, neque, si venerit,

eum volo intromitti.

Ecastor haud invita fecero.

sed scin quid te amabo ut facias?

Impera quid vis modo.

Pallam illam, quam dudum dederas, ad phrygionem ut deferas,

ut reconcinnetur atque ut opera addantur quae volo.

Hercle qui tu recte dicis: eádem ignorabitur,

ne uxor cognoscat te habere, si in via conspexerit.

Ergo mox auferto tecum, quando abibis.

Maxime.

Eamus intro

Iam sequar te. húnc volo etiam conloqui.

eho Messenio, accede huc.

Quid negoti est?

†sussciri.

Quid eo opust?

Opus est. scio ut me dices.

Tanto nequior.

Habeo praedam: tantum incepi óperis. ei quantum potes,

abduc istos in tabernam actutum devorsoriam.

tum facito ante solem occasum ut venias advorsum mihi.

Non tu istas meretrices novisti, ere.

Tace, inquam

mihi dolebit, non tibi, si quid ego stulte fecero.

mulier haec stulta atque inscita est; quantum perspexi modo,

est hic praeda nobis.—

Perii, iamne abis? periit probe:

ducit lembum dierectum navis praedatoria.

sed ego inscitus qui domino me postulem moderarier:

dicto me emit audientem, haud imperatorem sibi.

sequimini, ut, quod imperatum est, veniam advorsum temperi.—

Plus triginta ánnis natus sum, quom ínterea loci,

numquam quicquam facinus feci peius neque scelestius,

quám hodie, quom in contionem mediam me immersi miser.

ubi ego dúm hieto, Menaechmus se subterduxit mihi

atque abiit ad amicam, credo, neque me voluit ducere.

qui illum di omnes perduint, qui primus commentust

contionem habere, qui homines occupatos occupat.

non ad eam rem ótiosos homines decuit deligi,

qui nisi adsint quom citentur, census capiat ilico?





adfatim est hominum, in dies qui singulas escas edint,

quibus negoti nihil est, qui essum neque vocantur neque vocant:

eos oportet contioni dare operam atque comitiis.

sí id ita esset, non ego hodie perdidissem prandium,

quoi tam credo † datum voluisse quam me video vivere.

ibo: etiamnum reliquiarum spes animum oblectat meum.

sed quid ego video? Menaechmus cum corona exit foras.

sublatum est convivium, edepol venio adversum temperi.

observabo, quid agat, hominem. post adibo atque adloquar.

Potine ut quiescas? ego tibi hanc hodie probe

lepideque concinnatam referam temperi.

non faxo eam esse dices: íta ignorabitur.

Pallam ad phrygionem fert confecto prandio

vinoque expoto, parasito excluso foras.

non hercle is sum qui sum, ni hánc iniuriam

meque ultus pulchre fuero. observa quid dabo.

Pro di immortales, quoí homini umquam uno die

boni dedistis plus, qui minus speraverit?

prandi, potavi, scortum accubui, apstuli

hanc, quoius heres numquam erit post hunc diem.

Nequeo quae loquitur exaudire clanculum;

satur nunc loquitur de me et de parti mea.

Ait hanc dedisse me sibí, atque eam meae

uxori surrupuisse. quoniam sentio

errare, extemplo, quasi res cúm ea esset mihi,

coepi adsentari: mulier quidquid dixerat,

idem ego dicebam. quid multis verbis opust ?

minore nusquam bene fui dispendio.

Adibo ad hominem, nam turbare gestio.

Quis hic ést, qui adversus it mihi?

Quid ais, homo

levior quam pluma, pessime et nequissime,

flagitium hominis, subdole ac minimi preti?

quid de te merui, qua me causa perderes?

ut surrupuisti te mihi dudum de foro!

fecisti funus med absente prandio.

cur ausu's 
 ausus es 
 
 facere, quoi ego aeque heres eram?

Adulescens, quaeso, quid tibi mecum est rei,

qui mihi male dicas homini ignoto insciens?

an tibi malam rem vis pro male dictis dari?

†Pol eam quidem edepol te dedisse intellego.

Responde, adulescens, quaeso, quid nomen tibist?

Etiam derides, quasi nomen non noveris?

Non edepol ego te, quod sciam, umquam ante hunc diem

vidi neque novi; verum certo, quisquis es,

si aéquom facias, mihi odiosus ne sies.

Menaechme, vigila.

Vigilo hercle equidem, quod sciam.

Non me novisti?

Non negem, si noverim.

Tuom parasitum non novisti?

Non tibi

sanum est, adulescens, sinciput, intellego.

Responde, surrupuistin uxori tuae

pallam istanc hodie átque dédisti Erotio?

Neque hercle ego uxorem habeo neque ego Erotio

dedi nec pallam surrupui.

Satin sanus es?

occisast haec res. non ego te indutum foras

exire vidi pallam?

Vae capiti tuo.

omnis cinaedos esse censes, tu quia es?

tun med indutum fuisse pallam praedicas?

Ego hercle vero.

Non tu abis quo dignus es?

aut te piari iube, homo insanissime.

Numquam edepol quisquam me exorabit, quin tuae

uxori rem omnem iám, uti sit gesta, eloquar;

omnes in te istaec recident contumeliae:

faxo haud inultus prandium comederis.—

Quid hoc ést negoti? satine, ut quemque conspicor,

ita me ludificant? sed concrepuit ostium.

Menaechme, amare ait te multum Erotium,

ut hoc una opera sibi ad aurificem deferas,

atque huc ut addas auri pondo únciam

iubeasque spinter novom reconcinnarier.

Et istúc et aliud, si quid curari volet,

me curaturum dicito, quidquid volet.

Scin quid hoc sit spinter?

Nescio, nisi aureum.

Hoc est quod olim clanculum ex armario

te surrupuisse aiebas uxori tuae.

Numquam hercle factum est.

Non meministi, obsecro?

redde igitur spinter, si non meministi.

Mane.

immo equidem memini. nempe hoc est, quod illí dedi.

Istuc.

Vbi illae armillaé sunt, quas una dedi?

Numquam dedisti.

Nam pol hoc unum dedi.

Dicam curare?

Dicito: curabitur.

et palla et spinter faxo referantur simul.

Amabo, mi Menaechme, inauris da mihi

faciendas pondo duom nummum, stalagmia,

ut te libenter videam, quom ad nos veneris.

Fiat. cedo aurum, ego manupretium dabo.

Da sodes abs te: ego post reddidero tibi.

Immo cedo abs te: ego post tibi reddam duplex.

Non habeo.

At tu, quando habebis, tum dato.

Numquid me vis?—

Haec me curaturum dicito—

ut quantum possint quique liceant veneant.

iamne abiit intro? abiit, operuit fores.

di me quidem omnes adiuvant, augent, amant.

sed quid ego cesso, dum datur mi occasio

tempusque, abire ab his locis lenoniis?

propera, Menaechme, fer pedem, confer gradum.

demam hanc coronam atque abiciam ad laevam manum,

ut, siquis sequatur, hac me abiisse censeant.

ibo et conveniam servom, si potero, meum,

ut haec, quae bona dant di mihi, ex me sciat.—

Egone hic me patiar frustra in matrimonio,

ubi vir compilet clanculum quidquid domist

atque ea ad amicam deferat?

Quin tu taces?

manufesto faxo iam opprimes: sequere hac modo.

pallam ad phrygionem cum corona ébrius

ferebat, hodie tibi quam surrupuit domo.

sed eccám coronam quám habuit. num mentior?

em hac ábiit, si vis persequi vestigiis.

atque edepol eccum óptume revortitur;

sed pallam non fert.

Quid ego nunc cum illoc agam?

Idem quod semper: male habeas; sic censeo.

huc concedamus: ex insidiis aucupa.

Vt hóc utimúr maximé more móro

moléstoque múltum, atque utí quique súnt

optumí, maxumé morem habént hunc:

cliéntes sibi ómnes volúnt esse múltos:

boníne an malí sint, id haúd quaeritánt;

res magís quaeritúr quam cliéntum fidés

cuius modí clueat.

si ést pauper átque haud malús, nequam habétur,

sin díves malúst, is cliéns frugi habétur.

quí neque legés neque aequóm bonum usquám colunt,

sollícitos patrónos habént.

datúm denegánt quod datum ést, litiúm plení, rapaces

virí, fraudulénti,

qui aut faénore aut periúriis habént rem parátam,

mens est in quo

eís ubi dicitur dies, simul patronis dicitur.

quippe qui pro illis loquimur quae male fecerunt

aut ád populum aut ín iure aut ápud aedilem rés est.

sicút me hodie nimis sóllicitum cliens quídam habuit, neque quód volui

agere aút quicum licitumst, ita med attinuit, ita detinuit.

ápud aediles pro eius factis plurumisque pessumisque

dixi causam, condiciones tetuli tortas, confragosas:

aut plus aut minus quám opus fuerat dicto dixeram † controversiam, ut

sponsio fierét. quid ille? qui praedem dedit.

néc magis manufestum ego hominem úmquam ullum teneri vidi:

omnibus male factis testes tres aderant acerrumi.

di illum ómnes perdant, íta mihi hunc hódie corrupít diem,

meque adeo, quí hodie forum umquam oculis inspexi meis.

diem corrupi óptimum: iussi adparari prandium,

amica exspectat me, scio. ubi primum est licitum, ílico

properavi abire de foro. iratast, credo, nunc mihi;

placabit palla quam dedi,

quam hódie uxori ábstuli atque huic détuli Erótio.

Quid aís?

Viro me malo mále nuptam.

Satin aúdis quae illic lóquitur?

Satis.

Sí sapiam, hinc intro ábeam, ubi mi bene sít.

Mane: male erit pótius.

Ne íllam ecastor faénerato ábstulisti.

Síc datur.

Clanculum te istaec flagitia facere censebas potis?

Quid illuc est, uxor, negoti?

Men rogas?

Vin hunc rogem?

Aufer hinc palpationes.

Perge tu.

Quid tu mihi

tristis es?

Te scire oportet.

Scit, sed dissimulat malus.

Quid negotist?

Pallam—

Pallam?

Quidam pallam—

Quid paves?

Nil equidem paveo.

Nisi unum: palla pallorem incutit.

at tu ne clam me comesses prandium. perge in virum.

Non taces?

Non hercle vero taceo. nutat, ne loquar.

Non hercle ego quidem usquam quicquam nuto neque nicto tibi.

Ne ego mecastor mulier misera.

Qui tu misera es? mi expedi.

Nihil hoc confidentius, qui quae vides ea pernegat.

Per Iovem deosque omnis adiuro, uxor, (satin hoc est tibi?)

me isti non nutasse.

Credit iam tibi de isto: illuc redi.

Quó ego redeam?

Equidem ad phrygionem censeo. ei, pallam refer.

Quae istaec palla est?

Taceo iam, quando haec rem non meminit suam.



Numquis servorum deliquit? num ancillae aut servi tibi

responsant? eloquere. impune non erit.

Nugas agis.

Tristis admodum es. non mi istuc satis placet.

Nugas agis.

Certe familiarium aliquoi írata es.

Nugas agis.

Num mihi es irata saltem?

Nunc tu non nugas agis.

Non edepol deliqui quicquam.

Em rursum nunc nugas agis.

Dic, mea uxor, quid tibi aegre est?

Bellus blanditur tibi.

Potin ut mihi molestus ne sis? num te appello?

Aufer manum.

Sic datur. properato absente me comesse prandium,

post ante aedis cum corona me derideto ebrius.

Neque edepol ego prandi neque hodie huc intro tetuli pedem.

Tun negas?

Nego hercle vero.

Nihil hoc homine audacius.

non ego te modo hic ante aedis cum corona florea

vidi astare? quom negabas mi esse sanum sinciput,

et negabas me novisse, peregrinum aibas esse te?

Quin ut dudum divorti abs te, redeo nunc demum domum.

Novi ego te. non mihi censebas esse, qui te ulciscerer.

omnia hercle uxori dixi.

Quid dixisti?

Nescio,

eam ipsus roga.

Quid hoc est, uxor? quidnam hic narravit tibi?

quid id est? quid taces? quin dicis quid sit?

Quasi tu nescias.



palla mi est domo surrepta.

Palla surrepta est tibi?

Me rogas?

Pol haud rogem te, si sciam.

O hominem malum,

ut dissimulat. non potes celare: rem novit probe.

omnia hercle ego edictavi.

Quid id est?

Quando nil pudet

neque vis tua voluntate ipse profiteri, audi atque ades.

et quid tristis sim et quid hic mihi dixerit, faxo scias.

palla mi est domo surrupta.

Palla surruptast mihi?

Viden ut te scelestus captat? huic surruptast, non tibi.

nam profecto tibi surrupta si esset—salva non foret.

Nil mihi tecum est. sed tu quid ais?

Palla, inquam, periit domo.

Quis eam surrupuit?

Pol istuc ille scit qui illam abstulit.

Quis is homo est?

Menaechmus quidam.

Edepol factum nequiter.

quis is Menaechmust?

Tu istic, inquam.

Egone?

Tu.

Quis arguit?

Egomet.

Et ego. atque huic amicae detulisti Erotio.

Egon dedi?

Tu, tu istic, inquam. vin adferri noctuam,

quae tu tu usque dicat tibi? nam nos iam defessi sumus.



Per Iovem deosque omnis adiuro, uxor (satin hoc est tibi?)

non dedisse.

Immo hercle vero, nos non falsum dicere.

Sed ego illam non condonavi, sed sic utendam dedi.

Equidem ecastor tuam nec chlamydem do foras nec pallium

cuiquam utendum. mulierem aequom est vestimentum muliebre

dare foras, virum virile. quin refers pallam domum?

Ego faxo referetur.

Ex re tua, ut opinor, feceris;

nam domum numquam introibis, nisi feres pallam simul.

eo domum.

Quid mihi futurum est, qui tibi hanc operam dedi?

Opera reddetur, quando quid tibi erit surruptum domo.—

Id quidem edepol numquam erit, nam nihil est quod perdam domi.

cum viro cum uxore di vos perdant. properabo ad forum,

nam ex hac familia me plane éxcidisse intellego.—

Male mi uxor sese fecisse censet, quom exclusit foras;

quasi non habeam, quo intromittar, alium meliorem locum.

si tibi displiceo, patiundum: at placuero huic Erotio,

quae me non excludet ab se, sed apud se occludet domi.

nunc ibo, orabo ut mihi pallam reddat, quam dudum dedi;

aliam illi redimam meliorem. heus, ecquis hic est ianitor?

aperite atque Erotium aliquis evocate ante ostium.

Quis hic me quaerit?

Sibi inimicus magis quam aétati tuae.

Mi Menaechme, cur ante aedis astas? sequere intro.

Mane.

scin quid est quod ego ad te venio?

Scio, ut tibi ex me sit volup.

Immo edepol pallam illam, amabo te, quam tibi dudum dedi,

mihi eam redde. uxor rescivit rem omnem, ut factum est, ordine.

ego tibi redimam bis tanto pluris pallam, quam voles.

Tibi dedi equidem illam, ad phrygionem út ferres, paulo prius,

et illud spinter, ut ad aurificem ferres, ut fieret novom.

Mihi tu ut dederis pallam et spinter? numquam factum reperies.

nam ego quidem postquam illam dudum tibi dedi atque abii ad forum,

nunc redeo, nunc te postillac video.

Video quam rem agis.

quia commisi, ut me defrudes, ad eam rem adfectas viam.

Neque edepol te defrudandi causa posco (quin tibi

dico uxorem rescivisse)—

Nec te ultro oravi ut dares:

tute ultro ad me detulisti, dedisti eam dono mihi;

eandem nunc reposcis: patiar. tibi habe, aufer, utere

vel tu vel tua uxor, vel etiam in loculos compingite.

tu huc post hunc diem pedem intro non feres, ne frustra sis;

quando tu me bene merentem tibi habes despicatui,

nisi feres argentum, frustra me ductare non potes.

aliam posthac invenito quám habeas frustratui.—

Nimis iracunde hercle tandem. heús tu, tibi dico, mane,

redi. etiamne astas? etiam audes mea revorti gratia?

abiit intro, occlusit aedis. nunc ego sum exclusissimus:

neque domi neque apud amicam mihi iam quicquam creditur.

ibo et consulam hanc rem amicos, quid faciendum censeant.—

Nimis stúlte dudum feci, quom marsuppium

Messenioni cum argento concredidi.

immersit aliquo sese, credo, in ganeum.

Provisam quam mox vir meus redeat domum.

sed eccum video. salva sum, pallam refert.

Demiror ubi nunc ambulet Messenio.

Adibo atque hominem accipiam quibus dictis meret.

non te pudet prodire in conspectum meum,

flagitium hominis, cum istoc ornatu?

Quid est?

quae te res agitat, mulier?

Etiamne, impudens,

muttire verbum unum audes aut mecum loqui?

Quid tandem admisi in me, ut loqui non audeam?

Rogas me? o hominis impudentem audaciam!

Non tu scis, mulier, Hecubam quapropter canem

Graii esse praedicabant?

Non equidem scio.

Quia idem faciebat Hecuba quod tu nunc facis:

omnia mala ingerebat, quemquem aspexerat.

itaque adeo iure coepta appellari est canes.

Non ego istaec tua flagitia possum perpeti.

nam med aetatem viduam ésse mavelim,

quam istaec flagitia tua pati quae tu facis.

Quid id ad me, tu te nuptam possis perpeti

an sis abitura a tuo viro? an mos hic ita est,

peregrino ut advenienti narrent fabulas?

Quas fabulas? non, inquam, patiar praeterhac,

quin vidua vivam quam tuos móres perferam.

Mea quidem hercle causa vidua vivito,

vel usque dum regnum optinebit Iuppiter.

At mihi negabas dudum surrupuisse te,

nunc eandem ante oculos attines: non te pudet?

Eu hercle, mulier, multum et audax et mala es.

tun tibi hanc surreptam dicere audes, quam mihi

dedit alia mulier ut concinnandam darem?

Ne istuc mecastor—iam patrem accersam meum

atque ei narrabo tua flagitia quae facis.

ei, † Deceo, quaere meum patrem, tecum simul

ut veniat ad me: ita rem esse dicito.

iam ego aperiam istaec tua flagitia.

Sanan es?

quae mea flagitia?

Pallam atque aurum meum

domo suppilas tuae uxori et tuae

degeris amicae. satin haec recte fabulor?

Quaeso hercle, mulier, si scis, monstra quod bibam,

tuam qui possim perpeti petulantiam.

quem tú hominem esse me arbitrere, nescio;

ego te simitu novi cum Porthaone.

Si me derides, at pol illum non potes,

patrem meum, qui huc advenit. quin respicis?

novistin tu illum?

Novi cum Calcha simul:

eodém die illum vidi quo te ante hunc diem.

Negas novisse me? negas patrem meum?

Idem hercle dicam, sí avom vis adducere.

Ecastor pariter hoc atque alias res soles.

Vt aétas mea ést atque ut hóc usus fácto est

gradum proferam, progrediri properabo.

sed id quam mihi facile sit, haud sum falsus.

nam pernicitas deserit: consitus sum

senectute, onustum gero corpus, vires

reliquere: ut aetas mala est; mers mala ergost.

nam res plurumas pessumas, quom advenit, fert:

quas si aútumem omnis, nimis lóngus sermost.

sed haec res mihi in pectore et corde curaest,

quidnam hóc sit negóti, quod fília sic

repénte expetít me, ut ád sese irem.

nec, quíd id sit, mihí certiús facit, quid

velít, quid me accersat.

verúm propemodúm iam sció, quid siet rei.

credo cum viro litigium natum esse aliquod.

ita istaec solent, quae viros subservire

sibi postulant, dote fretae, feroces.

et illi quoque haud abstinent saepe culpa.

verum est modus tamen, quoad pati uxorem oportet;

nec pol filia umquam patrem accersit ad se,

nisi aut quid commissi aut iurgi est iusta causa.

sed id quidquid est, iam sciam. atque eccam eampse

ante aedis et eius virum tristem video.

id ést quod suspicábar.

áppellabo hanc.

Ibo advorsum. sálve multum, mí pater.

Salva sis. salven advenio? salven accersi iubes?

quid tu tristis es? quid ille autem abs te iratus destitit?

nescio quíd vos velitati éstis inter vos duos.

loquere, uter meruistis culpam? paucis, non longos logos.

Nusquam equidem quicquam deliqui: hoc primum te absolvo, pater.

verum vivere hic non possum neque durare ullo modo.

proin tu me hinc abducas.

Quid istuc autem est?

Ludibrio, pater,

habeor.

Vnde?

Ab illo, quoi me mandavisti, meo viro.

Ecce autem litigium. quotiens tandem édixi tibi,

ut caveres, neuter ad me iretis cum querimonia?

Qui ego istuc, mi pater, cavere possum?

Men interrogas?

Nisi non vis.

Quotiens monstravi tibi, viro ut morem geras,

quid ille faciat, né id observes, quó eat, quid rerum gerat.

At enim ille hinc amat meretricem ex proxumo.

Sane sapit,

atque ob istánc industriam etiam faxo amabit amplius.

Atque ibi potat.

Tua quidem ille causa potabit minus,

si illic sive alibi libebit? quae haec, malum, impudentiast?

una opera prohibere, ad cenam ne promittat, postules,

neve quemquam accipiat alienum apud se. serviren tibi

postulas viros? dare una ópera pensum postules,

inter ancillas sedere iubeas, lanam carere.

Non equidem mihi te advocatum, pater, adduxi, sed viro.

hinc stas, illim causam dicis.

Si ille quid deliquerit,

multo tanto illum accusabo, quam te accusavi, amplius.

quando te auratam et vestitam bene habet, ancillas penum

recte praehibet, melius sanam est, mulier, mentem sumere.

At ille suppilat mihi aurum et pallas ex arcis domo,

me despoliat, mea ornamenta clam ad meretrices degerit.

Male facit, si istuc facit; si non facit, tu male facis,

quae insontem insimules.

Quin etiam nunc habet pallam, pater,

et spinter, quod ad hanc detulerat, nunc, quia rescivi, refert.

Iám ego ex hoc, ut factumst, scibo. íbo ad hominem atque adloquar.

dic mi istuc, Menaechme, quod vos dissertatis, ut sciam.

quid tu tristis es? quid illa autem irata abs te destitit?

Quisquis es, quidquid tibi nomen est, senex, summum Iovem

deosque do testes—

Qua de re aut cuius rei rerum omnium?

Me neque isti male fecisse mulieri, quae me arguit

hanc domo ab se surrupuisse atque abstulisse deierat.

sí ego intra aedis huius umquam, ubi habitat, penetravi pedem ,

omnium hominum exopto ut fiam miserorum miserrimus.

Sanun es, qui istuc exoptes aut neges te umquam pedem

in eas aedis intulisse ubi habitas, insanissime?

Tun, senex, ais habitare med in illisce aedibus?

Tun negas?

Nego hercle vero.

Immo hercle †ludere negas;

nisi quo nocte hac exmigrastis. concede huc, mea filia.

quid tu ais? num hinc exmigrastis?

Quem in locum aut quam ob rem, obsecro?

Non edepol scio.

Profecto ludit te hic. non tu tenes?

Iam vero, Menaechme, satis iocatu's 
 iocatus es 
 
 . nunc hanc rem gere.

Quaeso, quid mihi tecum est? unde aut quis tu homo es?

† tibi aut adeo isti, quae mihi molesta est quoquo modo?

Viden tu ílli oculos virere? ut viridis exoritur colos

ex temporibus atque fronte, ut oculi scintillant, vide.

Quid mihi meliust, quam quando illi me insanire praedicant,

ego med adsimulem insanire, ut illos a me absterream?

Vt pandiculans oscitatur. quid nunc faciam, mi pater?

Concede huc, mea nata, ab istoc quam potest longissime.

Euhoe Bacche, Bromie, quo me in silvam venatum vocas?

audio, sed non abire possum ab his regionibus,

ita illa me ab laeva rabiosa femina adservat canis,

poste autem illinc hircus † alus, qui saepe aetate in sua

perdidit civem innocentem falso testimonio.

Vae capiti tuo.

Ecce, Apollo mi ex oraclo ímperat,

ut ego ílli oculos exuram lampadibus ardentibus.

Perii, mi pater, minatur míhi oculos exurere.



Ei mihi, insanire me aiunt, ultro cum ipsi insaniunt.

Filia, heus.

Quid est? quid agimus?

Quid si ego huc servos cito?

ibo, abducam qui hunc hinc tollant et domi devinciant,

prius quam turbarum quid faciat amplius.

Enim haereo;

ni occupo aliquid mihi consilium, hí domum me ad se auferent.

pugnis me votas in huius ore quicquam parcere,

ni a meis oculis abscedat in malam magnam crucem.

faciam quod iubes, Apollo.

Fuge domum, quantum potest,

ne hic te obtundat.

Fugio. amabo, ádserva istunc, mi pater,

ne quo hinc abeat. sumne ego mulier misera, quae illaec audio?—

Haud male, Apollo illanc amovi; nunc hunc impurissimum,

barbatum, tremulum Tithonum, qui cluet Cygno patre,

ita mihi imperas ut ego huius membra atque ossa atque artua

comminuam illo scipione quem ipse habet.

Dabitur malum,

me quidem si attígeris aut si propius ad me accesseris.

Faciam quod iubes; securim capiam ancipitem, atque hunc senem

osse fini dedolabo ássulatim viscera.

Enim vero illud praecavendumst, atque adcurandumst mihi;

sane ego illúm metuo, ut minatur, ne quid male faxit mihi.

Multa mi imperas, Apollo: nunc equos iunctos iubes

capere me indomitos, ferocis, atque in currum inscendere,

ut ego hunc proteram leonem vetulum, olentem, edentulum.

iam adstiti in currum, iam lora teneo, iam stimulus in manust.

agite equi, facitote sonitus ungularum appareat,

cursu celeri facite inflexa sit pedum pernicitas.

Mihin equis iunctis minare?

Ecce, Apollo, denuo

me iubes facere impetum in eum qui stat atque occidere.

sed quis hic est qui me capillo hínc de curru deripit?

imperium tuom demutat atque edictum Apollinis.

Eu hércle morbum acrem ac durum di vostram fidem.

vel hic qui insanit, quam valuit paulo prius;

ei derepente tantus morbus incidit.

ibo atque accersam medicum iam quantum potest.—

Iamne isti abierunt, quaeso, ex conspectu meo,

qui me vi cogunt, ut validus insaniam?

quid cesso abire ad navem, dum salvo licet?

vosque omnis quaeso, si senex revenerit,

ne me indicetis qua platea hinc aufugerim.—

Lumbi sedendo, óculi spectando dolent,

manendo medicum, dum se ex opere recipiat.

odiosus tandem vix ab aegrotis venit.

ait se óbligasse crus fractum Aesculapio,

Apollini autem brachium. nunc cogito,

utrum me dicam ducere medicum an fabrum.

atque eccum incedit. move formicinum gradum.

quid esse ílli morbi, dixeras? narra, senex.

num laruatust aut cerritus? fac sciam.

num eum veternus aut aqua intercus tenet?

Quin ea te causa duco, ut id dicas mihi

atque illum ut sanum facias.

Perfacile id quidemst.

sanum futurum, mea ego id promitto fide.

Magna cum cura ego illum curari volo.

Quin suspirabo plus sescenta ín die:

ita ego eum cum cura magna curabo tibi.

Atque eccum ipsum hominem. observemus, quam rem agat.

Edepol ne hic dies pervorsus atque advorsus mi optigit.

quae me clam ratus sum facere, ea ómnia fecit palam

parasitus, qui me complevit flagiti et formidinis,

meus Vlixes, suo qui regi tantum concivit mali.

quém ego hominem, síquidem vivo, vita evolvam sua—

sed ego stultus sum, qui illius esse dico, quae meast:

meo cibo et sumptu educatust. anima privabo virum.

condigne autem haec meretrix fecit, ut mos est meretricius:

quia rogo, palla ut referatur rursum ad uxorem meam,

mihi se ait dedisse. eu edepol né ego homo vivo miser.

Audin quae loquitur?

Se miserum praedicat.

Adeas velim.

Salvos sis, Menaechme. quaeso, cur apertas brachium?

non tu scis, quantum isti morbo nunc tuo facias mali?

Quin tu te suspendis?

Ecquid sentis?

Quidni sentiam?

non potest haec res ellebori †iungere optinerier.

sed quid ais, Menaechme?

Quid vis?

Dic mihi hoc quod te rogo:

album an atrum vinum potas?

Quin tu is in malam crucem?

Iam hercle occeptat insanire primulum.

Quin tu me interrogas,

purpureum panem an puniceum soleam ego esse an luteum?

soleamne esse avis squamosas, piscis pennatos?

Papae,

audin tu ut deliramenta loquitur? quid cessas dare

potionis aliquid prius quam percipit insania?

Mane modo, etiam percontabor alia.

Occidis fabulans.

Dic mihi hoc: solent tibi umquam óculi duri fieri?

Quid? tu me lucustam censes esse, homo ignavissime?

Dic mihi: en umquam intestina tibi crepant, quod sentias?

Vbi satur sum, nulla crepitant; quando esurio, tum crepant.

Hoc quidem edepol hau pro insano verbum respondit mihi.

perdormiscin usque ad lucem? facilen tu dormis cubans?

Perdormisco, si resolvi árgentum cui debeo—

qui te Iuppiter dique omnes, percontator, perduint.

Nunc homo insanire occeptat: de illis verbis cave tibi.

Immo Nestor nunc quidem est de verbis, praeut dudum fuit;

nam dudum uxorem suam esse aiebat rabiosam canem.

Quid, ego?

Dixti insanus, inquam.

Egone?

Tu istic, qui mihi

etiam me iunctis quadrigis minitatu's 
 minitatus es 
 
 prosternere.

egomet haec te vidi facere, égomet haec ted arguo.

At ego te sacram coronam surrupuisse Iovi scio,

et ob eam rem in carcerem ted esse compactum scio,

et postquam es emissus, caesum virgis sub furca scio;

tum patrem occidisse et matrem vendidisse etiam scio.

satin haec pro sano male dicta male dictis respondeo?

Obsecro hercle, medice, propere, quidquid facturu's 
 facturus es 
 
 , face.

non vides hominem insanire?

Scin quid facias optimum est?

ad me face uti deferatur.

Itane censes?

Quippini?

ibi meo arbitratu potero curare hominem.

Age ut lubet.

Elleborum potabis faxo áliquos viginti dies.

At ego te pendentem fodiam stimulis triginta dies.

I, arcesse homines, qui illunc ad me deferant.

Quot sunt satis?

Proinde ut insanire video, quattuor, nihilo minus.

Iam hic erunt. asserva tu istunc, medice.

Immo ibo domum,

ut parentur quibus paratis opus est. tu servos iube

hunc ad me ferant.

Iam ego illic faxo erit.

Abeo.

Vale.—

Abiit socerus, abiit medicus. nunc sólus sum. pro Iuppiter,

quid illuc est quod med hisce homines insanire praedicant?

nam équidem, postquam gnatus sum, numquam aegrotavi unum diem,

neque ego insanio neque pugnas neque ego litis coepio.

salvus salvos alios video, novi homines, adloquor.

an illi perperam insanire me aiunt, ipsi insaniunt?

quid ego nunc faciam? domum ire cupio: úxor non sinit;

huc autem nemo intromittit. nimis proventum est nequiter.

hic ero usque: ad noctem saltem, credo, intromittar domum.

Spectámen bonó servo id ést, qui rem erílem

procurat, videt, collocat cogitatque,

ut absente eró rem erí diligenter

tutétur, quam si ípse adsit aút rectiús.

tergúm quam gulam, crura quam ventrem oportet

potióra esse, cuí cor modéste sitúmst.

recordetur id, qui nihili sunt, quid eis preti

détur ab suis eris, ignavis, improbis viris:

verbéra compedes

molaé, magna lassitudo fames frigus durum,

haec prétia sunt ignaviae.

id ego male malum metuo: propterea bonum esse certumst potius quam malum;

nam magis multo patior facilius verba: verbera ego odi,

nimióque edo lubéntius molitúm, quam molitum praéhibeo.

proptérea eri imperium éxsequor, bene ét sedate servo id;

atqué mihi id prodest.

álii ita ut in rem esse ducunt, sint: ego ita ero ut me esse oportet;

metum míhi adhibeam, culpam ábstineam, ero ut ómnibus in locis sím praesto:

servi, qui cum culpa carent metuont, solent esse eris utibiles.

nam illi, qui nil metuont, postquam malum promeriti, tunc ei metuont.

metuam haúd multum. prope est quándo erus ob fácta pretium exsólvet.

éo ego exemplo servio, térgi ut in rem esse arbitror.

postquam ín tabernam vása et servos cónlocavi, ut iusserat,

ita vénio adversum. nunc foris pultabo, adesse ut me sciat,

† neque virum ex hoc saltu damni salvom ut educam foras.

séd metuo, ne sero veniam depugnato proelio.

Pér ego vobis deos atque homines dico, ut imperium meum

sapienter habeatis curae, quae imperavi atque impero:

facite illic homo iam in medicinam ablatus sublimen siet,

nisi quidem vos vostra crura aut latera nihili penditis.

cave quisquam, quod illíc minitetur, vostrum flocci fecerit.

quid státis? quid dubitátis? iam sublímen raptum opórtuit.

ego ibo ad medicum: praesto ero illi, cum venietis.

Occidi,

quid hoc ést negoti? quid illisce homines ad me currunt, opsecro?

quid voltis vos? quid quaeritatis? quid me circumsistitis?

quo rapitis me? quo fertis me? perii, opsecro vestram fidem,

Epidamnienses, subvenite, cives. quin me mittitis?

Pro di immortales, obsecro, quid ego oculis aspicio meis?

erum meum indignissime nescio qui sublimen ferunt.

Ecquis suppetias mihi audet ferre?

Ego, ere, audacissime.

o facinus indignum et malum, Epidamnii cives, erum

meum hic in pacato oppido luci deripier in via,

qui liber ad vos venerit.

mittite istunc.

Obsecro te, quisquis es, operam mihi ut des,

neu sinas in me insignite fieri tantam iniuriam.

Immo et operam dabo et defendam et subvenibo sedulo.

numquam te patiar perire, me perirest aequius.

eripe oculum ísti, ab umero qui tenet, ere, te obsecro.

hisce ego iam sementem in ore faciam pugnosque obseram.

maximo hodie malo hercle vostro ístunc fertis. mittite.

Teneo ego huic oculum.

Face ut oculi locus in capite appareat.

vos scelesti, vos rapacis, vos praedones.

Periimus.

obsecro hercle.

Mittite ergo.

Quid me vobis tactiost?

pecte pugnis.

Agite abite, fugite hinc in malam crucem.

em tibi etiam: quia postremus cedis, hoc praemi feres.

nimis bene ora commetavi atque ex mea sententia.

edepol, ere, ne tibi suppetias temperi adveni modo.

At tibi di semper, adulescens, quisquis es, faciant bene.

nam absque te esset, hodie numquam ad solem occasum viverem.

Ergo edepol, si recte facias, ere, med emittas manu.

Liberem ego te?

Verum, quandoquidem, ere, te servavi.

Quid est?

adulescens, erras.

Quid, erro?

Per Iovem adiuro patrem,

med erum tuom non esse.

Non taces?

Non mentior;

nec meus servos úmquam tale fecit quale tu mihi.

Sic sine igitur, si tuom négas me ésse, abire liberum.

Mea quidem hercle causa liber esto atque ito quo voles.

Nempe iubes?

Iubeo hercle, si quid imperi est in te mihi.

Salve, mi patrone. cum tu liber es, Messenio,

gaudeo. credo hercle vobis. sed, patrone, te obsecro,

ne minus imperes mihí quam cum tuos servos fui.

apud ted habitabo et quando ibis, una tecum ibo domum.

Minime.

Nunc ibo in tabernam, vasa atque argentum tibi

referam. recte est obsignatum in vidulo marsuppium

cum viatico: id tibí iam huc adferam.

Adfer strenue.

Salvom tibi ita ut mihi dedisti reddibo. hic me mane.—

Nimia mira mihi quidem hodie exorta sunt miris modis:

alii me negant eum esse qui sum, atque excludunt foras



vel ille qui se petere argentum modo, qui servom se meum

esse aiebat, meus servator, quem ego modo emisi manu;

is ait se mihi allaturum cum argento marsuppium:

id si attulerit, dicam ut a me ábeat liber quo volet,

ne tum, quando sanus factus sit, a me argentum petat.

socer et medicus me insanire aiebant. quid sit, mira sunt.

haec nihilo esse mihi videntur setius quam somnia.

nunc ibo intro ad hanc meretricem, quamquam suscenset mihi,

si possum exorare ut pallam reddat, quam referam domum.—

Men hodie usquam convenisse te, audax, audes dicere,

postquam advorsum mi imperavi ut huc venires?

Quin modo

erupui, homines quom ferebant te sublimen quattuor,

apud hasce aedis. tu clamabas deum fidem atque hominum omnium,

quóm ego accurro teque eripio vi pugnando ingratiis.

ob eam rem, quia te servavi, me amisisti liberum.

cum argentum dixi me petere et vasa, tu quantum potest

praecucurristi obviam, ut quae fecisti infitias eas.

Liberum ego te iussi abire?

Certo.

Quin certissimumst,

mepte potius fieri servom, quam te umquam emittam manu.

Si vóltis per oculos iurare, nihilo hercle ea causa magis

faciétis, ut ego hódie abstulerim pallam et spinter, pessumae.

Pro di ímmortales, quid ego video?

Quid vides?

Speculum tuom.

Quid negoti est?

Tuast imago. tam consimilest quam potest.

Pol profecto haud est dissimilis, meam quom formam noscito.

O adulescens, salve, qui me servavisti, quisquis es.

Adulescens, quaeso hercle eloquere tuom mihi nomen, nisi piget.

Non edepol ita promeruisti de me, ut pigeat, quae velis

obsequi . mihi est Menaechmo nomen.

Immo edepol mihi.

Siculus sum Syracusanus.

Eadem urbs et patria est mihi.

Quid ego ex te audio?

Hoc quod res est.

Novi equidem hunc: erus est meus.

ego quidem huius servos sum, sed med esse huius credidi.

ego hunc censebam te esse, huic etiam éxhibui negotium.

quaeso ignoscas, si quid stulte dixi atque imprudens tibi.

Delirare mihi videre: non commeministi, simul

te hodie mecum exire ex navi?

Enim vero aequom postulas.

tú erus es: tu servom quaere. tu salveto: tu vale.

hunc ego esse aio Menaechmum.

At ego me.

Quae haec fabulast?

tú es Menaechmus?

Me esse dico, Moscho prognatum patre.

Tun meo patre es prognatus?

Immo equidem, adulescens, meo;

tuom tibi neque occupare neque praeripere postulo.

Di immortales, spem insperatam date mihi quam suspicor.

nam nisi me animus fallit, hi sunt gemini germani duo.

nam et patriam et patrem conmemorant pariter qui fuerint sibi.

sevocabo erum. Menaechme.

Quid vis?

Non ambos volo,

sed uter vostrorum est advectus mecum navi.

Non ego.

At ego.

Te volo igitur. huc concede.

Concessi. quid est?

Illic homó aut sycophanta aut geminus est frater tuos.

nam ego hominem hominis similiorem numquam vidi álterum.

neque aqua aquae nec lacte est lactis, crede mi, usquam similius,

quam hic tui est, tuque huius autem; post eandem patriam ac patrem

memorat. meliust nos adire átque hunc percontarier.

Hercle qui tu me admonuisti recte, et habeo gratiam.

perge operam dare, obsecro hercle; liber esto, si invenis

hunc meum fratrem esse.

Spero.

Et ego item spero fore.

Quid ais tu? Menaechmum, opinor, te vocari dixeras.

Ita vero.

Huic item Menaechmo nomen est. in Sicilia

te Syracusis natum esse dixti: et hic natust ibi.

Moschum tibi patrem fuisse dixti: huic itidem fuit.

nunc operam potestis ambo mihi dare et vobis simul.

Promeruisti ut ne quid ores quod velis, quin impetres.

tam quasi me emeris argento, liber servibo tibi.

Spes mihi est, vos inventurum fratres germanos duos

geminos, una matre natos et patre uno uno die.

Mira memoras. utinam efficere quod pollicitu's 
 pollicitus es 
 
 possies.

Possum. sed nunc agite uterque id quod rogabo dicite.

Vbi lubet, roga: réspondebo. nil reticebo quod sciam.

Est tibi nomen Menaechmo?

Fateor.

Est itidem tibi?

Est.

Patrem fuisse Moschum tibi ais?

Ita vero.

Et mihi.

Esne tu Syracusanus?

Certo.

Quid tu?

Quippini?

Optime usque adhuc conveniunt signa. porro operam date.

quid longissime meministi, dic mihi, in patria tua?

Cum patre ut abii Tarentum ád mercatum, postea

inter homines me deerrare á patre atque inde avehi.

Iuppiter supreme, serva me.

Quid clamas? quin taces?

quot eras annos gnatus, quom te pater a patria ávehit?

Septuennis: nam tunc dentes mihi cadebant primulum.

neque patrém umquam postilla vidi.

Quid? vos tum patri

filii quot eratis?

Vt nunc maxime memini, duo.

Vter eratis, tun an ille, maior?

Aeque ambo pares.

Qui id potest?

Gemini ambo eramus.

Di me servatum volunt.

Si interpellas, ego tacebo potius.

Taceo.

Dic mihi:

uno nomine ambo eratis?

Minime. nam mihi hoc erat,

quod nunc est, Menaechmo: íllum tum vocabant Sosiclem.

Signa adgnovi, contineri quin complectar non queo.

mi germane gemine frater, salve. ego sum Sosicles.

Quo modo igitur post Menaechmo nomen est factum tibi?

Postquam ad nos renuntiatum est te et patrem esse mortuom,

avos noster mutavit: quod tibi nomen est, fecit mihi.

Credo ita esse factum ut dicis. sed mi hoc responde.

Roga.

Quid erat nomen nostrae matri?

Teuximarchae.

Convenit.

o salve, insperate multis annis post quem conspicor.

Frater, et tu, quém ego multis miseriis laboribus

usque adhuc quaesivi quemque ego esse inventum gaudeo.

Hoc erat, quod haec te meretrix huius vocabat nomine:

hunc censebat te esse, credo, quom vocat te ad prandium.

Namque edepol iussi hic mihi hodie prandium appararier,

clam meam uxorem, quoi pallam surrupui dudum domo,

eam dedi huic.

Hanc, dicis, frater, pallam, quam ego habeo?

Haec east.

quo modo haec ad te pervenit?

Meretrix huc ad prandium

me abduxit, me sibi dedisse aiebat. prandi perbene,

potavi atque accubui scortum, pallam et aurum hoc abstuli .

Gaudeo edepol, si quid propter me tibi evenit boni.

nam illa quom te ad se vocabat, memet esse credidit.

Numquid me morare quin ego liber, ut iusti, siem?

Optimum atque aequissimum orat, frater: fac causa mea.

Liber esto.

Quom tu es liber, gaudeo, Messenio.

Sed meliorest opus auspicio, ut liber perpetuo siem.

Quoniam haec evenerunt, frater, nostra éx sententia,

in patriam redeamus ambo.

Frater, faciam, ut tu voles.

auctionem hic faciam et vendam quidquid est. nunc interim

eamus intro, frater.

Fiat.

Scitin quid ego vos rogo?

Quid?

Praeconium mi ut detis.

Dabitur.

Ergo nunciam

vis conclamari auctionem fore?

Equidem die septimi.

Auctio fiet Menaechmi mane sane septimi.

venibunt servi, supellex, fundi, aedes, omnia.

venibunt quiqui licebunt, praesenti pecunia.

venibit uxor quoque etiam, si quis emptor venerit.

vix credo tota auctione capiet † quinquagesies.

nunc, spectatores, valete et nobis clare plaudite.