quíbus ingenium in animo utibilest, modicum et sine vernilitate

víncla, virgaé, molae: saévitudo mala fit peior

convérrite scópis, agite strénue

ecquis évocat

cum nassiterna et cum aqua istum impurissimum?

sícut lacte lactis similest

ílla mi cognominis fuit

(latro) suam qui auro vitam venditat

sció spiritum éius maiórem esse multo

quam folles taurini habént, cum liquescunt

néque id haud subditiva glória oppidum arbitror.

ne a quóquam acciperes alio mercedem annuam,

nisi ab sése, nec cum quiquam limares caput.

limaces viri

cór meum, spés mea,

síne te amem

Cupidon tecum saevust anne Amor?

Vlíxem audivi fuisse aerumnosissimum,

quidquid est nomen sibi

quaé sodalem átque me exércitos habet

nam crédo cuivis excantare cor potes.

sin lénocinium forte collibitum est tibi,

ne istac aetate me sectere gratiis.

Arabus

Quíd si hoc potis est út tu taceas, égo loquar?

Lepidé, licet.

Vbi me fugiet memoria, ibi tu facito ut subvenias, soror.

Pol magis metuo, ne defuerit mi in monendo oratio.

Pol ego metuo, lusciniolae ne defuerit cantio.

sequere hac.

Quid agunt duae germanae meretrices cognomines?

quid in consilio consuluistis?

Bene.

Pol haud meretricium est.

Miserius nihil est quam mulier.

Quid esse dices dignius?

Haec ita me orat, sibi qui caveat aliquem ut hominem reperiam,

ut istunc militem—ut, ubi emeritum sibi sit, se revehat domum.

id, amabo te, huic caveas.

Quid isti caveam?

Vt revehatur domum,

ubi ei dediderit operas, ne hanc ille habeat pro ancilla sibi;

nam si haec habeat aurum quod illi renumeret, faciat lubens.

Vbi nunc is homost?

Iam hic credo aderit. sed hoc idem apud nos rectius

poteris agere; atque is dum veniat, sedens ibi opperibere.

eadem biberis, eadem dedero tibi, ubi biberis, savium.

Viscus merus vostrast blanditia.

Quid iam?

Quia enim intellego,

duae unum éxpetitis palumbem, † perii harundo alas verberat.

non ego istúc facinus mihi, mulier, conducibile esse arbitror.

Quí, amabo?

Quia, Bacchis, bacchas metuo et bacchanal tuom.

Quid est? quid metuis? ne tibi lectus malitiam apud me suadeat?

Magis illectum tuom quam lectum metuo. mala tu es bestia.

nam huic aetati non conducit, mulier, latebrosus locus.

Egomet, apud me si quid stulte facere cupias, prohibeam.

sed ego apud me te esse ob eam rem, miles cum veniat, volo,

quia, cum tu aderis, huic mihique haud faciet quisquam iniuriam:

tu prohibebis, et eadem opera tuo sodali operam dabis;

et ille adveniens tuam med esse amicam suspicabitur.

quid, amabo, opticuisti?

Quia istaec lepida sunt memoratui:

eadem in usu atque ubi periclum facias, aculeata sunt,

animum fodicant, bona distimulant, facta et famam sauciant.

Quid ab hac metuis?

Quid ego metuam rogitas? adulescens homo

penetrem me huius modi in palaestram, ubi damnis desudascitur?

ubi pro disco damnum capiam, pro cursura dedecus?

Lepide memoras.

Vbi ego capiam pro machaera turturem,

ubique imponat in manum alius mihi pro cestu cantharum

pro galea scaphium, pro insigni sit corolla plectilis,

pro hasta talos, pro lorica malacum capiam pallium,

ubi mihi pró equo lectus detur, scortum pro scuto accubet?

apage a me, apage.

Ah, nimium ferus es.

Mihi sum.

Malacissandus es.

equidem tibi do hanc operam.

Ah, nimium pretiosa es operaria.

Simulato me amare.

Vtrum égo istuc iócon adsimulem an serio?

Heia, hoc agere meliust. miles quom huc adveniat, te volo

me amplexari.

Quid eo mi opus est?

Vt ille te videat volo.

scio quid ago.

Et pol égo scio quid metuo. sed quid ais?

Quid est?

Quid si apud te eveniát desubito prandium aut potatio

forte aut cena, ut solet in istis fieri conciliabulis,

ubi ego tum accumbam?

Ápud me, mi anime, ut lepidus cum lepida accubet.

locus hic apud nos, quamvis subito venias, semper liber est.

ubi tu lepide vóles esse tibi, méa rosa, mihi dicito

dato qui bene sit : ego ubi bene sit tibi locum lepidum dabo.

Rapidus fluvius est hic, non hac temere transiri potest.

Atque ecastor apud hunc fluvium áliquid perdundumst tibi.

manum da et sequere.

Aha, minime.

Quid ita?

Quia istoc in lecebrosius

fieri nil potest: nox mulier vinum homini adulescentulo.

Age igitur, equidem pol nihili facio nisi causa tua.

ille quidem hanc abducet; tú nullus ádfueris, si non lubet.

Sumne autem nihili, qui nequeam ingenio moderari meo?

Quid est quod metuas?

Nihil est, nugae. mulier, tibi me emancupo:

tuos sum, tibi dedo operam.

Lepidu's lepidu s e s . nunc ego te facere hoc volo.

ego sorori meae cenam hodie dare volo viaticam:

eo tibi argentum iubebo iam intus ecferri foras;

tu facito opsonatum nobis sit opulentum opsonium.

Ego opsonabo, nam id flagitium meum sit, mea te gratia

et operam dare mi ét ad eam operam facere sumptum de tuo.

At ego nolo dare te quicquam.

Sine.

Sino equidem, si lubet.

propera, amabo.

Prius hic adero quam te amare desinam.—

Bene me accipies advenientem, mea soror.

Quid ita, obsecro?

Quia piscatus meo quidem animo hic tibi hodie evenit bonus.

Meus ille quidemst. tibi nunc operam dabo de Mnesilocho, soror,

ut hic accipias potius aurum, quam hinc eas cum milite.

Cupio.

Dabitur opera. aqua calet: eamus hinc intro, ut laves.

nám uti navi vecta es, credo timida es.

Aliquantum, soror.

simul huic nescio cui, turbare qui huc it, decedamus

Sequere hac igitur me intro in lectum, ut sedes lassitudinem.

Iam dudum, Pistoclere, tacitus te sequor,

expectans quas tu res hoc ornatu geras.

namque ita me di ament, ut Lycurgus mihi quidem

videtur posse hic ad nequitiam adducier.

quo nunc capessis ted hinc adversa via

cum tanta pompa?

Húc.

Quid huc? quis istíc habet?

Amor, Voluptas, Venus, Venustas, Gaudium,

Iocus, Lúdus, Sermo, Suavisaviatio.

Quid tibi commercist cum dis damnosissimis?

Mali sunt homines, qui bonis dicunt male;

tu dis nec recte dicis: non aequom facis.

An deus est ullus Suavisaviatio?

An non putasti esse umquam? o Lyde, es barbarus;

quem ego sapere nimio censui plus quam Thalem,

is stultior es barbaro poticio,

qui tantus natu deorum nescis nomina.

Non hic placet mi ornatus.

Nemo ergo tibi

haec apparavit: mihi paratum est quoi placet.

Etiam me advorsus exordire argutias?

qui si decem habeas linguas, mutum esse addecet.

Non omnis aetas, Lyde, ludo convenit.

magis unum in mentemst mihi nunc, satis ut commode

pro dignitate opsoni haec concuret cocus.

Iam perdidisti te atque me atque operam meam,

qui tibi nequiquam saepe monstravi bene.

Ibidem égo meam operam perdidi, ubi tu tuam:

tua disciplina nec mihi prodest nec tibi.

O praeligatum pectus.

Odiosus mihi es.

tace atque sequere, Lyde, me.

Illuc sis vide,

non paedagogum iam me, sed Lydum vocat.

Non par videtur neque sit consentaneum,

cum haec qui emit intus sit et cúm amica accubet

cumque osculetur et convivae alii accubent,

praesentibus illis paedagogus una ut siet.

An hoc ad eas res opsonatumst, obsecro?

Sperat quidem animus: quo evenat dis in manust.

Tu amicam habebis?

Cum videbis, tum scies.

Immo neque habebis neque sinam. i prorsum domum.

Omitte, Lyde, ac cave malo.

Quid? cave malo?

Iam excessit mi aetas ex magisterio tuo.

O barathrum, ubi nunc es? ut ego te usurpem lubens.

video nimio iam multo plus quam volueram.

vixisse nimio satiust iam quam vivere.

magistron quemquam discipulum minitarier?

nil moror discipulos mihi iam plenos sanguinis:

valens afflictat me vacivom virium.

Fiam, ut ego opinor, Hercules, tu autem Linus.

Pol metuo magis, ne Phoenix tuis factis fuam

teque ad patrem esse mortuom renuntiem.

Satis historiarumst.

Hic vereri perdidit.

compendium edepol haud aetati optabile

fecisti, cum istanc nactu's nactu s e s inpudentiam.

occisus hic homo est. ecquid in mentem est tibi

patrem tibi esse?

Tibi ego an tu mihi servos es?

Peior magister te istaec docuit, non ego.

nimio es tu ad istas res discipulus docilior,

quam ad illa quae te docui, ubi operam perdidi.

edepol fecisti furtum in aetatem malum

cum istaec flagitia me celavisti et patrem.

Istactenus tibi, Lyde, libertas datast

orationis. satis est. sequere hac me ac tace.—

Erilis patria, salve, quam ego biennio,

postquam hinc in Ephesum abii, conspicio lubens.

saluto te, vicine Apollo, qui aedibus

propinquos nostris accolis, veneroque te,

ne Nicobulum me sinas nostrum senem

prius cónvenire quam sodalem viderim

Mnesilochi Pistoclerum, quem ad epistulam

Mnesilochus misit super amica Bacchide.

Mirumst me ut redeam te opere tanto quaesere,

qui abire hinc nullo pacto possim, si velim:

ita me vadatum amore vinctumque adtines.

Pro di immortales, Pistoclerum conspicor.

o Pistoclere, salve.

Salve, Chrysale.

Compendi verba multa iam faciam tibi.

venire tu me gaudes: ego credo tibi;

hospitium et cenam pollicere, ut convenit

peregre advenienti: ego autem venturum adnuo.

salutem tibi ab sodáli solidam nuntio:

rogabis me úbi sit: vivit.

Nempe recté valet?

Istuc volebam ego ex te percontarier.

Qui scire possum?

Nullus plus.

Quemnam ad modum?

Quia si illa inventa est, quam ille amat, recte valet;

si non inventa est, minus valet moribundusque est.

animast amica amanti: sí abest, nullus est;

si adest, res nullast: ipsus est—nequam et miser.

sed tu quid factitasti mandatis super?

Egon ut, quod ab illoc attigisset nuntius,

non impetratum id advenienti ei redderem?

regiones colere mavellem Acherunticas.

Eho, an ínvenisti Bacchidem?

Samiam quidem.

Vide quaeso, ne quis tractet illam indiligens;

scis tu ut confringi vas cito Samium solet.

Iamne ut soles?

Dic ubi ea nunc est, obsecro.

Hic, exeuntem me unde aspexisti modo.

Vt istúc est lepidum: proximae viciniae

habitat. ecquidnam meminit Mnesilochi?

Rogas?

immo unice unum plurimi pendit.

Papae.

Immo ut eam credis? misera amans desiderat.

Scitum istuc.

Immo, Chrysale, em non tantulum

umquam intermittit tempus quin eum nominet.

Tanto hercle melior.

Immo—

Immo hercle abiero

potius.

Num invitus rem bene gestam audis eri?

Non res, sed actor mihi cor odio sauciat.

etiam Epidicum, quam ego fabulam aeque ac me ipsum amo,

nullam aeque invitus specto, sí agit Pellio.

sed Bacchis etiam fortis tibi visast?

Rogas?

ni nanctus Venerem essem, hanc Iunonem dicerem.

Edepol, Mnesiloche, ut hanc rem natam intellego,

quod ames paratumst: quod des inventost opus.

nam istic fortasse auro est opust.

Phílippeo quidem.

Atque eo fortasse iám opust.

Immo etiam prius:

nam iam huc adveniet miles.

Et miles quidem?

Qui de amittenda Bacchide aurum hic exiget.

Veniat quando volt, atque ita ne mihi sit morae.

domist: non metuo nec ego quoiquam supplico,

dum quidem hoc valebit pectus perfidia meum.

abi intro, ego hic curabo. tu intus dicito

Mnesilochum adesse Bacchidi.

Faciam ut iubes.—

Negotium hoc ad me adtinet aurarium.

mille et ducentos Philippos áttulimus aureos

Epheso, quos hospes debuit nostro seni.

inde ego hodie aliquam machinabor machinam,

unde aurum efficiam amanti erili filio.

sed foris concrepuit nostra: quinam exit foras?

Ibo in Piraeum, visam écquae advenerit

in portum ex Epheso navis mercatoria.

nam meus formidat animus, nostrum tam diu

ibi desidere neque redire filium.

Extexam ego illum pulchre iam, si di volunt.

haud dormitandumst: opus est chryso Chrysalo.

adibo hunc, quem quidem ego hódie faciam hic arietem

Phrixi, itaque tondebo auro usque ad vivam cutem.

servos salutat Nicobulum Chrysalus.

Pro di immortales, Chrysale, ubi mist filius?

Quin tu salutem primum reddis quam dedi?

Salve. sed ubinamst Mnesilochus?

Vivit, valet.

Venitne?

Venit.

Euax, aspersisti aquam.

benene usque valuit?

Pancratice atque athletice.

Quid hoc? qua causa éum in Ephesum miseram,

accepitne aurum ab hospite Archidemide?

Heu, cor meum et cerebrum, Nicobule, finditur,

istius hominis ubi fit quomque mentio.

tun hospitem illum nominas hostem tuom?

Quid ita, obsecro hercle?

Quia edepol certo scio,

Volcanus, Luna, Sol, Dies, dei quattuor,

scelestiorem nullum inluxere alterum.

Quamne Archidemidem?

Quam, inquam, Archidemidem.

Quid fecit?

Quid non fecit? quin tu id me rogas?

primumdum infitias ire coepit filio,

negare se debere tibi triobulum.

continuo ántiquom hospitem nostrum sibi

Mnesilochus advocavit, Pelagonem senem;

eo praésente homini extemplo ostendit symbolum,

quem tute dederas, ad eum ut ferret, filio.

Quid ubi ei ostendit symbolum?

Infit dicere

adulterinum et non eum esse symbolum.

quotque innocenti ei dixit contumelias!

adulterare eum aibat rebus ceteris.

Habetin aurum? íd mihi dici volo.

Postquam quidem praétor recuperatores dedit,

damnatus demum, vi coactus reddidit

ducentós et mille Phílippum.

Tantum debuit.

Porro etiam ausculta pugnam quam voluit dare.

Etiamnest quid porro?

Em, áccipitrina haec nunc erit.

Deceptus sum, Autolyco hospiti aurum credidi.

Quin tu audi.

Immo ingenium avidi haud pernoram hospitis.

Postquam aurum abstulimus, in navem conscendimus,

domi cupientes. forte ut adsedi in stega,

dum circumspecto, átque ego lembum conspicor

longum, strigorem maleficum exornarier.

Perii hercle, lembus ille mihi laedit latus.

Is erat communis cum hospite et praedonibus.

Adeon me fuisse fungum, ut qui illi crederem,

cum mi ipsum nomen eius Archidemides

clamaret dempturum esse, si quid crederem?

Is lembus nostrae navi insidias dabat.

occepi ego observare eos quam rem gerant.

interea e portu nostra navis solvitur.

ubi portu eximus, homines remigio sequi,

neque aves neque venti citius. quoniam sentio

quae res gereretur, navem extemplo statuimus.

quoniam vident nos stare, occeperunt ratem

turbare in portu.

Edepol mortalis malos.

quid denique agitis?

Rursum in portum recipimus.

Sapienter factum a vobis. quid illi postea?

Revorsionem ad terram faciunt vesperi.

Aurum hercle auferre voluere: ei rei operam dabant.

Non me fefellit, sensi, eo exanimatus fui.

quoniam videmus auro insidias fieri,

capimus consilium continuo; postridie

auferimus aurum ómne illis praesentibus,

palam atque aperte, ut illi id factum sciscerent.

Scite hercle. cedo quid illi?

Tristes ilico,

quom extemplo a portu íre nos cum auro vident,

subducunt lembum capitibus quassantibus.

nos apud Theotímum omne aurum deposivimus,

qui illic sacerdos est Dianae Ephesiae.

Quis istíc Theotimust?

Megalobuli filius,

qui nunc in Ephesost Ephesiis carissimus.

Ne ille hercle mihi sit multo tanto carior,

si me illo auro tanto circumduxerit.

Quin in eapse aede Dianai conditumst;

ibidem publicitus servant.

Occidistis me;

nimio hic privatim servaretur rectius.

sed nilne áttulistis inde auri domum?

Immo etiam. verum quantum attulerit nescio.

Quid? nescis?

Quia Mnesilochus noctu clanculum

devenit ad Theotimum, nec mihi credere

nec cuiquam in navi voluit: eo ego nescio

quantillum attulerit; verum haud permultum attulit.

Etiam dimidium censes?

Non edepol scio;

verum haud opinor.

Fertne partem tertiam?

Non hercle opinor; verum verum nescio.

profecto de auro nil scio nisi nescio.

nunc tibimet illuc navi capiundumst iter,

ut illúd reportes aurum ab Theotimo domum.

atque heus tu.

Quid vis?

Anulum gnati tui

facito ut memineris ferre.

Quid opust anulo?

Quia id sígnumst cum Theotimo, quí eum illi adferet,

ei aurum ut reddat.

Meminero, et recte mones.

sed divesne est istic Theotimus?

Etiam rogas?

quin auro hábeat soccis subpactum solum?

Cur ita fastidit?

Tantas divitias habet;

nescit quid faciat auro.

Mihi dederit velim.

sed qui praesente id aurum Theotimo datumst?

Populo praesente: nullust Ephesi quin sciat.

Istuc sapienter saltem fecit filius,

cum diviti homini id aurum servandum dedit;

ab eo licebit quamvis subito sumere.

Immo em tantisper numquam te morabitur,

quin habeas illud quo die illuc veneris.

Censebam me effugisse a vita marituma,

ne navigarem tandem hoc aetatis senex;

id mi haud, utrum velim, licere intellego:

ita bellus hospes fecit Archidemides.

ubi nunc est ergo meus Mnesilochus filius?

Deos átque amicos iit salutatum ad forum.

At ego hinc ad illum, ut convenam quantum potest.—

Ille est oneratus recte et plus iusto vehit.

exorsa haec tela non male omnino mihi est:

ut amantem erilem copem facerem filium,

ita feci, ut auri quantum vellet sumeret,

quantum autem lubeat reddere ut reddat patri.

senex in Ephesum íbit aurum arcessere,

hic nostra agetur aetas in malacum modum,

siquidem híc relinquet neque secum abducet senex

med et Mnesilochum. quas ego hic turbas dabo!

sed quid futurumst, cum hoc senex resciverit,

cum se excucurrisse illuc frustra sciverit

nosque aurum abusos? quid mihi fiet postea?

credo hercle adveniens nomen mutabit mihi

facietque extemplo Crucisalum me ex Chrysalo.

aufugero hercle, si magis usus venerit.

si ero reprehensus, macto ego illum infortunio:

si illi sunt virgae ruri, at mihi tergum domist.

nunc ibo, erili filio hanc fabricam dabo

super auro amicaque eius inventa Bacchide.—

Pándite atque aperíte propere iánuam hanc Orci, óbsecro.

nam équidem haud aliter esse duco, quippe quo nemo advenit,

nisi quem spes reliquere omnes, esse ut frugi possiet.

Bacchides non Bacchides, sed bacchae sunt acerrumae.

apage istas a me sorores, quae hominum sorbent sanguinem.

omnis ad perniciem instructa domus opime atque opipare—

quaé ut aspexi, me continuo contuli protinam in pedes.

egone ut haec conclusa gestem clanculum? ut celem patrem,

Pistoclere, tua flagitia aut damna aut desidiabula?

quibus patrem et me teque amicosque omnes affectas tuos

ad probrum, damnum, flagitium appellere una et perdere.

neque mei neque te tui intus puditumst factis quae facis,

quibus tuom patrem meque una, amicos, adfinis tuos

tua infámia fecisti gerulifigulos flagiti.

nunc prius quám malum istoc addis, certumst iam dicam patri

de me hanc culpam demolibor iam et seni faciam palam,

ut eum éx lutulento caeno propere hinc eliciat foras.—

Múltimodis meditatus egomet mecum sum, et ita esse arbitror:

homini amico, qui est amicus ita uti nomen possidet,

nisi deos ei nil praestare; id opera expertus sum esse ita.

nám ut in Ephesum hinc abii (hoc factumst ferme abhinc biennium)

ex Epheso huc ad Pistoclerum meum sodalem litteras

misi, amicam ut mi inveniret Bacchidem. illum intellego

invenisse, ut servos meus mi nuntiavit Chrysalus.

condigne is quam techinam de auro advorsum meum fecit patrem,

ut mi amanti copia esset. séd eccum video incedere.

nam pol quidem meo animo ingrato hómine nihil inpensiust;

malefactorem amitti satius quam relinqui beneficum;

nimio inpendiosum praestat te quam ingratum dicier:

illum laudabunt boni, hunc etiam ipsi culpabunt mali.

qua me causa magis cum cura esse aecum, obvigilatost opus.

nunc, Mnesiloche, specimen specitur, nunc certamen cernitur,

sisne necne ut esse oportet, malus, bonus quoivis modi,

iustus iniustus, malignus largus, comis incommodus.

cave sis te superare servom siris faciundo bene.

utut eris, moneo, haud celabis. sed eccos video incedere

patrem sodalis et magistrum. hinc auscultabo quam rem agant.

Nunc experiar, sitne aceto tibi cor acre in pectore.

sequere.

Quo sequar? quo ducis nunc me?

Ad illam quae tuom

perdidit, pessum dedit tibi filium unice unicum.

Heia, Lyde, leniter qui saeviunt sapiunt magis.

minus mirandumst, illaec aetas si quid illorum facit,

quam si non faciat. feci égo istaec itidem in adulescentia.

Ei mihi, ei mihi, istaec illum perdidit assentatio.

nam absque te esset, égo illum haberem rectum ad ingenium bonum:

nunc propter te tuamque pravos factus est fiduciam

Pistoclerus.

Di immortales, meum sodalem hic nominat.

quid hoc negoti est, Pistoclerum Lydus quod erum tam ciet?

Paulisper, Lyde, est libido hómini suo animo obsequi;

iam aderit tempus, cum sese etiam ipse oderit. morem geras;

dum caveatur, praeter aequom ne quid delinquat, sine.

Non sino, neque equidem illum me vivo corrumpi sinam.

sed tu, qui pro tam corrupto dicis causam filio,

eademne erat haec disciplina tibi, cum tu adulescens eras?

nego tibi hoc annis viginti fuisse primis copiae,

digitum longe a paedagogo pedem ut efferres aedibus.

ante solem exorientém nisi in palaestram veneras,

gymnasi praefecto haúd mediocris poenas penderes.

id quom optigerat, hoc etiam ad malum accersebatur malum:

et discipulus et magister perhibebantur improbi.

ibi cursu luctando hásta disco pugilatu pila

saliendo sese exercebant magis quam scorto aut saviis:

ibi suam aetatem extendebant, non in latebrosis locis.

inde de hippodromo et palaestra ubi revenisses domum,

cincticulo praecinctus in sella apud magistrum adsideres

cum libro: cum legeres, si unam peccavisses syllabam,

fieret corium tam maculosum quam est nutricis pallium.

Propter me haec nunc meo sodali dici discrucior miser;

innocens suspicionem hanc sustinet causa mea.

Alii, Lyde, nunc sunt mores.

Id equidem ego certo scio.

nam olim populi prius honorem capiebat suffragio,

quam magistro desinebat esse dicto oboediens;

at nunc, prius quam septuennis est, si attingas eum manu,

extemplo puer paédagogo tabula disrumpit caput.

cum patrem adeas postulatum, puero sic dicit pater:

noster esto, dum te poteris defensare iniuria.

provocatur paedagogus: “eho senex minimi preti,

ne attigas puerum istac causa, quando fecit strenue.”

it magister quasi lucerna uncto expretus linteo.

itur illinc iure dicto. hócine hic pacto potest

inhibere imperium magister, si ipsus primus vapulet?

Acris postulatio haec est. cum huius dicta intellego,

mira sunt ni Pistoclerus Lydum pugnis contudit.

Sed quis hic est, quem astantem video ante ostium? o Philoxene,

deos propitios me videre quam illum haud mavellem mihi.

Quis illic est?

Mnesilochus, gnati tui sodalis Pistocleri .

haud consimili ingenio atque ille est qui in lupanari accubat.

fortunatum Nicobulum, qui illum produxit sibi.

Salvos sis, Mnesiloche, salvom te advenire gaudeo.

Di te ament, Philoxene.

Hic enim rite productust patri:

in mare it, rem familiarem curat, custodit domum,

obsequens oboediensque est mori atque imperiis patris.

hic sodalis Pistoclero iam puer puero fuit;

triduom non interest aetatis úter maior siet:

verum ingenium plus triginta ánnis maiust quam alteri.

Cave malo et compesce in illum dicere iniuste.

Tace,

stultus es qui illi male aegre patere dici qui facit.

nam illum meum malum promptare malim quam peculium.

Quidum?

Quia, malum si promptet, in dies faciat minus.

Quid sodalem meum castigas, Lyde, discipulum tuom?

Periit tibi sodalis.

Ne di sirint.

Sic est ut loquor.

quin ego cum peribat vidi, non ex audito arguo.

Quid factum est?

Meretricem indigne deperit.

Non tu taces?

Atque acerrume aestuosam: absorbet ubi quemque attigit.

Vbi ea mulier habitat?

Hic.

Vnde eam esse aiunt?

Ex Samo.

Quae vocatur?

Bacchis.

Erras, Lyde: ego omnem rem scio

quem ad modumst. tu Pistoclerum falso atque insontem arguis.

nam ille amico et benevolenti suo sodali sedulo

rem mandatam exsequitur. ipsus neque amat nec tu creduas.

Itane oportet rem mandatam gerere amici sedulo,

ut ipsus in gremio osculantem mulierem teneat sedens?

nullon pacto res mandata potest agi, nisi identidem

manus ferát ei ad papillas, lábra ab labris nusquam auferat?

nám alia memorare quae illum facere vidi dispudet:

cum manum sub vestimenta ad corpus tetulit Bacchidi

me praesente, neque pudere quicquam. quid verbis opust?

mihi discipulus, tibi sodalis periit, húic filius;

nám ego illum periisse dico quoi quidem periit pudor.

quid opust verbis? si opperiri vellem paulisper modo,

ut † opinor illius inspectandi mi esset maior copia,

plus viderem quam deceret, quam me atque illo aequom foret.

Perdidisti me, sodalis. egone ut illam mulierem

capitis non perdam? perire me malis malim modis.

satin ut quem tu habeás fidelem tibi aut cui credas néscias?

Viden ut aegre patitur gnatum ésse corruptum tuom,

suom sodalem, ut ipsus sese cruciat aegritudine?

Mnesiloche, hoc tecum oro, ut illius animum atque ingenium regas;

serva tibi sodalem ét mihi filium.

Factum volo.

Melius esset, me quoque una si cum illo relinqueres.

Adfatim est.

Mnesiloche, cura, ei, concastiga hominem probe,

qui dedecorat te, me amicosque alios flagitiis suis.

In te ego hoc onus omne impono. Lyde, sequere hac me.

Sequor.—

Inimiciorem nunc utrum credam magis

sodalemne esse an Bacchidem, incertum admodumst.

illum exoptavit potius? habeat. optumest.

ne illa illud hercle cum malo fecit suo;

nam mihi divini numquam quisquam creduat,

ni ego illam exemplis plurumis planeque—amo.

ego faxo hau dicet nactam quem derideat.

nam iam domum ibo atque—aliquid surrupiam patri.

id istí dabo. ego istanc multis ulciscar modis.

adeo égo illam cogam usque ut mendicet—meus pater.

sed satine ego animum mente sincera gero,

qui ad hunc modum haec hic quae futura fabulor?

amo hercle opino, ut pote quod pro certo sciam.

verum quam illa umquam de mea pecunia

ramenta fiat plumea propensior,

mendicum malim mendicando vincere.

numquam edepol viva me inridebit. nam mihi

decretumst renumerare iam omne aurum patri.

igitur mi inani atque inopi subblandibitur

tum quom blandiri nihilo pluris referet,

quam si ad sepulcrum mortuo narres logos.

sed autem quam illa umquam meis opulentiis

ramenta fiat gravior aut propensior,

mori me malim éxcruciatum ínopia.

profecto stabilest me patri aurum reddere.

eadem éxorabo, Chrysalo causa mea

pater ne noceat, neu quid ei suscenseat

mea causa de auro quod eum ludificatus est;

nam illi aequomst me consulere, qui causa mea

mendacium éi dixit. vos me sequimini.—

Rébus aliis antevortar, Bacchis, quae mandas mihi:

Mnesilochum ut requiram atque ut eum mecum ad te adducam simul.

nam illud animus meus miratur, si a me tetigit nuntius,

quid remoretur. ibo ut visam huc ad eum, si forte est domi.

Reddidi patrí omne aurum. nunc ego illam me velim

convenire, postquam inanis sum, contemptricem meam.

sed veniam mihi quam gravate páter dedit de Chrysalo;

verum postremo impetravi, ut ne quid ei suscenseat.

Estne hic meus sodalis?

Estne hic hostis, quem aspicio, meus?

Certe is est.

Is est.

Adibo contra et contollam gradum.

salvos sis, Mnesiloche.

Salve.

Salvos quom peregre advenis,

cena detur.

Non placet mi cena quae bilem movet.

Numquae advenienti aegritudo obiecta est?

Atque acerruma.

Vnde?

Ab homine quem mi amicum esse arbitratus sum antidhac.

Multi more isto atque exemplo vivont, quos cum censeas

esse amicos, reperiuntur falsi falsimoniis,

lingua factiosi, inertes opera, sublesta fide.

nullus est quoi non invideant rem secundam optingere;

sibi ne ínvideatur, ipsi ignavia recte cavent.

Edepol ne tu illorum mores perquam meditate tenes.

sed etiam unum hoc: ex ingenio malo malum inveniunt suo:

nulli amici sunt, inimicos ipsi in sese omnis habent.

ei se cum frustrantur, frustrari alios stolidi existumant.

sicut est hic, quem esse amicum ratus sum atque ipsus sum mihi:

ille, quod in se fuit, accuratum habuit quod posset mali

faceret in me, inconciliaret copias omnis meas.

Improbum istunc esse oportet hominem.

Ego ita esse arbitror.

Obsecro hercle loquere, quis is est.

Benevolens vivit tibi.

nam ni ita esset, tecum orarem ut éi quod posses mali

facere faceres.

Dic modo hominem qui sit: si non fecero

ei male aliquo pacto, me esse dicito ignavissimum.

Nequam homost, verum hercle amicus est tibi.

Tanto magis

dic quis est; nequam hominis ego parvi pendo gratiam.

Video non potesse quin tibi eius nomen eloquar.

Pistoclere, perdidisti me sodalem funditus.

Quid istuc est?

Quid est? misine ego ad te ex Epheso epistulam

super amica, ut mi invenires?

Fateor factum, et repperi.

Quid? tibi non erat meretricum aliarum Athenis copia

quibuscum haberes rem, nisi cum illa quám ego mandassem tibi

occiperes tute † amare et mi ires consultum male?

Sanun es?

Rem repperi omnem ex tuo magistro. ne nega.

perdidisti me.

Etiamne ultro tuis me prolectas probris?

Quid? amas Bacchidem?

Duas ergo hic intus eccas Bacchides.

Quid? duas?

Átque ambas sorores.

Loqueris nunc nugas sciens.

Postremo, si pergis parvam mihi fidem arbitrarier,

tollam ego ted in collum atque intro hinc auferam.

Immo ibo, mane.

Non maneo, neque tu me habebis falso suspectum.

Sequor.—

Parasitus ego sum hominis nequam atque improbi,

militis, qui amicam secum avexit ex Samo.

nunc me ire iussit ad eam et percontarier,

utrum aurum reddat anne eat secum semul.

tu dudum, puere, cum illac usque isti semul:

quae harum sunt aedes, pulta. adi actutum ad fores.

recede hinc dierecte. ut pulsat propudium!

comesse panem tris pedes latum potes,

fores pultare nescis. ecquis in aedibust?

heus, ecquis hic est? ecquis hoc aperit ostium?

ecquis éxit?

Quid istuc? quae istaec est pulsatio?

quae te mala crux agitat, quí ad istunc modum

alieno viris tuas extentes ostio?

fores paene exfregisti. quid nunc vis tibi?

Adulescens, salve.

Salve. sed quem quaeritas?

Bacchidem.

Vtram ergo?

Nil scio nisi Bacchidem.

paucis: me misit miles ad eam Cleomachus,

vel ut ducentos Phílippos reddat aureos

vel ut hinc in Elatiam hodie eat secum semul.

Non it. negat se ituram. abi et renuntia.

alium illa amat, non illum. duc te ab aedibus.

Nimis iracunde.

At scin quam iracundus siem?

ne tíbi hercle haud longe est os ab infortunio,

ita dentifrangibula haec meis manibus gestiunt.

Cum ego huius verba interpretor, mihi cautiost,

ne nucifrangibula excussit ex malis meis.

tuo ego istaec igitur dicam illi periculo.

Quid ais tu?

Ego istuc illi dicam.

Dic mihi,

quis tu es?

Illius sum integumentum corporis.

Nequam esse oportet cui tu integumentum improbu's improbu s e s .

Sufflatus ille huc veniet.

Dirrumptum velim.

Numquid vis?

Abeas. celeriter factost opus.

Vale, dentifrangibule.—

Et tu, integumentum, vale.

in eum nunc haec res vénit locum, ut quid consili

dem meo sodali super amica nesciam,

qui iratus renumeravit omne aurum patri,

neque nummus ullust qui reddatur militi.

sed huc concedam, nam concrepuerunt fores.

Mnesilochus eccum maestus progreditur foras.

Pétulans, protervo íracundo ánimo, indomito incógitato,

sine modo et modestia sum, sine bono iure atque honore,

incredibilis imposque animi, ínamabilis inlepidus vivo,

malevolente ingenio natus. postremo id mi est quod volo

ego esse áliis. credibile hóc est?

nequiór nemost neque indígnior quoi

di béne faciant neque quém quisquam

homo aút amet aut ádeat.

inimícos quam amícos aequómst med habére,

malós quam bonós par magís me iuváre.

ómnibus probris, quae ímprobis viris

dígna sunt, dígnior núllus est homo;

quí patri réddidi omne aúrum amans, mihi

quód fuit praé manu. súmne ego homo miser?

pérdidi mé simulque óperam Chrysali.

Consólandus hic mist, íbo ad eum.

Mnesíloche, quid fit?

Périi.

Di mélius faciant.

Périi.

Non táces, insipiens?

Táceam?

Sanús satis non es.

Périi.

múlta mala mi in péctore nunc ácria atque acérba eveniunt.

criminin me habuisse fídem? immérito tibi íratus fui.

Heia, bonum habe ánimum.

Vnde habeam? mortuos pluris pretist

quam égo sum.

Militis parasitus venerat modo aurum petere hinc,

eum ego meis dictis malis his foribus atque hac platea abegi ;

reppuli, reieci hominem.

Quid mi id prodest? quom ipse veniet,

quid faciam? nil habeo miser. ille quidem hanc abducet, scio.

Si mihi sit, nón pollicear.

Scio, dares, novi tuom .

sed nisi ames, non habeam tibi fidem tantam; eó quod amas tamen

nunc agitas sat tute tuarum rérum; sin libér sies

egone ut opem mi ferre posse pútem inopem te? non potest .

Tace modo: deus respiciet nos aliquis.

Nugae. vale .

Mane.

Quid est?

Tuam cópiam eccam Chrysalum video. tace.

Hunc hóminem decet auro éxpendi, huic décet statuam statui éx auro;

nam dúplex hodie facinús feci, duplicíbus spoliis sum adféctus.

érum maiorem méum ut ego hodie lúsi lepide, ut lúdificatust.

cállidum senem cállidis dolis

cómpuli et pérpuli, mi ómnia ut créderet.

núnc amanti ero fílio senis,

quícum égo bibo, quícum édo et amo,

régias cópias aúreasque óptuli,

út domo súmeret neú foris quaéreret.

nón mihi istí placent Pármenonés, Syri,

quí duas aut trís minas aúferunt eris.

néquius nil ést quam egens cónsili servós, nisi

hábet multipotens péctus:

úbicumque usús siet, péctore expromát suo.

nullús frugi esse pótest homo,

nisi qui ét bene et mále facere tenet.

ímprobis cum ímprobus sit, hárpaget fúribus,

fúretur quód queat,

vórsipellem frúgi cónvenit esse hominem,

péctus quoi sapít: bonus sít bonis, malus sít malis;

utcúmque res sit, ita ánimum hábeat.

séd lubet scíre quantum aúrum erus sibi

démpsit et quíd suo réddidit patri.

sí frugi est, Hérculem fécit ex patre:

décimam partem eí dedit, síbi novem abstulit.

séd quem quaero óptume eccum óbviam mihi est.

núm qui nummi éxciderúnt, ere, tibi,

quod síc terram optuére?

quid vós maestos tam trístesque esse cónspicor?

non plácet nec temere est étiam. quin mihi réspondetis?

Chrýsale, occidi.

Fortassis tu auri dempsisti parum?

Quam, malum, parum? immo vero nimio minus multo parum.

Quid igitur, stulte? an tu, quoniam occasio ad eam rem fuit

mea virtute parta, ut quantum velles tantum sumeres,

sic hoc digitulis duobus sumebas primoribus?

an nescibas quam eius modi hómini raro tempus se daret?

Erras.

At quidem túte errasti, cum parum immersti ampliter.

Pol tu quam nunc med accuses magis, si magis rem noveris.

occidi.

Animus iam istoc dicto plus praesagitur mali.

Perii.

Quid ita?

Quia patri omne cum ramento reddidi.

Reddidisti?

Reddidi.

Omnene?

Oppido.

Occisi sumus.

qui in mentem venit tibi istuc facinus facere tam malum?

Bacchidem atque hunc suspicabar propter crimen, Chrysale,

mi male consuluisse: ob eam rem omne aurum iratus reddidi

meo patri.

Quid, ubi reddebas aurum, dixisti patri?

Mé id aurum accepisse extemplo ab hospite Archidemide.

Em,

istoc dicto dédisti hodie ín cruciatum Chrysalum;

nam úbi me aspiciet, ad carnuficem rapiet continuo senex.

Ego patrem exoravi.

Nempe ergo hoc ut faceret quod loquor?

Immo tibi ne noceat neu quid ob eam rem suscenseat;

atque aegre impetravi. nunc hoc tibi curandumst, Chrysale.

Quid vis curem?

Vt ad senem etiam álteram facias viam.

compara, fabricare finge quod lubet, conglutina,

ut senem hodie doctum docte fallas aurumque auferas.

Vix videtur fieri posse.

Perge, ac facile ecfeceris.

Quam, malum, fácile, quem mendaci prendit manufesto modo?

quem si orem ut mihi nil credat, id non ausit credere.

Immo si audias quae dicta dixit me adversum tibi.

Quid dixit?

Si tu illum solem sibi solem esse diceres,

se illum lunam credere esse et noctem qui nunc est dies.

Emungam hercle hominem probe hodie, ne id nequiquam dixerit.

Nunc quid nos vis facere?

Énim nil nisi ut ametis impero.

ceterum quantum lubet me poscitote aurum: ego dabo.

quid mihi refert Chrysalo esse nomen, nisi factis probo?

sed nunc quantillum usust auri tibi, Mnesiloche? dic mihi.

Militi nummis ducentis iam usus est pro Bacchide.

Ego dabo.

Tum nobis opus est sumptu.

Ah, placide volo

unum quidque agamus: hoc ubi egero, tum istuc agam.

de ducentis nummis primum intendam ballistam in senem;

ea ballista si pervortam turrim et propugnacula,

recta porta invadam extemplo in oppidum anticum et vetus:

si id capso, geritote amicis vostris aurum corbibus,

sicut animus sperat.

Apud test animus noster, Chrysale.

Nunc tu abi intro, Pistoclere, ad Bacchidem, atque ecfer cito

Quid?

Stilum, ceram et tabellas, linum.

Iam faxo hic erunt.—

Quid nunc es facturus? id mihi dice.

Coctumst prandium?

vos duo eritis atque amica tua erit tecum tertia?

Sicut dicis.

Pistoclero nulla amica est?

Immo adest.

alteram ille amat sororem, ego alteram, ambas Bacchides.

Quid tu loquere?

Hoc, ut futuri sumus.

Vbist biclinium

vobis stratum?

Quid id exquaeris?

Res itast, dici volo.

nescis quid ego acturus sim nec facinus quantum exordiar.

Cedo manum ac subsequere propius me ad fores. intro inspice.

Euax, nimis bellus átque ut esse maxume optabam locus.

Quae imperavisti. imperatum bene bonis factum ilicost.

Quid parasti?

Quae parari tu iussisti ómnia.

Cape stilum propere et tabellas tu has tibi.

Quid postea?

Quod iubebo scribito istic. nam propterea te volo

scribere, ut pater cognoscat litteras quando legat.

scribe.

Quid scribam?

Salutem tuo patri verbis tuis.

Quid si potius morbum mortem scribat? id erit rectius.

Ne interturba.

Iam imperatum in cera inest.

Dic quem ad modum.

Mnesilochus salutem dicit suo patri.

Adscribe hoc cito:

“Chrysalus mihi usque quaque loquitur nec recte, pater,

quia tibi aurum reddidi et quía non te fraudaverim.”

Mane dum scribit.

Celerem oportet esse amatoris manum.

Atque † idem hercle em perdundum magis quam ad scribundumst cito.

Loquere. hoc scriptumst.

“Nunc, pater mi, proin tu ab eo ut caveas tibi,

sycophantias componit, aurum ut abs ted auferat;

et profecto se ablaturum dixit.” plane adscribito.

Dic modo.

“Atque id pollicetur se daturum aurum mihi,

quod dem scortis quodque in lustris comedim congraecem, pater.

sed, pater, vide né tibi hodie verba det: quaeso cave.”

Loquere porro.

Adscribe dum etiam.

Loquere quid scribam modo.

“Sed, pater, quod promisisti mihi, te quaeso ut memineris,

ne illum verberes; verum apud te vinctum adservato domi.”

cedo tu ceram ac linum actutum. age obliga, obsigna cito.

Obsecro, quid istís ad istunc usust conscriptis modum,

ut tibi ne quid credat atque ut vinctum te adservet domi?

Quia mi ita lubet. potin ut cures te atque ut ne parcas mihi?

mea fiducia ópus conduxi et meo periclo rem gero.

Aequom dicis.

Cedo tabellas.

Accipe.

Animum advortite.

Mnesiloche et tu, Pistoclere, iam facite in biclinio

cum amica sua uterque accubitum eatis, ita negotiumst,

atque ibidem ubi nunc sunt lecti strati potetis cito.

Numquid aliud?

Hoc, atque etiam: úbi erit accubitum semel,

ne quoquam exsurgatis, donec a me erit signum datum.

O imperatorem probum!

Iam bis bibisse oportuit.

Fugimus.—

Vos vostrum curate officium, ego efficiam meum.

insánum magnum molior negotium,

metuoque ut hodie possiem emolirier.

sed nunc truculento mi atque saevo usus senest;

nam non conducit húic sycophantiae

senem tranquillum ésse ubi me aspexerit.

versabo ego illum hodie, si vivo, probe.

tam frictum ego illum reddam quam frictum est cicer.

adambulabo ad ostium, ut, quando exeat,

extemplo advenienti ei tabellas dem in manum.

Nimium illaec res est magnae dividiae mihi,

supterfugisse sic mihi hodie Chrysalum.

Salvos sum, iratus est senex. nunc est mihi

adeundi ad hominem tempus.

Quis loquitur prope?

atque hic quidem, opinor, Chrysalust.

Accessero.

Bone serve, salve. quid fit? quam mox navigo

in Ephesum, ut aurum repetam ab Theotimo domum?

taces? per omnis deos adiuro, ut ni meum

gnatum tam amem atque ei facta cupiam quae is velit,

ut tua iam virgis latera lacerentur probe

ferratusque in pistrino aetatem conteras.

omnia rescivi scelera ex Mnesilocho tua.

Men criminatust? optimest: ego sum malus,

ego sum sacer, scelestus. specta rem modo;

ego verbum faciam nullum .

Etiam, carnufex,

minitare?

Nosces tu illum actutum qualis sit.

nunc has tabellas ferre me iussit tibi.

orabat, quod istic esset scriptum ut fieret.

Cedo.

Nosce signum.

Novi. ubi ipse est?

Nescio.

nil iam me oportet scire. oblitus sum omnia.

scio me ésse servom. nescio etiam id quod scio.

nunc ab trasenna hic turdus lumbricum petit;

pendebit hodie pulcre, ita intendi tenus.

Mane dum parumper; iam exeo ad te, Chrysale.—

Vt verba mihi dat, ut nescio quam rem gerat.

servos arcessit intus qui me vinciant.

bene navis agitatur, pulcre haec confertur ratis.

sed conticiscam, nam audio aperiri fores.

Constringe tu illi, Artamo, actutum manus.

Quid feci?

Impinge pugnum, si muttiverit.

quid hae locuntur litterae?

Quid me rogas?

ut ab illo accepi, ad te obsignatas attuli.

Eho tu, loquitatusne es gnato meo

male per sermonem, quia mi id aurum reddidit,

et te dixisti id aurum ablaturum tamen

per sycophantiam?

Egone istuc dixi?

Ita.

Quis homost qui dicat me dixisse istuc?

Tace,

nullus homo dicit: hae tabellae te arguont,

quas tu attulisti. em hae te vinciri iubent.

Aha, Bellorophontem tuos me fecit filius:

egomet tabellas tetuli ut vincirer. sine.

Propterea hoc facio, ut suadeas gnato meo

ut pergraecetur tecum, tervenefice.

O stulte, stulte, nescis nunc venire te;

atque in eopse adstas lapide, ut praeco praedicat.

Responde: quis me vendit?

Quem di diligunt

adulescens moritur, dum valet sentit sapit.

hunc si ullus deus amaret, plus annis decem,

plus iam viginti mortuom esse oportuit:

terrai ódium ámbulat, iam nil sapit

nec sentit, tantist quantist fungus putidus.

Tun terrae me odium esse autumas? abducite hunc

intro atque adstringite ad columnam fortiter.

numquam auferes hinc aurum.

Át qui iam dabis.

Dabo?

Atque orabis me quidem ultro ut auferam,

cum illum rescisces criminatorem meum

quanto in periclo et quanta in pernicie siet.

tum libertatem Chrysalo largibere;

ego adeo numquam accipiam.

Dic, scelerum caput,

dic, quo in periclo est meus Mnesilochus filius?

Sequere hac me, faxo iam scies.

Quo gentium?

Tres unos passus.

Vel decem.

Agedum tu, Artamo,

forem hanc pauxillum áperi; placide, ne crepa;

sat est. accede huc tu. viden convivium?

Video exadvorsum Pistoclerum et Bacchidem.

Qui sunt in lecto illo altero?

Interii miser.

Novistine hominem?

Novi.

Dic sodes mihi,

bellan videtur specie mulier?

Admodum.

Quid illám, meretricemne esse censes?

Quippini?

Frustra es.

Quis igitur obsecrost?

Inveneris.

ex me quidem hodie numquam fies certior.

Meamne híc Mnesilochus, Nicobuli filius,

per vim ut retineat mulierem? quae haec factiost?

Quis illést?

Per tempus hic venit miles mihi.

Non me arbitratur militem, sed mulierem,

qui me meosque non queam defendere.

nam neque Bellona mi umquam neque Mars creduat,

ni illum exanimalem faxo, si convenero,

nive exheredem fecero vitae suae.

Chrysale, quis ille est qui minitatur filio?

Vir hic ést illius mulieris quacum accubat.

Quid, vir?

Vir, inquam.

Nuptanest illa, obsecro?

Scies haúd multo post.

Oppido interii miser.

Quid nunc? scelestus tibi videtur Chrysalus?

age nunc vincito me, auscultato filio.

dixin tibi ego illum invénturum te qualis sit?

Quid nunc ego faciam?

Iube sis me exsolvi cito;

nam ní ego exsolvor, iam manufesto hominem opprimet.

Nihil est lucri quod me hodie facere mavelim,

quam illum cubantem cum illa opprimere, ambo ut necem.

Audin quae loquitur? quin tu me exsolvi iubes?

Exsolvite istum. perii, pertimui miser.

Tum illam, quae corpus publicat volgo suom,

faxo se haud dicat nactam quem derideat.

Pacisci cum illo paulula pecunia

potes.

Pacisce ergo, obsecro, quid tibi lubet,

dum ne manifesto hominem opprimat neve enicet.

Nunc nisi ducenti Philippi redduntur mihi,

iam illorum ego animam amborum exsorbebo oppido.

Em illuc pacisce, si potes; perge obsecro,

pacisce quid vis.

Ibo et faciam sedulo.

quid clamas?

Vbi erus tuos est?

Nusquam. nescio.

vis tibi ducentos nummos iam promittier,

ut ne clamorem hic facias neu convicium?

Nihil est quod malim.

Atque ut tibi mala multa ingeram?

Tuo arbitratu.

Vt subblanditur carnufex.

Pater hic Mnesilochi est; sequere, is promittet tibi.

tu aurum rogato; ceterum verbum sat est.

Quid fít?

Ducentis Phílippis rem pepigi.

Ah, salus

mea, servavisti me. quam mox dico dabo ?

Roga hunc tu, tu promitte huic.

Promitto, roga.

Ducentos nummos aureos Philippós probos

dabin?

Dabuntur inque. responde.

Dabo.

Quid nunc, impure? numquid debetur tibi?

quid illí molestu's molestu s e s ? quid illum morte territas?

et ego te et ille mactámus infortunio.

si tibi est machaera, at nobis veruinast domi:

qua quidem te faciam, si tu me inritaveris,

confossiorem soricina nenia.

iam dudum hercle equidem sentio, suspicio

quae te sollicitet: eum esse cum illa muliere.

Immo est quoque.

Ita me Iuppiter Iuno Ceres

Minerva † Latona Spes Opis Virtus Venus

Castor Polluces Mars Mercurius Hercules

Summanus Sol Saturnus dique omnes ament,

ut ille cum illa neque cubat neque ambulat

neque osculatur neque illud quod dici solet.

Vt iurat! servat me ille suis periuriis.

Vbi nunc Mnesilochus ergost?

Rus misit pater.

illa autem in arcem ábiit aedem visere

Minervae. nunc apertast. i, vise estne ibi.

Abeo ad forum igitur.

Vél hercle ín malam crucem.

Hodie exigam aurum hoc?

Exige, ac suspende te:

ne supplicare hunc censeas tibi , nihili homo.—

ille est amotus. sine me (per te, ere, opsecro

deos immortales) ire huc intro ad filium.

Quid eo intro ibis?

Vt eum dictis plurumis

castigem, cum haec sic facta ad hunc faciat modum.

Immo oro ut facias, Chrysale, et ted opsecro,

cave pársis in eum dicere.

Etiam me mones?

satin est si plura ex me audiet hodie mala,

quam audivit umquam Clinia ex Demetrio?—

Lippi illic oculi servos est simillimus:

si non est, nolis esse neque desideres;

si est, abstinere quin attingas non queas.

nam ni illic hodie forte fortuna hic foret,

miles Mnesilochum cum uxore opprimeret sua

atque obtruncaret moechum manufestarium.

nunc quasi ducentis Phílippis emi filium,

quos dare promisi militi: quos non dabo

temere etiam prius quam filium convenero.

numquam edepol quicquam temere credam Chrysalo;

verum lubet etiam mi has perlegere denuo:

aequomst tabellis consignatis credere.—

Atrídae duo fratrés cluent fecísse facinus máxumum,

quom Priami patriam Pergamum divina moenitum manu

armis, equis, exercitu atque eximiis bellatoribus

mille cum numero navium decumo anno post subegerunt.

non pedibus termento fuit praeut égo erum expugnabo meum

sine classe sineque exercitu et tanto numero militum.

cepi expugnavi amanti erili filio aurum ab suo patre.

nunc prius quam húc senex venit, libet lámentari dum éxeat.

o Troia, o patria, o Pergamum, o Priame periisti senex,

qui misere male mulcabere quadringéntis Philippis aureis.

nam ego has tabellas obsignatas consignatas quas fero

non sunt tabellae, sed equos quem misere Achivi ligneum.

Epiust Pistoclerus: ab eo haec sumptae; Mnesilochus Sino est

relictus, ellum non in busto Achilli, sed in lecto accubat;

Bacchidem habet secum: ille olim hábuit ignem qui signum daret,

hunc ipsum exurit; ego sum Vlixes, cuius consilio haec gerunt.

tum quae hic sunt scriptae litterae, hoc in equo ínsunt milites

armati atque animati probe. ita res successit mi usque adhuc.

atque hic equos non in arcem, verum in arcam faciet impetum:

exitium excidium exlecebra fiet hic equos hodie auro senis.

nostro seni huic stolido, ei profecto nomen facio ego Ilio;

miles Menelaust, ego Agamemno, ídem Vlixes Lartius,

Mnesilochust Alexander, qui erit exitio rei patriae suae;

is Helenam avexit, cuia causa nunc facio obsidium Ilio.

nam illi ítidem Vlixem audivi, ut ego sum, fuisse et audacem et malum:

ín dolis ego prénsus sum, ille mendícans paene invéntus interiit,

dum íbi exquirit fata Iliorum; adsímiliter mi hodie óptigit.

vínctus sum, sed dólis me exemi: item se ílle servavít dolis.

Ílio tria fuísse audivi fáta quae illi fórent exitio:

signum ex arce si periisset; alterum etiamst Troili mors;

tertium, cum portae Phrygiae limen superum scinderetur:

paria item tria eis tribus sunt fata nostro huic Ilio.

nam dúdum primo ut díxeram nostró seni mendácium

et de hóspite et de auro ét de lembo, ibi sígnum ex arce iam abstuli.

iam dúo restabant fáta tunc, nec mágis id ceperam óppidum.

post ubi tabellas ad senem detuli, ibi occidi Troilum,

cum censuit Mnesilochum cum uxore esse dudum militis.

íbi vix me exsolvi: íd periclum adsímilo, Vlixem ut praédicant

cógnitum ab Helena esse proditum Hecubae; sed ut olim ille se

blanditiis exemit et persuasit sé ut amitteret,

ítem ego dolis me illo éxtuli e períclo et decepí senem.

post cúm magnifico mílite, urbes vérbis qui inermús capit,

conflixi atque hominem reppuli; dein pugnam conserui seni:

eum ego ádeo uno mendácio devíci, uno ictu extémpulo

cépi spolia. is núnc ducentos númmos Philippos míliti,

quos dáre se promisít, dabit.

nunc álteris etiam ducentis usus est, qui dispensentur

Ílio capto, ut sit mulsum qui triumphent milites.

sed Príamus hic multo illi praestat: non quinquaginta modo,

quadringéntos filios habet átque equidem omnis lectos sine probro:

eos égo hodie omnis contruncabo duóbus solis ictibus.

nunc Príamo nostro si ést quis emptor, cómptionalém senem

vendam ego, venalem quem habeo, extemplo ubi oppidum expugnavero.

sed Príamum adstantem eccum ánte portam vídeo. adibo atque adloquar.

Quóianam vox própe me sonat?

O Nicobule.

Quid fit?

quíd quod te misi, écquid egísti?

Rógas? congredere.

Gradior.

Optumus sum oratór. ad lacrumas coégi hominem cástigando

maleque dictis, quae quidem quívi comminisci.

Quid ait?

Verbum

nullum fecit: lacrumans tacitus auscultabat quae ego loquebar;

tacitus conscripsit tabellas, obsignatas mi has dedit.

tíbi me iussit dare, sed metuo, né idem cantent quod priores.

nosce signum. estne eius?

Novi. libet perlegere has.

Perlege.

nunc súperum limen scínditur, nunc ádest exitium Ílio,

turbát equos lepide lígneus.

Chrysále, ades, dum ego has pérlego.

Quid mé tibi adesse opus ést?

Volo, ut quod iubeo facias

út scias quae hic scrípta sient.

Níl moror neque scíre volo.

Támen ades.

Quid opúst?

Taceas:

quód iubeo id faciás.

Adero.

Eúge litterás minutas.

Quí quidem videát parum;

vérum, qui satis vídeat, grandes sátis sunt.

Animum advórtito igitur.

Nólo inquam.

At volo ínquam.

Quid opust?

Át enim id quod te iúbeo facias.

Iústumst ut tuós tibi servos tuo árbitratu sérviat.

Hoc áge sis nunciam.

Vbi lubet, recita: aúrium operam tíbi dico.

Ceraé quidem haud parsit néque stilo;

sed quídquid est, pellégere certumst.

“Patér, ducentos Phílippos quaeso Chrýsalo

da, si esse salvom vis me aut vitalem tibi.”

malum quidem hercle magnum.

Tibi dico.

Quid est?

Non prius salutem scripsit?

Nusquam sentio.

Non dabis, si sapies; verum si das maxume,

ne ille alium gerulum quaerat, si sapiet, sibi:

nam ego non laturus sum, si iubeas maxume.

sat sic suspectus sum, cum careo noxia.

Ausculta porro, dum hoc quod scriptumst perlego.

Inde a principio iam inpudens epistula est.

“Pudet prodire me ad te in conspectum, pater:

tantum flagitium te scire audivi meum,

quod cum peregrini cubui uxore militis.”

pol haud derides; nam ducentis aureis

Philippís redemi vitam ex flagitio tuam.

Nihil est illorum quin ego illi dixerim.

“Stulte fecisse fateor. sed quaeso, pater,

ne me, in stultitia si deliqui, deseras.

ego animo cupido atque oculis indomitis fui;

persuasumst facere quoius me nunc facti pudet.”

prius té cavisse ergo quám pudere aequom fuit.

Eadem istaec verba dudum illi dixi omnia.

“Quaeso ut sat habeas id, pater, quod Chrysalus

me obiurigavit plurumis verbis malis,

et me meliorem fecit praeceptis suis,

ut te ei habere gratiam aequom sit bonam.”

Estne istuc istic scriptum?

Em specta, tum scies.

Vt qui deliquit supplex est ultro omnibus.

“Nunc si me fas est obsecrare abs te, pater,

da mihi ducentos nummos Philippos, te obsecro.”

Ne unum quidem hercle, si sapis.

Sine perlegam.

“ego ius iurandum verbis conceptis dedi,

daturum id me hodie mulieri ante vesperum,

prius quam á me abiret. nunc, pater, ne perierem

cura atque abduce me hinc ab hac quantum potest,

quam propter tantum damni feci et flagiti.

cave tíbi ducenti nummi dividiae fuant;

sescenta tanta reddam, si vivo, tibi.

vale atque haec cura”. quid nunc censes, Chrysale?

Nihil ego tibi hodie consili quicquam dabo,

neque ego haud committam ut, si quid peccatum siet,

fecisse dicas de mea sententia.

verum, ut ego opinor, sí ego in istoc sim loco,

dem potius aurum quam illum corrumpi sinam.

duae condiciones sunt: utram tu áccipias vide:

vel ut aurum perdas vel ut amator perieret.

ego neque te iubeo neque veto, neque suadeo.

Miseret me illius.

Tuos est, non mirum facis.

si plus perdundum sit, periisse suaviust,

quam illud flagitium volgo dispalescere.

Ne ille edepol Ephesi multo mavellem foret,

dum salvos esset, quam revenisset domum.

quid ego istic? quod perdundumst properem perdere.

binos ducentos Philippos iam intus ecferam,

et militi quos dudum promisi miser

et istos. mane istic, iam exeo ad te, Chrysale.—

Fit vasta Troia, scindunt proceres Pergamum.

scivi ego iam dudum fore me exitio Pergamo.

edepol qui me esse dicat cruciatu malo

dignum, ne ego cum íllo pignus haud ausim dare;

tantas turbellas facio. sed crepuit foris:

ecfertur praeda ex Troia. taceam nunciam.

Cape hoc tibi aurum, Chrysale, i, fer filio.

ego ad forum autem hinc ibo, ut solvam militi.

Non equidem accipiam. proin tu quaeras qui ferat.

nolo ego mihi credi.

Cape vero, odiose facis.

Non equidem capiam.

At quaeso.

Dico ut res se habet.

Morare.

Nolo, inquam, aurum concredi mihi.

vel da aliquem qui servet me.

Ohe, odiose facis.

Cedo, sí necesse est.

Cura hoc. iam égo huc revenero.—

Curatum est—esse te senem miserrumum.

hoc est incepta efficere pulcre: bellule

mi evenit, ut ovans praeda onustus incederem;

salute nostra atque urbe capta per dolum

domum reduco íntegrum omnem exercitum.

sed, spectatores, vos nunc ne miremini

quod non triumpho: pervolgatum est, nil moror;

verum tamen accipientur mulso milites.

nunc hanc praedam omnem iam ad quaestorem deferam.—

Quam mágis in pectore meó foveo quas méus filius turbás turbet,

quam se ád vitam et quos ád mores praecípitem inscitus capéssat,

magis cúrae est magisque adfórmido, ne is péreat neu corrúmpatur.

scio, fúi ego illa aetate ét feci illa omnía, sed more modésto;

neque plácitant mores quíbus video volgo ín gnatos essé parentes:

duxi, hábui scortum, pótavi, dedi, donavi, sed enim íd raro.

ego dáre me meo gnato ínstitui, ut animo óbsequium sumére possit;

aequom ésse puto, sed nimis nolo desídiae ei dare lúdum.

nunc Mnésilochum, quod mándavi,

viso écquid eum ad virtútem aut ad

frugem ópera sua compúlerit, sic

ut eúm, si convenít, scio fe- cisse: eóst ingenio nátus.

Quicúmque ubi ubi sunt, quí fuerunt quiqué futuri sunt pósthac

stultí, stolidi, fatuí, fungi, bardí, blenni, buccónes,

solús ego omnis longe ántideo stultítia et moribus índoctis.

perií, pudet: hocine me aétatis ludós bis factum esse índigne?

magis quam íd reputo, tam mágis uror quae méus filius turbávit.

perdítus sum atque eradícatus sum, omníbus exemplis éxcrucior.

omnía me mala conséctantur, omníbus exitiis ínterii.

Chrysálus med hodie láceravit, Chrysálus me miserum spóliavit:

is mé scelus auro usque áttondit dolis dóctis indoctum, út lubitumst.

ita míles memorat méretricem esse eam quam ílle uxorem esse áiebat,

omníaque ut quidque actum est memoravit, eam síbi hunc annúm condúctam,

relicúom id auri factúm quod ego ei stultíssimus homo promísissem: hoc,

hoc ést quo cor peracéscit; hoc ést demum quod pércrucior,

me hoc aétatis ludíficari, immo edepol sic ludos factum

canó capite atque albá barba miserúm me auro esse emúnctum.

perii, hóc servom meum nón nauci facere ésse ausum! atque ego, si álibi

plus pérdiderim, minus aégre habeam minusque íd mihi damno dúcam.

Certo híc prope me mihi néscio quis loqui vísust; sed quem vídeo?

hic quidémst pater Mnesilochi.

Eúge, socium aerúmnae et mei mali vídeo.

Philoxéne, salve.

Et tu. unde ágis?

Vnde homo miser átque infortunátus.

At pól ego ibi sum, esse ubi míserum hominem decet átque infortunátum.

Igitúr pari fortuna, aétate ut sumus, útimur.

Sic est. séd tu,

quíd tibist?

Pól mihi par, idem est quód tibi.

Númquid nam ad fílium haec aégritudo áttinet?

Ádmodum.

Idém mihi mórbus in péctorest.

Át mihi Chrýsalus óptumus homo

pérdidit fílium, me átque rem omném meam.

Quíd tibi ex fílio nam, óbsecro, aegrést?

Scies:

íd, perit cúm tuo: ambo aéque amicás habent.

Qui scís?

Vidi

Eí mihi, dísperii.

Quíd dubitamus púltare atque huc évocare ambós foras?

Haud moror.

Heus Bacchis, iube sis actutum aperiri fores,

nisi mavoltis fores et postes comminui securibus.

Quis sónitu ac tumúltu tantó nominát me atque púltat aedes?

Ego átque hic.

Quid hóc est negóti nam, amábo? quis hás huc ovís adegit?

Ovís nos vocánt pessumaé.

Pastor hárum

dormít, quom haec eunt síc a pecú balitántes.

At pól nitent, haud sórdidae vidéntur ambae.

Attonsae haé quidem ámbae usque súnt.

Vt vidéntur

derídere nós.

Sine suo úsque arbitrátu.

Rerín ter in annó tu has tónsitari?

Pol hódie altera iám bis detónsa certo est.

Vetulaé sunt, † thimiame.

At bonás fuisse crédo.

Vidén limulís, obsecró, ut intuéntur?

Ecástor sine ómni arbitrór malitia ésse.

Merito hóc nobis fít, qui quidem húc venerímus.

Cogántur quidem íntro.

Haud sció quid eo opús sit,

quae néc lac nec lánam ullam habént. sic sine ástent.

exsólvere quánti fuére, omnis frúctus

iam illís decidít. non vidés, ut palántes

solaé liberaé

grasséntur? quin aetate crédo esse mútas:

ne bálant quidém, quom a pecú cetero ábsunt.

stultae átque haud malaé videntur.

Revórtamur íntro, sorór.

Ilico ámbae manéte: haec ovés volunt vos.

Pródigium hoc quidémst: humana nós voce appellánt oves.

Haec oves vobis malam rem magnam, quam debent, dabunt.

Si quam debes, te condono: tibi habe, numquam abs te petam.

sed quid est quapropter nobis vos malum minitamini?

Quia nostros agnos conclusos istic esse aiunt duos.

Et praeter eos agnos meus est istic clam mordax canis:

qui nisi nobis producuntur iam atque emittuntur foras,

arietes truces nos erimus, iam in vos incursabimus.

Soror, ést quod te volo sécreto.

Eho, amábo.

Quo illaec ábeunt?

Senem illúm tibi dedo ultériorem, lepide út lenitum réddas;

ego ad húnc iratum adgrédiar, si possúmus nos hos intro ínlicere huc.

Meum pénsum ego lepide accúrabo, quamquam ódiost mortem ampléxari.

Facito út facias.

Taceás. tu tuom facito: égo quod dixi haud mútabo.

Quid illaéc illic in cónsilio duae sécreto consúltant?

Quid aís tu, homo?

Quid mé vis?

Pudet dícere me tibi quíddam.

Quid est quód pudeat?

Sed amíco homini tibi quód volo credere cértumst.

nihilí sum.

Istuc iam prídem scio. sed quí nihili es? id mémora.

Tactús sum vehementér visco;

cor stímulo foditur.

Pól tibi multo aequíus est coxendícem.

sed quíd istuc est? etsí iam ego ipsus quid sít probe scire putó me;

verum aúdire etiam ex té studeo.

Viden hánc?

Video.

Haud mala est múlier.

Pol véro ista mala et tú nihili.

Quid múlta? ego amo.

An amas?

nai\ ga/r.

Tun, hómo putide, amatór istac fieri aétate audes?

Quí non?

Quia flágitium est.

Quid opúst verbis? meo fílio non sum irátus,

neque té tuost aequom esse íratum: si amánt, sapienter fáciunt.

Sequere hác.

Eunt eccas tándem

probri pérlecebrae et persuástrices. quid núnc? etiam reddítis nobis

filiós et servom? an ego éxperior tecúm vim maiorem?

Ábin hinc?

non hómo tu quidem es, qui istóc pacto tam lépidam inlepide appélles.

Senex óptime quantumst ín terra, sine me hóc exorare ábs te,

ut istúc delictum désistas tanto ópere ire oppugnátum.

Ni abeás, quamquam tu bélla es, malum tíbi magnum dabo iám.

Patiar,

non métuo, ne quid míhi doleat quod férias.

Vt blandíloquast!

ei míhi, metuo.

Hic magis tránquillust.

I hac mécum intro atque ibi, sí quid vis, filiúm concastigáto.

Abin á me, scelus?

Sine, méa pietas, te exorem.

Exores tú me?

Ego quídem ab hoc certe exórabo.

Immo ego te óro, ut me intro abdúcas.

Lepidúm te.

At scin quo pácto me ad te intro ábducas?

Mecum út sis.

Omnía quae cupio cómmemoras.

Vidi égo nequam homines, vérum te

nemínem deteriorem.

Íta sum.

I hac mécum intro, ubi tibi sít lepide victíbus, vino atque unguéntis.

Satis, sátis iam vostrist cónvivi: me níl paenitet ut sim ácceptus:

quadringéntis Philippis fílius me et Chrysálus circumduxérunt.

quem quídem ego ut non excrúciem, altérum tantum auri nón meream.

Quid tándem, si dimídium auri reddítur, in hac mecum íntro? atque ut

eis délicta ignoscás.

Faciet.

Minime, nolo. nil móror, sine sic.

malo íllos ulcisci ámbo.

Etiám tu, homo nihili? quód di dant boni cáve culpa tua amissis:

dimídium auri datur: áccipias, potésque et scortum accúmbas.

Egon úbi filius corrúmpatur meus, íbi potem?

Potandumst.

Age iam, íd ut ut est, étsi est dédecori, patiár, facere inducam ánimum:

egon, cum haéc cum illo accubet, ínspectem?

Immo equidém pol tecum accúmbam, te amábo et te amplexábor.

Caput prúrit, perii, víx negito.

Non tíbi venit in mentém, amabo, 	si dúm vivas tibi béne facias

tam pól id quidem esse haud perlónginquom, neque, si hóc hodie amissís, post in

morte éventurum esse úmquam?

Quid agó?

Quid agas? rogitás etiam?

Libet ét metuo.

Quid métuis?

Ne obnóxius filio sim ét servo.

Mel méum, amabo, etsi haec fíunt,

tuost: únde illum sumére censes, nisi quód tute illi déderis?

hanc véniam illis sine te éxorem.

Vt terebrát! satin offirmátum

quod míhi erat, id me exórat?

tua sum ópera et propter te ímprobior.

Nemínis quam mea mavéllem.

satin égo istuc habeo fírmatum?

Quod sémel dixi haud mutábo.

It diés, ite intro accúbitum,

filií vos exspectánt intus.

Quam quídem actutum emoriámur.

Vespér hic est, sequimini.

Dúcite nos quo lúbet tamquam quidem addíctos.

Lepide ípsi hi sunt captí, suis qui filiís fecere insídias.

Hí senes nisi fuíssent nihili iam índe ab adulescéntia,

non hodie hoc tantum flagitium facerent canis capitibus;

neque adeo haec faceremus, ni antehac vidissemus fieri,

ut apud lenones rivales filiis fierent patres.

spectatores, vos valere volumus et clare adplaudere.